Ireki menu nagusia
Mamertinoen txanpona, non aurrealdean Adranos eta atzealdean txakur bat irudikatuta dauden.

Mamertinoak, (Marteren semeak) Italiako mertzenarioak ziren, Agatoklesek Campanian, (haien jatorrizko lekuan) alokatu zituenak K.a. 361-289 urteren artean. Agatokes Sirakusako tiranoak bere burua Siziliako erregea aldarrikatu zuen. Sirakusak III. Siziliar Gerra galdu ondoren, utzi behar zion Kartagori Messana hiria K.a. 307an. Agatokles hil zenean K.a. 289an, berak kontratatutako mertzenarioak lanik gabe geratu ziren Sizilian. Hauetariko batzuk etxera itzuli ziren baina beste batzuk nahiago zuten irlan geratzea. Haien eragina I. Gerra Punikoa hasteko handia izan zen. K.a. 280an, sirakusarrek Pirro Epirokoa erregeari laguntza eskatu zioten mamertinoen kontra.

Eduki-taula

Messanaren atzemateaAldatu

Gaizkile talde bat Messanaren harresien aurrean jarri zen. Greziar kokaleku hau Siziliako ipar-ekialdeko toki estrategikoan kokatuta zegoen, Sizilia eta Italiako itsartean. Reggio gotorlekuarekin, Italiako puntan, Italia eta Siziliaren arteko igarobidea izan zen. Herri baketsua izanik, Messanak errazten zituen mertzenarioak etxera itzultzea. Tarte baten ondoren, mertzenarioak geldiezinak bilakatu ziren eta erabaki zuten hiriaz jabetzea. Gau batean, mertzenarioek haien ostalariak traizionatu zituzten eta populazio gehiena hil ondoren, hiria kontrolatu zuten. Bizirik irten zirenak egotzi zituzten eta emakumeak eta jabetzak banatu[1]. Garaipen honen ostean, mertzenarioek beraien buruari mamertinoak deitu zioten, Mamerss oskoar gerra-jainkoa[2].

Nagusitasuna Siziliako ipar-ekialdeanAldatu

Mamertinoek 20 urtez kontrolatu zuten Messana. Haiek aldatu zuten hiria, nekazarien eta merkatarien gune alai bat izatetik eraso-base bat izatera. Mamertinoak piratak ziren lehorrean eta itsasoan. Siziliarren baketasunaz baliatuz, ondoko bizilekuak arpilatu zituzten eta itsasertzetik igarotzen ziren zuhurtziagabeko itsasontziak harrapatu eta gero, lortutako ospila basera ekartzen zuten. Bahituak askatzeko erreskatea eskatzen zuten. Denboraldi horren zehar, txanponak egin zituzten nn agertzen ziren haien izenak eta gurtzen zituzten jainko-jainkosen izenak ere. Izandako balentriengatik aberats eta indartsu bilakatu ziren. Irlaren gero eta barrurago hasi ziren sartzen, Gelan adibidez, non zergak eskatu zituzten[3].

GainbeheraAldatu

Mamertinoen presentzia ez zen beti ukaezina izan. K.a. 270ean, mamertinoen ekintza gogoangarriek Sirakusako arreta deitu zuten hiri honetan gero eta errefuxiatu gehiago zeudelako. Hieron II.a hasi zen armada bat antolatzen mamertinoen kontra borrokatzeko eta herrikideak askatzeko helburuarekin. Hieron mamertinoak Sirakusaren ondoan aurkitu zituen. Lehenengo eta behin, haien aurka disziplinarik gabeko mertzenarioak bideratu zituen eta onartu zuen mamertinoek triskantza egin zitzatela. Behin baztertuta armadako fidagarria ez zen partea, hirira itzuli zen soldaduak hobeto prestzeko. Beranduago, armada berriarekin iparraldera abiatu zen eta mamertinoak Longano ibaian aurkitu zituen, Milazzo lautadan eta oso erraz garaitu zituen[4]. Mamertinoek ez zuten ohitura zelai beteko bataila luzeak egitera eta ausartegiak bilakatu ziren Hieronen mertzenarioak garaitu ondoren. Hieronek mamerminoen buruzagiak atzeman zituen eta gainontzekoak ihes egin zuten Messanara. Hieronek mamertinoen ekintzak murriztu zituen hauek egoera larrian jarriz. K.a. 265ean, Hieronek Messana setiatu zuen eta mamertinoek kartagotarren ontziteriaren laguntza eskatu zuten, hirian lehorreratu zena. Gauzak honela, sirakusarrek setioa utzi zuten kartagotarren kontra ez zutelako nahi borroka egin. Mamertinoak ez zeudenez gustura kartagotarren babesarekin, Erromako laguntza eskatu zuten. Hasieran, erromatarrek ez zieten lagundu nahi, mamertinoek Messana benetazko jabeei lapurtu zietelako. Hala ere, okerrago ikusten zuten kartagotarren boterea Sizilian zehar hedatzea eta Italiako kostaldetik horren hurbil egotea, beraz, mamertinoekin aliatu ziren. Sirakusa, bestalde, Kartagorekin aliatu zen. Roma eta Kartago gatazkan sarturik, Sirakusa eta mamertinoen arazoa Lehenengo Gerra Punikoan bukatu zen.

LegatuaAldatu

Paradoxikoki, gatazkaren eskala hasierako borrokatzaileak gainditu zituenenan, mamertinoak historiatik desagertu ziren, gerra punikoen gertaeretan irentsirik. Baina Bigarren Gerra Punikoaren ondoren, K.a. 202an, Publio Kornelio Eszipionek mamertinoak aipatzen ditu Erromak aliatuekin izandako errepetua adierazteko[5]. Gaurdaino, oraindik erabiltzen diraardo mamertino hitzak Siziliako ipar-ekialdeko mahastietan ekoizten den ardoa izendatzeko. Hau Hain Julio Zesarren ardo gogokoena zen non erabili baitzuen haren hirugarren kontsulatua izendapena ospatzeko. Oraindik ere, Messinako bizlanleei mamertinoak deitzen zieten. Gustave Flaubertek, Salammbô eleberrian dio greziarrek mamertinoen antzinako abestia kantatzen zutela: Nire lantza eta espatarekin goldetzen eta segatzen dut; etxeko jauna naiz! Armagabeko gizona nire oinetara erori da eta jauna eta errege handia deitzen nau.

ErreferentziakAldatu

  1. Tito Livio: The History of Rome, 28. liburua, 28. kapitulua, (ed. Frank Gardener Moore, Professor Emeritus in Columbia University)
  2. Lendering, Jona: Mamertines, Livius.org.
  3. Lendering, Jona. Mamertines, Livius.org
  4. Lendering, Jona: Mamertines, Livius.org
  5. Tito Livio: The History of Rome, (ed. Frank Gardener Moore, Professor Emeritus in Columbia University 30. liburua, 31. kapitulua)

Ikus, gaineraAldatu