Ireki menu nagusia


Legaria[2] Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa. 106 biztanle zituen 2014. urtean. Ekonomiaren ardatza nekazaritza eta abeltzaintza dira.

Legaria
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Legaria 01.jpg
Herrigunea.

Legariako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Lizarrako merindadea
Izen ofiziala Escudo de Legaria.svg Legaria
Alkatea José Javier Etxeberria Martínez
(CIL, indep.)
Posta kodea 31281
INE kodea 31148
Herritarra legariar
Kokapena
Koordenatuak 42° 38′ 55″ N, 2° 10′ 24″ W / 42.648611111111°N,2.1733333333333°W / 42.648611111111; -2.1733333333333Koordenatuak: 42° 38′ 55″ N, 2° 10′ 24″ W / 42.648611111111°N,2.1733333333333°W / 42.648611111111; -2.1733333333333
Legaria hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Legaria
Legaria
Legaria (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 5,20 km2
Garaiera 512 metro
Distantzia 63 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 106 biztanle
% 44,9 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 55,1
Dentsitatea 20,38 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Red Arrow Down.svg -% 9,02
Zahartze tasa[1] % 27,34
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 0
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 0 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 8,1 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 5,08 (2010)
Euskararen erabilera % 0,1 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.legaria.es/

GeografiaAldatu

Legaria Iruñea hiriburutik 63 kilometro mendebaldera dago. Errepidez hara iristeko, NA-132 errepidea hartu behar da Acedo-Lizarra norabidean, eta Antzineko udalerrira heltzerakoan ezkerrerantz dagoen errepide bati kilometro batez jarraitu behar zaio.

Ingurune naturala eta klimaAldatu

Udalerriak klima mediterraneo-kontinentala dauka, urteko batezbesteko tenperaturak 8 eta 11 gradu, eta prezipitazioak 600 eta 800mm ingurukoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 90 izaten dira, nahiz eta altuera zein den 100 egun euritsu baino gehiago izan daitezkeen.

Udalerrian zeuden jatorrizko basoen gehiena gizakiaren eraginaren ondorioz ia erabat galdu da. XX. mendearen hasieran 36 hektarea artadi geratzen baziren ere, XX. mendearen amaieran 10 hektarea baino gutxiago ziren oraindik geratzen zirenak. Gaur egun, ibaiaren ondoko makalez gain, Legariak, Lokizko Sartza parajeko basoetan hainbat eskubide ditu.

Udalerri mugakideakAldatu

Legariak Antzinekin egiten du muga iparraldean, Okorekin ekialdean, Piedramillerarekin mendebaldean, eta Etaiurekin hegoaldean.

AuzoakAldatu

Herriak lau auzo ditu: San Martin, elizaren inguruan kokatua; El Rio; El Monte; eta Arrotxapea.

HistoriaAldatu

Legaria Erdi Aroko jaurerria izan zen, 1266. urtean Lodosako Antso Perezek, erregeari jaurerria Funes eta Azkoienen koroak zituen jabetza batzuen truke aldatu zuen arte. Herriak garai hartan 1.000 soldatako petxa ordaintzen zuen urtero. Juan III.a eta Katalina errege-erreginek Petri Nafarroakoari eman zioten dohaintzan 1511. urtean. Lizarrako merindadeko hainbat herritan bezala, Leireko eta Iratxeko monasterioek hainbat ondasun izan zituzten Legarian.

1846. urtean Ega harana udalerri moduan desagertzean, Legaria udalerri independente bihurtu zen. 1847an herriak eskola bakarra zeukan, horrez gain, herriko abadea herritarren artean aukeratzen zen. Herriak zituen bide bakarrak inguruetako herrietara joateko bide zaharrak ziren. XX. mendearen hasieran Nekazari Kutxa bat sortu zuten herrian; eta 1920. urtean, olioa ekoizteko errota.

DemografiaAldatu

Legariako biztanleria
 
Datu-iturria: www.ine.es

2008an, Espainiaz kanpoko lau etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 3,28 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

PolitikaAldatu

UdaletxeaAldatu

 
Udaletxea.

Udaletxea herriko plaza nagusian dago eta 2016. urtean eraberritu zen azkenengo aldiz. Harrizko hormak dituen bi solairuko eraikin aske eta sendoa da. Udalak alkatea eta lau zinegotzi dauzka.

  • HELBIDEA: San Martin plaza z/g

2007ko udal hauteskundeakAldatu

2007an ez zen udal hauteskunderik izan Legarian, ez zelako talderik aurkeztu.[3]

2011n lehenagotik kudeaketa batzordeko buru eta alkate zen José Javier Etxeberria berretsi zuten karguan, Legariako Hautagaitza Independentea (CIL) alderdian aurkeztuta; beste 4 lagun zinegotzi bihurtu ziren.

AlkateakAldatu

2007-2011 José Javier Etxeberria Martínez kudeaketa batzordea
2011- José Javier Etxeberria Martínez CIL

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Legaria eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 4,72k zekien euskaraz hitz egiten.

Jaiak eta ospakizunakAldatu

Legariak abuztuko bigarren astean ditu jaiak.

Ondasun nabarmenakAldatu

  • San Martin Tourskoaren eliza, XVI. mendeko estilo gotiko-errenazentistako eliza.
  • Andre Maria Belengoaren baseliza, XVI. mendeko eraikina.

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo estekakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Legaria  
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa