Ireki menu nagusia

Noaingo gudua 1521eko ekainaren 30ean egin zuten eta Espainiako Inperioak eginiko Nafarroako konkistaren gudu bakarra zen. Alde batetik, nafar armadak, frantsesen laguntza zuena[1][2], eta, bestetik, inperial armadak hartu zuten parte. Nafarrek galdu ondoren, Labrit leinuaren Erresuma berreskuratzeko aukerak bukatu ziren.

Noaingo gudua
Nafarroako konkista
Lau Urteko Gerra
Batallanoain.JPG
Gudua gogorarazteko oroigarria
Data 1521eko ekainaren 30a
Lekua Getze
 EH
Emaitza Espainiarren garaipena
Gudulariak
Flag of Cross of Burgundy.svg Espainiako Inperioa  Nafarroa
 Frantzia
Buruzagiak
Karlos I.a Espainiakoa
Iñigo Fernández de Velasco
Antonio Manrique de Lara
Henrike II.a Nafarroakoa
Frantzisko I.a Frantziakoa
André Foixkoa
Indarra
30.000 baino gehiago 8.000 eta 10.000 artean
Galerak
300 inguru 5.000 baino gehiago

AurretikoakAldatu

1512an Fernando Katolikoak Nafarroako Erresuma konkistatu ondoren, 1515ean Gaztelako koroaren barruan sartu zuen. Hirutan saiatu zuten Nafarroako erregeek Erresuma berreskuratzea. 1521ean, Henrike II.a Nafarroakoa "Zangozakoak", Karlos I.a Espainiakoaren aurka hasitako Gaztelako komuneroen gerra aprobetxatzea[3] erabaki zuen Karlos I.a, gaztelarrek ezingo zutela aurka atera pentsatuz.

Horretarako iparraldetik bidali zuen André Foixkoak zuzendutako 12.000 oinezko, 800 lantza eta 29 artilleria-piezak osatutako armada[4]. Gainera Iruñea, Lizarra, Tafalla eta Tuteran hasitako altxamenduaren laguntzaz, gaztelarrak bota zituzten Nafarroatik.

Behin Nafarroa berreskuratuta, Andre Foixkoa Logroñorako bidea hartu eta hiria setiatu zuen. Bitartean, Gaztelako Erresumak hiru armada prestatu zituen. Ekainaren 11ean nafar-gaskoien erretreta hasi ekainaren 30ean Getzen aurpegia eman arte.

Guduaren bilakaeraAldatu

Esan bezala, gudua Getzen kokatu zen, Noain eta Iruñea artean dagoen ordoki zabalean. Armada inperiala 30.000 lagun baino gehiagok osatua zen Gaztelako kondestablea zen Iñigo Fernández de Velascok eta Naiarako duke eta Nafarroako erregeordea zen Antonio Manrique de Larak zuzenduta.

Hona hemen Armada inperiala osatu zuten armada-gorputzek:

Askotan, Gaztelako komuneroen gerraren galtzaileak errekrutatuak izan ziren.

Nafar-gaskoien armadak askoz soldadu gutxiago zituen, agian 8.000 eta 10.000 artean, eta Asparrotseko jauna zen Andre Foixkoa zuen buruzagia. Nafarrek hasi baino lehen zenbait akats izan zituzten, adibidez bidean zeuden errefortzuak ez itxarotea (Iruñea eta ingurunetik 6.000 lagun eta Tafallatik beste 2.000).

Nafarrek aurrea hartu zuten, arratsaldean erasotuz (iturrien arabera 14:00 eta 17:30 artean), gaztelarrak ustekabean harrapatu eta hasieran zigorra latza ezarriz. Nafar-gaskoien artilleriak gaztelarrak zeuden landak bipildu zituzten. Hala ere, Gaztelako Almirantearen zaldunek egoera aldatu zuten, Erreniega mendia azkar zeharkatuz eta nafar-gaskoien hegala eta atzeguardia erasotuz. Gaztelako Erresumako oinezkoek, zaldunek hasitakoa bukatu zuten.

Gudua luzea eta odoltsua izan zen. Nafarrek amore eman zutenean, 5.000 erori baino gehiago izan zituzten eta Asparrotseko jauna zen André Foixkoa harrapatua izan zen (kronikak zioen bekokian mazo bateko kolpea hartuta, ia itsua, beaumondarren buruzagia zen Frantses Beaumontekoari ezpata errenditu ziola). Gero, Karlos I.ak askatua zen, bahisaria ordaindu eta gero.

Porrota eta gero, ihes egitea lortu zutenak Mikel Xabierkoa (Frantzisko Xabierkoaren anaia), Arnault Agramondekoa, Cousseranseko gotzaina, Fadrike Nafarroakoa edo Remiro Goñi ziren. Bataila honen ondorioz, Gaztelako Erresumak behin betiko konkistatu zuen Nafarroako Erresuma eta gaztelarrek, oinaztarren laguntza zutenak, laster hartu zituzten beste gotorlekuak, ia erresistentzia aurkitu gabe.

Hala ere, iheslari batzuk Nafarroa Beherean berrantolatu zuten armada txikiago bat eta Baztan-Bidasoa ibarrak, Amaiurko gaztelua eta Hondarribia berreskuratu zituzten. Laster galdu zuten berreskuratutakoa.

Gaur egunAldatu

Joxe Ulibarrenak 1996an ordokian dagoen muinoxkan oroigarria egin zuen batailan eroriak omentzeko. Hantxe urtero ekainaren azkeneko igandean abertzaleak biltzen dira[5].

ErreferentziakAldatu

  1. Wim Blockmans, "Emperor Charles V, 1500–1558" New York: Oxford University Press, 2002. ISBN 0-340-73110-9 ,51–52. orr.
  2. Francis Hackett, "Francis the First". Garden City, New York: Doubleday, Doran & Co., 1937, 226. orr.
  3. Boissonnade. Histoire de la réunion de la Navarre à la Castille, 543-545. orr.
  4. Gérard Folio, 26. orr
  5. Gaizka Aranguren. Noaingo gudua, 2002 . Iturralde

BibliografiaAldatu