Laphizketa Behaskane-Laphizketa udalerriko herrixka bat da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek 1842 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Laphizketa
Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Nafarroa Beherea
Herria Behaskane-Laphizketa
Koordenatuak 43° 19′ 32″ N, 1° 00′ 31″ W / 43.325555555556°N,1.0086111111111°W / 43.325555555556; -1.0086111111111Koordenatuak: 43° 19′ 32″ N, 1° 00′ 31″ W / 43.325555555556°N,1.0086111111111°W / 43.325555555556; -1.0086111111111
Laphizketa hemen kokatua: Euskal Herria
Laphizketa
Laphizketa
Laphizketa hemen kokatua: Nafarroa Beherea
Laphizketa
Laphizketa

Herritarrei "laphizketar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 34 km daude.

IzenazAldatu

Lekuko zaharrek[1] aldaera hauek eskaintzen dizkigute, besteak beste: Sancta Maria de Lepiste (1160an), L'Apisto eta Lapiste (1350, 1413an), Lapista (1513an Iruñeko idazki batean).

Adituek lekuizen honek latinez "arbela" esateko hartu zen mailegu batean duela oinarria uste dute; kasu honetan, "Zohazti" eta "Arboti" toponimoen artean gerta litekeen gisan (ikus bi artikuluak), antzeko bikotea osatuko lukete Laphizketa (mailegu latin edo erromanikotik eratorria) eta Arberatzek (honek euskarazko jatorrik hitza erabilita). Gogoan izan Irungo Lapitze auzoa, "Lapitz" abizena eta beste, oro har eragin okzitaniar zabala egon den lekuetan sarriago ematen dena.

GeografiaAldatu

KokapenaAldatu

Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Biduze-haraindi izenekoan kokatuta dago; izenak adierazten duen gisan Biduze ibaiaren ekialdean dagoen zonaldeari deitzen zitzaion horrela.

Herriaren mugak hauexek dira: ipar-ekialdean Zilhekoa, iparraldean Arberatze; bi hauen lurretako mugak oso hurbil daude. Mendebaldean Behaskane udalburua, hurbilen dagoen herria; denak amikuztarrak. Aldiz, ekialdean berehala Zuberoako Pettarra eskualdean sartzen zara, Berroetako lurretan hain zuzen.

OrografiaAldatu

Gehienak altuera apaleko lurrak dira. Herria 100 bat metrotan dago eta Biduzerako bidean apurka-apurka jaisten badoa ere, ez dago desberdintasun handirik.

DemografiaAldatu

1695eko erroldan 30 etxerekin ageri da.

1833ko inkesta batean 210 biztanle zituela ageri da.

ErrepideakAldatu

D 11 departamendu mailako errepide garrantzitsua (Donapaleu-Maule lotura egiten baitu) herritik oso hurbil, iparraldetik, pasatzen da, mendebalde-ekialde norabidean. Errepide lokal batek lotzen du hau herrixkarekin berarekin eta beste batzuk iparralderantz (Arberatzera) nahiz hegoaldera (Larribarrera) abiatzen dira.

HistoriaAldatu

Udalerri-aldaketakAldatu

Udalerri modernoen osaera baino lehen, Frantziako Iraultza aurretik herriko eliza independentea zen baina 1803an Berroeta auzo-herriko parrokiarekin batu zen. XIX. mendearen amaieran bi horiez gain Behaskanerekin ere batuta ageri da erlijio aldetik.

1842 arte herri honek berezko udalerria izan zuen; urte horretan Behaskanerekin fusionatu eta harrezkero Behaskane-Laphizketaren barruan dago.

Eraikin eta leku historikoakAldatu

  • Hilerrian nahiko txarto zaindutako bi hilarri diskoidal besterik ez dira aurkitzen, garai batean gehiago izan zirela pentsatzen bada ere. Batak 1624ko data darama.

Kultura eta hezkuntzaAldatu

LaphizketarrakAldatu

EkonomiaAldatu

Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen ohiko lanbideak. Azken hamarkadetan, Amikuze osoan bezala, dibertsifikazioa suertatu da.

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo estekakAldatu


  Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa