Karl Popper

Karl Raimund Popper (Viena, Austria, 1902ko uztailaren 28a - Londres, Erresuma Batua, 1994ko irailaren 17a) austriar jatorriko filosofo ingelesa izan zen. Metafisika antideterministaren aldekoa izan zen, eta ezagupena aldez aurretik mugatu ezinezko ekintza zela, eta norbanakoaren esperientziatik garatzen zela uste izan zuen. XX. mendeko zientziaren filosofo garrantzitsuenetakotzat hartzen da.[1].

Karl Popper
Karl Popper.jpg
Bizitza
Izen osoa Karl Raimund Popper
Jaiotza Viena1902ko uztailaren 28a
Herrialdea  Austria-Hungariako Inperioa
 Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua  1927ko apirilaren 12a)
aberrigabea
 Erresuma Batua
Austriako Lehenengo Errepublika
Austriako Estatu Federala
 Zeelanda Berria
Bizilekua Viena
Talde etnikoa judua
Heriotza Londres1994ko irailaren 17a (92 urte)
Hobiratze lekua Lainzer Friedhof (en) Itzuli
Hezkuntza
Heziketa Vienako Unibertsitatea
Cambridgeko Unibertsitatea
Hezkuntza-maila Ph.D.a
Tesi zuzendaria Karl Bühler
Moritz Schlick
Doktorego ikaslea(k) A. I. Sabra (en) Itzuli
Charles Leonard Hamblin (en) Itzuli
Hizkuntzak ingelesa
Austrian German (en) Itzuli
Ikaslea(k) W. W. Bartley III (en) Itzuli
Imre Lakatos
Thomas Kuhn
Paul Feyerabend
Hubert Kiesewetter
David Miller
John W. N. Watkins
Joseph Agassi
Alan Musgrave
Jarduerak
Jarduerak filosofoa, zientziaren filosofoa, idazlea, unibertsitateko irakaslea eta soziologoa
Enplegatzailea(k) Londresko King's College
London School of Economics
University of Canterbury (en) Itzuli  (1937 -  1945)
Jasotako sariak
Influentziak Sokrates, Likofron, Aristoteles, René Descartes, Arthur Schopenhauer, Jakob Friedrich Fries (en) Itzuli, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Søren Kierkegaard, Albert Einstein eta Vienako Zirkulua
Kidetza Royal Society
Britainiar Akademia
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Linzeen Akademia
Mont Pelerin Society (en) Itzuli
International Academy of the History of Science (en) Itzuli
Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala
Mugimendua liberalismoa
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa agnostizismoa

BizitzaAldatu

Bere gurasoak, Jenny Schiff eta Simon Siegmund Carl Popper, abokatu eta prokuradorea, jatorriz judutarrak, luterano gisa bataitatu ziren ondorengoak izan baino lehen. Lehen Mundu Gerraren ondoren, ekialdeko judu askok, errefuxiatuak iritsi ziren Vienara, guettoak sortuz, antisemitismoa erreakzio bezala hazten zen bitartean, beharbada horrek bultzatuta.[2].

Vienako Unibertsitatean egin zituen matematikako, fisikako eta psikologiako ikasketak. Vienako Taldean parte hartu zuen, baina 1934an argitaratu zuen Logik der Forschung ("Aurkikuntza zientifikoaren logika"); liburuan Vienako Taldearen teoria neopositibistari eta enpirizismo induktiboari kritika zorrotza egin zien. 1930 urtean ezkondu zen Josephine Anna Henningerrekin ("Hennie"), haren laguntzaile izango zena hil zen arte, 1985ean. 1937ko martxoan, ikasturtearen hasiera Hego hemisferioan, Zeelanda Berrira joan zen unibertsitateko irakasle gisa. Christchurchetik, errefuxiatu austriakoak sartzen laguntzeaz gain, gizarte-zientzietako probabilitateari eta metodoei buruzko lanari ekin zion berriro. Baliabide bibliografiko faltagatik eta irakaskuntzaren pisuagatik zailtasunak izan arren, ez argitaratzeko presioarekin, 'Historizismoaren Miseria eta Gizarte irekia eta haren etsaiak lan nagusiak ezagutzera eman zituen. 1946an berriz Erresuma Batuara itzuli zen irakasle gisa London School of Economics and political science erakundean. Sarritan, hitzaldiak ematera gonbidatu zuten. Horietan, ikuspegi desafiatzaile bat planteatzen saiatzen zen. Ildo horretatik, Cambridgen Ludwig Wittgensteinekin eztabaidatu ondoren izandako jazoera ospetsua izan zen. Esaten zuen zaila egiten zitzaiola filosofo ingelesek epistemiologia ez-errealistekin (fenomenlismoa, positibismoa, idealismoa, subjektibismoa) flirteatzeko zuten joera ulertzea, hizkuntzaren filosofian eraginez, zentzuaren laguntza gisa. Logikako eta metodo zientifikoaren irakaslea izan zen 1949tik 1969ra arte Londresko Unibertsitatean. 1950ean, Harvardek gonbidatuta, Estatu Batuetara joan zen eta Einsteinekin eztabaidatzeko aukera izandako aukera azpimarratu zuen.

LanakAldatu

Haren lanetako batzuk dira: The Open Society and Its Enemies (1945, "Gizarte irekia eta bere etsaiak"); The Poverty of Historicism (1957, "Historikotasunaren pobretasuna"); "Errealismoa eta Lurraren helburua" (1982); eta "Unibertso irekia" (1984). Bi alor jorratu zituen: zientzia fisikoaren filosofia eta metodologia alde batetik eta bestetik, gizarte eta politikaren filosofia, ezagunago egin zuena. Kontuan hartzen zituen aurrekoek egindako lorpenak eta hortik abiatuta, norabide berri eta ustekabekoak ekartzen zituen, Zientzia enpirikoetan teoria bat ezin dela frogatu argudiatu zuen Popperrek, baina faltsua izan daiteke, zientzia eta zientzia eza bereizteko esperimentu erabakigarrien bidez aztertu daitekeela eta aztertu behar dela defendatu zuen. Bere filosofia politikoan, ideologia politiko demokratiko nagusi guztietako ideiak biltzen ditu eta horiek bateratzen saiatzen da, sozialdemokrazia, liberalismo klasikoa eta kontserbadurismo liberala kasu.

Lan euskaratuak

  • Ezagutza objektiboa: ikusmolde ebolutibo bat. Bilbo: EHU Klasikoak, 2002. (Euskaratzailea, Alberto Gabikagojeaskoa ; berrikuslea, Andoni Ibarra)
  • Gizarte irekia eta haren etsaiak. Bilbo: EHU Klasikoak, 2008. (itzultzailea, Josu Zabaleta Kortabarria)

ErreferentziakAldatu

  1. (Ingelesez)Thornton, Stephen.-Karl Popper Stanford Encyclopedia of Philosophy seriean [Kontsulta data 2021-04-16]
  2. (Gaztelaniaz)Popper, Karl R.- Búsqueda sin término : una autobiografía intelectual. Tecnos : Madrid, 2002.ISBN 84-309-0723-8. or. 142

Ikus, gaineraAldatu

BibliografiaAldatu

  • Eizagirre, X. 1998: Zientzi razionaltasun berriranzko urratsak: Popper ala Kuhn?, Bilbo, EHU ISBN 84-8373-101-0

Kanpo estekakAldatu