Oreina bilakatu neska

Oreina bilakatu neska edo Ura isuririk ahozko euskal literaturako erromantze ezaguna da.

Cerf aux abois 1729. Oreinak zakurrekin ehizatzen; erromantzeetan ohikoak diren gorespen topiko horietako bat.

HistoriaAldatu

XVIII eta XIX mende artean sortua izan bide zen Nafarroa Beherean[1], baina Europa guztian zabaldurik dagoen kondaira baten euskarazko aldaera dela esan daiteke. XIX mendean oso ezaguna zen La blanche biche (orein zuria) balada frantsesarekin antzekotasun handiak ditu. Eskandinaviar kulturako Den fortrollade lungfrau (neskatxa sorgindua) eta Eskoziako Leesome Brand (neskatxa sorgindua) baladekin ere badu loturarik[2].

Pierre Lafittek argitaratu zuen lehen aldiz 1965 urteko Gure Herria aldizkarian Oreina bilakatu neska izenarekin[2], ez da ordea ezagutzen norengandik bildu zuen abestia. 1978 urtean Haizea taldeak Ura ixuririk izenarekin[3] ezagutarazi zuen. Jean Mixel Bedaxagarrek eta Benito Lertxundik ere abesten dute[4].XXI. mendean, Mariasun Landa idazleak horren bertsio egokitua, haur eta gaztetxoei zuzendutako Azken balada liburuan argitaratu zuen.[5].

HitzakAldatu

Ura ixuririk sorginen bidean
dohaina bildu dut Bazko Arratsean.

Gauaz Mayi nuzu, egunaz· oreina,
etxeko zakurrek xerkatzen nutena

Jakes, nun'tuk horak? Eztiak senditzen
Oihanpean kurri, oreina xerkatzen

Jakes dei'zakurrak, salba zak arreba!
Ama, nola sinets Mayi daitekela

Jakes zakurreri hasi da xistuka.
Oreina hil dute kolpez ausikika.

Jakesek kanitaz eman du pusketan,
Aseko ahal da Mayi gurekilan.

Afal, afal, Jakes!. Ni nuk hor lehena
Ene haragiaz betherik dupina!

Ama, sala zolan, nigarra begian
puñala sartu du bere bihotzian.

ErreferentziakAldatu

  1. (Gaztelaniaz) Juaristi, Jon. (2013-03-17). «La balada vasca de la muchacha ciervo» Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo" 21 (3): 917–926. ISSN 0582-6152. (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
  2. a b «La balada vasca de la muchacha ciervo - Jon Juaristi» www.jasarasketa.com.
  3. Fusioon82. (2016-02-21). Haizea - Ura Ixuririk. (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
  4. Ura isuririk. (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
  5. Amalur Artola.-Ahozko literaturako azken balada gaur egunera ekarri du Mariasun Landak, 2016-04-21ean Naiz webgunean, [1], kontsulta data 2019-06-09an

Kanpo estekakAldatu