Lorenza Cobián

asturiar modeloa

Lorenza Cobián González (Bodes, Parres, Asturiasko Printzerria, 1851eko maiatzaren 21aMadril, 1906ko uztailaren 31) XIX. mendearen bigarren erdiko asturiar modeloa izan zen, Emilio Sala eta José María Fenollera artistek margotu zutena.[1] 1879 eta 1891 bitartean, Benito Pérez Galdósen kanariar idazlearen maitalea izateagatik pasatu zen historiara, baita idazle kanariarrak onartutako María Pérez-Galdós Cobián alaba bakarraren ama izateagatik.[2][3] [oh 1]

Lorenza Cobián

Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakLorenza Cobián y González
JaiotzaBodes (en) Itzuli1851ko maiatzaren 21a
Herrialdea Espainia
HeriotzaMadril1906ko uztailaren 31 (55 urte)
Heriotza moduasuizidioa
Hezkuntza
Hizkuntzakgaztelania
Jarduerak
Jarduerakmodeloa

Biografia

aldatu

Lorenza Cobián González 1851ko maiatzaren 21ean jaio zen Bodesen (Parres), Asturiasko Printzerrian, Espainian. Galdosen ondoz ondoko biografoek kalkulatu dutenez, idazlea eta modeloa Santanderren ezagutu ahal izan ziren, Espainiako iparraldeko hirian, modelo gazteak denboraldi luzeak ematen baitzituen osaba-izebekin. [4] Badirudi denak adierazten duela —eta Galdosen beraren lekukotasunen arabera— Lorenza gazte erakargarria zela, baina ez kultua, eta idazleak bere maitasun-grinak osatu zituela modeloak eta maitaleak irakurtzen eta idazten ikasteko desioarekin. Laster haurdun geratu zela jakin zuen, eta jaio eta gutxira hil zen lehen umea izan zuen. [5]

1880ko hamarkadaren erdialdera, Lorenza Madrilera joan zen, baina ez dago argi familia-arazoengatik edo Galdosen nahiagatik izan zen.[oh 2] Halaber, 1884ko Pintura Erakusketa Nazionalean, eta harreman horren harira, Galdosek Emilio Sala eta José María Fenollera pintoreak agurtu zituen, Lorenzak modelo gisa hartu zutenak. Denborarekin, Galdosek Lorenzari etxea jarri zion Madrilen eta udan Santanderren ere bai.[3]

1906ko uztailean, 55 urte zituela, Lorenza bere buruaz beste egiten saiatu zen Madrilgo Pio printzearen geltokian, aurretik depresioak eta buru-ezegonkortasunaren beste sintoma batzuk jasan ondoren. 1906ko uztailaren 26ko Santaderreko El Cantabrico egunkari gertakarien orrialdeak dioenez, Lorenza Cobián atxilotu egin zuten bere burua trenbidera botatzen saiatzeagatik, eta amaiera tamalgarria lortu zuen Espainiako hiriburuko Gobernu Zibilaren kalabozoan urkatuz. Pedro Ortiz-Armengolek heriotzaren data uztailaren 31 jarri zuen. [4]

Galdostar zaleek diotenez, Lorenzaren izaeratik zenbait ezaugarri hartu ahal izan zituen Galdosek, bere emakume-pertsonaia arrakastatsuenetako batzuen ispilu gisa, batez ere Fortunata (emakume boteretsua, kulturagabea eta indartsua, baina amaiera dramatikoa izan zuena), Cánovasen Casianilla,[oh 3] edo Ángel Gerraren La Leré (Lorenza), 1881ean amaitutako eleberrian eta Berkowitzek azpimarratua.

María Pérez-Galdos Cobián, 1891n jaioa, amarekin bizi izan zen, harik eta, Lorenzaren amaiera tragikoaren ondoren, Madrilgo Galdos etxeko emakumeen koruan sartu zen arte. Harekin bizi izan zen idazlea hil arte.[oh 4][6] Las Palmasko Galdosen Etxe-Museoan, jaiotze-aktaren kopia ikus daiteke: «Ospitaleko aldapako 24. zenbakiko etxean jaio zen, 3. solairuan, goizeko hamarretan (urtarrila)... Lorenza Cobián andrearen alaba ez-legitimoa, Bodesekoa, Oviedoko probintzia, adinez nagusia, ezkongabea, etxeko lanetan aritzen dena... eta neskatoari Maria izena jarri behar zitzaiola». [4] Denborarekin, Maria Juan Verderekin ezkondu zen, eta horrelaxe jarraitu zuen idazle emankorraren leinuak.[7]

Oharrak

aldatu
  1. Galdosen maitasun-grinen zerrenda osatzeko, Concha aktore meritoria (Ruth) Morell eta Emilia Pardo Bazán nobelagilea ere aipa daitezke.
  2. Hala ere, Lorenzak 1888ko ekainean Santiago kaleko 2. zenbakian (Madril) zuen pisuari buruz Galdosek bidalitako agiri batean jasota dago. (Herrera Hernández, Galdosen korrespondentzia kontsultatzen)
  3. En este postrer episodio de la quinta serie, protagonizado por los personajes fijos de la serie, Mariclío y Tito Liviano, este último, abandona su vida donjuanesca gracias a Casiana Conejo ("Casianilla"), una joven pobre y analfabeta, pero con grandes deseos de aprender, cuyo carácter sencillo y dulce seduce al viejo Tito, llegando a convertirse en su lazarillo cuando, como el propio Galdós, Tito se queda casi ciego.
  4. 1906ko uztailaren 31n, Galdosek gutun hau idatzi zion Santandertik hamabost urte zituen Maria alabari: Orain, inoiz baino behartuago zaude nik agintzen dizudanarekiko obedientzia itsu batera. Hor duzu etorkizuna. Nik ez dizut zure onerako ez den ezer bidaliko. [...] Zuregatik begiratu behar dut, eta lehenik eta behin esan behar dizut den-dena egingo duzula. Asko maite duzu eta maitemin asko bidaltzen dizkizut aitak, B
    « Querida María: recibí ayer tu carta del 29 en la que veo confirmada la terrible desgracia. [...]. Ya sabes que tu pobre mamá venía hace tiempo atacada de delirio persecutorio; ya le dije que esto era una enfermedad. [...]. Ahora, estás más obligada que nunca a una obediencia ciega a cuanto yo te mande. En ello te va el porvenir. Yo no te mandaré nada que no sea para tu bien. [...] Tengo que mirar por ti y lo primero es contar con que me obedecerás en todo absolutamente. Te quiere mucho y te mando muchos cariños tu papá, B. »

Erreferentziak

aldatu
  1. Parroquia de Santo Tomás de Collía en el municipio de Parres
  2. (Gaztelaniaz) Cervantes, Biblioteca Virtual Miguel de. «Amores, amoríos y rumores en la vida de Galdós» Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (Noiz kontsultatua: 2023-04-16).
  3. a b (Gaztelaniaz) Armengol, Pedro Ortiz. (2000). Vida de Galdós. Grupo Planeta (GBS) ISBN 978-84-8432-073-9. (Noiz kontsultatua: 2023-04-16).
  4. a b c Ortiz-Armengol 2000.
  5. Herrera Hernández.
  6. Eduardo Roca Roca y Federico del Alcázar y Moris, "La mujer en el entorno de Galdós". Consultado en diciembre de 2014 (página 456)
  7. La descendencia de María Pérez-Galdós, artículo en elcomecio.es (08.03.2013) Consultado en diciembre de 2014.

Bibliografia

aldatu
  • Berkowitz, Hyman Chonon (1948). The Wisconsin University Press, ed. Pérez Galdós. Spanish Liberal Crusader (1843-1920). Madison (WI). Archivado desde el original el 10 de septiembre de 2014. 
  • Ortiz-Armengol, Pedro (2000). Vida de Galdós. Barcelona: Crítica. ISBN 8484320731
  • Pérez Galdós, Benito (2011). Memorias de un desmemoriado (1915-1916). Valencia: El Nadir. ISBN 9788492890415
  • Avila Arellano, Julián. "Datu berriak Galdosko biografiarako. 1912ko uda-1913ko uda", Actas del Tercer Congreso Internacional de Estudios Galdosoianos, I. Las Palmas, Edcs. Udal Txit Gorenaren Cabildo Insular, 1989, or. 23-35.
  • Beyrie, Jacques. "Trasfondo psicología y fuentes inter de la novelística galdosiana: el caso de la segunda serie de los Historias", Menéndez Pelayo liburutegiko aldizkaria, LXIII, 1987, 11. or. 213-232.
  • Madariaga de la Campa, Benito. Pérez Galdos. Santanderinaren biografia. Santander, Inst. IrakasleaKulturala José María de Pereda, 1979.
  • Gregorio Marañón, "Galdós inter", La Lectura, XX, 1920, or. 71-73.