Leitzaldea ([leits̻alðea]) Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen eskualdea da, Iruñeko merindadean. Gaur egun, 7.500 biztanle inguru dauka, Leitza izanda herri nagusia eta eskualdeari izena ematen diona.

Leitzaldea
Nafarroa, Euskal Herria

Nafarroako Araitz bailara.jpg

Araitz bailararen ikuspegia.
Kokapena
Navarra - Mapa municipal Zonificacion 2000 Norte de Aralar.svg
Ezaugarriak
Azalera 358,4 km²
Biztanleria 7.521 (2011)
Dentsitatea 21 biztanle/km²
Udalerriak Araitz, Arano, Areso, Betelu, Goizueta, Larraun, Leitza eta Lekunberri
Herririk handiena Leitza (2.953 biztanle)

GeografiaAldatu

Eskualde mugakideak ditu iparraldean Oarsoaldea eta Bortziri, hegoaldean Sakana, ekialdean Malerreka eta Ultzamaldea eta mendebaldean Buruntzaldea eta Tolosaldea.

Ingurune naturalari dagokionez, Aralarko Malloak dira Leitzaldeko ikur nagusietakoa. Hidrografikoki, Araxes ibaiak zeharkatzen du zonaldea ipar-mendebalderantz, eta Tolosaldean bat egiten du Oria ibaiarekin.

UdalerriakAldatu

EuskaraAldatu

Oso eskualde euskalduna izateaz gain, aberatsa da zinez euskalkiei dagokienez. Izan ere, Koldo Zuazo hizkuntzalariak hiru eremu desberdintzen ditu: Erdialdeko euskara edo gipuzkerarena, non Araitz, Betelu eta Areso kokatzen baititu, nafarrerarena Goizuetarekin eta tarteko hizkerena Larraun eta Lekunberrirekin.

KulturaAldatu

Patxi Zabaleta idazle leitzarra 1986an sartu zen Euskaltzaindian kide moduan. Aipagarria da halaber Patziku Perurena idazle goizuetarra.

8 urte geroago, 1994an sortu zuten Berri Txarrak musika taldea Lekunberrin, Gorka Urbizuk eta orduko kideek. 2019an agur esan zuen taldeak, Euskal Herriak inoiz eman duen ezagunenetarikoa.

Bestela, Julio Soto gorritiarra bihurtu zen 2010ean Nafarroako bertsolari txapelduna, aurrerantzean beste 4 aldiz errepikatu zuena.

KirolaAldatu

Jende ezaguna eman eta ematen du eskualdeak, kirol arloan batik bat. Aipatzekoak dira, besteak beste, Iñaki Perurena eta Mieltxo Saralegi harrijasotzaileak. Perurenak historiako markarik hoberenetarikoak lortu zituen.

Pilotari bikainak eman ditu eskualdeak, halaber: Aimar Olaizola historiako inoizko onenen artean dago, tituluei dagokienez bakarrik Julian Retegik gainditzen duelarik. Abel Barriola eta Oinatz Bengoetxea ere txapeldunen artean daude.

Jose Maria Bakero futbolariak Real Sociedad eta FC Barcelonan jokatu zuen. Azken talde honekin Europako Kopa irabazi zuen 1992an.

GarraioakAldatu

1995ean ireki zuten Leitzarango autobia edo A-15a, Andoain eta Irurtzun lotzen dituena, Gipuzkoa eta Nafarroa. Azken finean, Donostia eta Iruñea.

Eraikitzeko proiektuak eztabaida eta negoziazio luzeak ekarri zituen, talde ekologistekin. ETAk berak indarkeria ekintzak egin zituen proiektuaren aurka aurreko urteetan.

Leitzaldetar ezagunakAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Leitzaldetar ezagunen zerrenda»

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa