Nardoze Andurra

Urraulbeitiko lekua, Nafarroa Garaian

Nardoze Andurra[1][a] (pirinioaurreraz: Nardoxe Andurra[b] edo Narduese Andurra[c]) Urraulbeiti udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Nardoze Andurra
 Nafarroa GaraiaEuskal Herria
NFA - Nardoze Andurra.jpg
Herriko ikuspegia hegoaldetik
Kokapena
Herrialdea Nafarroa Garaia
EskualdeaPirinioaurrea
UdalerriaUrraulbeiti
Administrazioa
Motaleku
Izen ofizialaNardués Andurra
Posta kodea31449
Herritarranardoztar, nardoxtar
Geografia
Koordenatuak42°42′41″N 1°17′18″W
Garaiera522 metro
Distantzia49,5 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria13 (2020: Red Arrow Down.svg 0)

2020 urtean 13 biztanle zituen.

Bertako biztanleak nardoztarrak (pirinioaurreraz: nardoxtarrak) dira.

IzenaAldatu

Nardoze Andurra, Nardoxe Andurra edo Narduese Andurra toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]

  • Narduhes (1268)
  • Ardues (1366)
  • Nardues Andurra (1446)
  • Nardues Berroya (1534)
  • Nardues Andura (1587)
  • Nardues Andurra (1800)
  • Nardues cabe Arielz (1802)
  • Nardues (1930)
  • Nardoze Andurra (1990)

GeografiaAldatu

Nardoze Andurra Urraulbeiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapenaAldatu

Urraulbeiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 36 kilometrora dago. Udaletxea Artiedan dago. Erliebe txikiko ibarra da. Lautada bat osatzen du, Longida, Erromantzatua eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

KlimaAldatu

Urraulbeitiko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira udalerriko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

Estazio meteorologikoakAldatu

Urraulbeitin dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]


      Datu klimatikoak (Artieda, 1891-2020)      
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 17.0 21.5 27.0 29.5 36.0 39.0 42.0 40.0 38.0 30.0 21.0 18.0 42.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.9 10.4 14.3 16.6 20.6 26.4 29.4 28.6 24.1 18.9 12.3 8.9 18.3
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.8 5.5 8.4 10.5 14.3 19.1 21.6 21.3 17.4 13.4 8.1 4.9 12.4
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 0.6 0.5 2.4 4.4 8.0 11.8 13.9 14.1 10.7 7.9 3.9 0.9 6.6
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -8.0 -12.0 -12.0 -4.0 0.0 0.0 6.0 6.0 0.0 -2.0 -9.0 -13.0 -13.0
Batez besteko prezipitazioa (mm) 57.6 54.0 56.1 68.5 61.8 40.6 32.9 34.1 50.9 71.9 72.5 74.4 675.3
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 32.0 34.0 35.5 47.0 39.5 37.0 44.5 46.0 71.0 82.0 31.5 48.5 82.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 10.0 9.4 9.2 11.7 12.0 6.8 4.9 5.2 7.0 10.4 11.9 12.2 110.4
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.6 1.5 1.2 0.3 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.3 1.1 6.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[4]

HistoriaAldatu

XI. mendearen erdialdean, Leireko monasterioari 1060an herriko Semena, Gartzea Oriolen emaztearen jauregiak eta lursailak eman zizkiotela eta, jasota dago.

1835-1845eko udal-erreformak arte,ibarreko diputatuek eta herriko erregidoreak gobernatu zuten, eta txandaka izendatzen zen etxeen artean (1802an hamasei, 1847an hamar). Azken data horretan, XX. mendean bezala, haurrak Artiedako eskolara joaten ziren; auzotarrek beraiek aurkezten zuten parrokiako abadea gotzainak izenda zezan.

DemografiaAldatu

2020 urteko erroldaren arabera 13 biztanle zituen Nardoze Andurra.[5]

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
8 8 10 15 16 15 15 15 15 15 15 15 15 16 16 16 15 15 15 13 13

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Ikus, gainera: «pirinioaurrera» eta «nafarrera»

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulbeiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[6]

Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulbeiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[7]

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Ondasun nabarmenakAldatu

OharrakAldatu

  1. /naɾð̞ós̻e anð̞úra/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza hirugarren silaban
  2. /naɾð̞óʃe anð̞úra/ ahoskatua (laguntza)
  3. /naɾð̞úese anð̞úra/ ahoskatua (laguntza)

ErreferentziakAldatu

  1. Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. «Nardoze Andurra - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  3. «Estazioko datuak - Meteo Navarra» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).
  4. Artiedako estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
  5. «Nardoze Andurra» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
  6. Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  7. Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu