Marlon Michael Morrison (Winterset, Iowa, 1907ko maiatzaren 26a - † Los Angeles, Kalifornia, 1979ko ekainaren 11), John Wayne izenez ezaguna, estatubatuar aktorea izan zen. The Duke izenez ezaguna, [1] aktore eta zuzendari estatubatuarra izan zen, bere ibilbidea zinema mutuan hasi zuena, 1920ko hamarkadan. Gogortasunaren eta maskulinotasunaren ikurra izan zen, baita hamarkada askotan zehar Angloamerikako ikono eta ikur anglo-amerikarra ere. Bere ahotsaren tinbre bereizgarria, bere ibiltzeko modua eta bere presentzia fisikoa gogoangarriak dira. Bere "John Wayne Ameriketako Estatu Batuak da" leloa famatua da, baita bere jarrera politiko kontserbadorea eta errepublikanoa, baita 1950eko hamarkadako jarrera politiko antikomunisten aldekoa ere. Zinemaren historiako paper protagonista gehienen errekorra du 142rekin.[2]

John Wayne

(1959)
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakMarion Robert Morrison
JaiotzaWinterset1907ko maiatzaren 26a
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
BizilekuaGlendale (Kalifornia)
Lehen hizkuntzaingelesa
HeriotzaWestwood (en) Itzuli1979ko ekainaren 11 (72 urte)
Hobiratze lekuaPacific View Memorial Park (en) Itzuli
Heriotza moduaberezko heriotza: urdaileko minbizia
Familia
AitaClyde L. Morrison
AmaMary Brown
Ezkontidea(k)Josephine Wayne (en) Itzuli  (1933ko ekainaren 24a -  1945eko abenduaren 25a)
Esperanza Baur (en) Itzuli  (1946ko urtarrilaren 17a -  1954ko azaroaren 1a)
Pilar Pallete  (1954ko azaroaren 1a -  1979)
Bikotekidea(k)
Seme-alabak
Hezkuntza
HeziketaHegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatea : Pre-law (en) Itzuli
Glendale High School (en) Itzuli
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakaktorea, zinema aktorea, film-zuzendaria, zinema ekoizlea, gidoilaria, amerikar futboleko jokalaria, telebista-aktorea eta producer (en) Itzuli
Altuera193 zentimetro
Lantokia(k)Ameriketako Estatu Batuak
Jasotako sariak
Izengoitia(k)John Wayne
Genero artistikoaWesterna
gerra-filma
DiskoetxeaRCA Records
Sinesmenak eta ideologia
Alderdi politikoa Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoa

johnwayne.com
IMDB: nm0000078 Allocine: 1400 Rottentomatoes: celebrity/john_wayne Allmovie: p116130 87147 TV.com: people/john-wayne
Twitter: JohnDukeWayne Instagram: johnwayneofficial Musicbrainz: ed0076ca-cc35-4ea4-86ad-efaf4afcb4dc Songkick: 346591 Discogs: 87393 Find a Grave: 1079 Edit the value on Wikidata

1999an, American Film Institute-k 13. postuan jarri zuen garai guztietako 100 izarrik handienen zerrendan. 2007an argitaratutako Harris inkesta batek hirugarren postuan jarri zuen Ameriketako Estatu Batuetako izar gogokoenen artean [3], inkestetan hildako izar bakarra eta urtero bertan agertzen zen izar bakarra.

1920ko hamarkadako zinema mutuan hasi zen bere aktore ibilbidea, baina bere arrakasta eta ospea sendotu egin ziren 1940 eta 1970eko hamarkadetan. Bere irudia, askorentzat, western eta gerrako filmekin lotu izan da, nahiz eta benetan beste hainbat generotan lan egin zuen (biografiak, komedia erromantikoak, drama polizialak, abenturak, etab.).

Urdaileko minbiziak jota hil zen 1979ko ekainaren 11n, 72 urte bete eta 16 egunera. [4]

Biografia aldatu

Jaiotza eta jatorria aldatu

 
1907an Wayne jaio zen Winterset, Iowako etxea.

John Wayne 1907an jaio zen Winterset-en, Iowa-n, eta Marion Robert Morrison izena zuen, nahiz eta bere gurasoek Marion Mitchell Morrison-era aldatu zuten hurrengo haurra Robert izena jartzea erabaki zutenean. Bere familia presbiteriana zen. Aita, Clyde Leonard Morrison, eskoziar - irlandar jatorrikoa zen eta Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibileko beterano baten semea, Ama, Mary Alberta Brown, berriz, irlandar jatorrikoa. 1911n familia osoa Glendalera (Kalifornia) joan zen bizitzera. Glendaleko bizilagunak izan ziren Wayne txikiari Little Duke deitzen hasi zirenak, Duke izeneko txakur bat zuelako, Airedale Terrier bat, eskolarako bidean beti jarraitzen zion, batzuetan suhiltzaileen parkean gelditzen zena. Suhiltzaileek bazekiten txakurraren izena Duke zela, eta txakurrari "Big Duke" eta Wayne txikiari "Little Duke" deitzen hasi ziren. Duke nahiago zuen Marion baino, beraz, izen hori bere bizitza osoan mantenduko zen. John Wayne DeMolay Ordenako kidea zen. Botikari baten seme, bere ikasle urteetan zehar Southern California Universityko amerikar futbol taldeko kide izan zen eta Fox Film Corporationen egin zuen lan.

Unibertsitatetik igarotzea aldatu

Bere hasierako urteak pobreziak markatu zituen. Duke ikasle ona eta ezaguna zen. Bere adinerako altua, Glendaleko batxilergoko futbol jokalari izarra zen eta Hego Kaliforniako Unibertsitateak (USC) kontratatu zuen.

Unibertsitate horretan Trojan Knights-en kidea izan zen eta Sigma Chi kofradian sartu zen. Morrison gazteak unibertsitateko futbol taldean ere jokatu zuen Howard Jones entrenatzaile mitikoaren agindupean. Antza denez, igerian jasandako lesio batek kirol-ibilbidea moztu zuen, eta kirol-beka ere galdu zuen, beraz, ezin izan zituen USCko ikasketak amaitu.

Bere hastapenak zineman aldatu

 
John Wayne 1943an

Ikasten ari zela, Morrison zinema-estudioetatik gertu hasi zen lanean. Tom Mix westerneko izarrak behin-behineko lan bat eskaini zion uda baterako, futbol partidetarako sarreren truke, eta Duke laster paper txikiak izaten hasi zen eta John Ford zinema zuzendaria egin zuen lagun. Garai horretan Morrison USCko bere taldekideekin batera agertu zen futbolari gisa Columbia Pictureseko Maker of Men filmean (1930ean filmatua eta 1931n estreinatua), Richard Cromwell eta Jack Holt aktoreekin. Pelikulan, Wayne Marion Morrison gisa agertu zen kredituetan.

Bere lehen paper protagonista William Fox estudioetan bi urteko lanaren ostean izan zen, 1930eko The Big Trail filmean. Filmaren zuzendariak, Raoul Walsh-ek (Wayne deskubritu zuenak), John Wayne izen artistikoa jarri zion Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrako Anthony Wayne jeneralagatik. Stuntmenek zaldiz ibiltzen eta westerneko filmetan erabiltzen diren beste trebetasun batzuk irakatsi zizkion.

Bere lehen arrakastak aldatu

The Great Day soinudun lehen western epikoa izan zen, zeinean Waynek bere trebetasunak erakutsi zituen eszenatokian, porrot komertziala izan bazen ere. Bederatzi urte geroago, Stagecoach-en egin zuen antzezpenak izar bihurtu zuen. Bien bitartean, westernak egin zituen, horien artean aipagarrienak Monogram Pictures-ekin, eta Mascot Studios-entzako sailak, non D'Artagnanen transkripzioaren (Tom Wayne teniente) papera egin zuen The Three Musketeers sailean, 1933koa. Dumasen eleberriaren garai modernorako egokitzapena izan zen, mosketariak Frantziako Atzerriko Legioko kide bihurtu zituen eta d'Artagnan Estatu Batuetako pilotu bihurtuz. Urte hartan, Waynek paper txiki bat izan zuen Alfred Edward Green-en Baby Face filmean.

1928an hasi eta hurrengo 35 urteetan, Wayne John Forden 20 film baino gehiagotan agertuko zen, besteak beste, Stagecoach (1939), She Wore a Yellow Ribbon (1949), The Quiet Man (1952) eta The Searchers (1956), Wings of Eagles (1957) eta The Man Who Shot Liberty Valance (1962).

Wayneren rol estimatuenetako bat The High and the Mighty (1954) filmean izan zen, William A. Wellmanek zuzendua eta Ernest K. Gannen eleberrian oinarrituta. Hegazkinlari heroiko gisa bere papera oso txalotua izan zen. Island in the Sky (1953) film horrekin erlazionatuta dago eta biak urtebeteko aldea ekoizle eta zuzendari, idazle, editore eta banatzaile berberak egin zituzten.

Sariak eta errekonozimendua aldatu

 
John Wayne The Searchers filmean (1956).

Waynek aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen True Grit (1969) filmean egindako paperagatik. Askok uste dute saria bere 40 urteko ibilbidea aitortzeko eman zziotela, film zehatz horretan egindako lanagatik baino, Red River (1948), She Wore a Yellow Ribbon (1949) eta The Searchers filmetan antzezpen hobeak izan baitzituen. Wayne aktore onenarentzat ere izendatu zuten Sands of Iwo Jima filmean, eta The Alamo (1960) filma film onenaren Oscar sarirako izendatu zuten, Waynek ekoiztu zuena. The Green Berets (1968) filma ere zuzendu zuen, Vietnamgo Gerran egindako film bakarra, estatubatuar soldaduak gatazkaren alde erakusten zituena. Armadako elite atal baten barruan, hala nola Txapel Berdeak.

Jarduera politikoa aldatu

Beharbada, bere ospe handiagatik, edo Hollywoodeko errepublikar ospetsuena izateagatik, Alderdi Errepublikanoak presidente izateko proposatu zuen 1968an. Waynek proposamena baztertu zuen, ez zuelako uste publikoak Etxe Zuriko aktore bat serio har zezakeenik. Hala ere, Waynek bere lagun Ronald Reaganen hautagaitza buktzatu zuen 1966an eta 1970ean Kaliforniako gobernadore gisa, urte batzuk geroago Ameriketako Estatu Batuetako presidente izango zena.

Ameriketako Estatu Batuetako Erriflearen Elkarte Nazionala (NRA) kide nabarmena ere izan zen.

Osasun arazoak eta heriotza aldatu

 
John Wayne The Searchers filmean (1956).

John Waynek minbizia izan zuen, 1956an The Conqueror film historikoa filmatzean jasandako erradiazioari egotzi zioten gaixotasuna. Film hori Utahko basamortuan filmatu zen, saiakuntza nuklearren eremu baten ondoan, eta filmazio-taldeak ez zekien hauts erradioaktiboarekiko esposizioak izan litezkeen ondorioez. Filmeko aktoreak ere, Susan Hayward eta Pedro Armendáriz, minbiziaren ondorioz hil ziren. Agnes Moorehead, baita zinema-taldearen 40 kide baino gehiago ere.

1964ko irailean biriketako minbizia diagnostikatu zioten eta ezkerreko birika eta bi saihetsak kentzeko ebakuntza arrakastatsua egin zioten. 1966an, bera eta Pilar oraindik ezkonduta zeuden, baina ofizialki bakarrik, berari jarraitzeaz nekatuta zegoelako protagonista zituen filmak filmatzen ziren leku guztietara. Encinotik Newport Beachera joan zen bizitzera. Han Balboa uharteko eliza katolikoan maiz ibili zen. Han "meditatu, kontenplatu eta Jainkoarekin hitz egin zuen", esan zuen Gretchenek, bera tratatu zuen apaizak. [5]

1979ko ekainaren 11n, bere osasunak poliki-poliki okerrera egin zuen. Aita Curtis etorri zen hura ikustera. Oraindik koman zegoen arren, semeak galdetu zion: «Aita, kapilauak ikusi nahi zaitu», erantzungo ez zuelakoan. Jadanik gelatik irteten ari zen: «Ongi» esaten entzun zuenean. Bakarrik egon ziren 15 minutuz. [6] 17:23an [6] egun berean, Wayne urdaileko minbiziak jota hilko zen Kaliforniako Los Angeles Medical Center-en. Bere seme Patrick eta Matthew Muñoz bilobaren arabera, Kaliforniako Orangeko Elizbarrutiko apaiza, katolizismora bihurtu zen hil baino pixka bat lehenago. [7] Pacific View Memorial Park Cemetery-n lurperatu zuten, Corona del Mar-en, Kalifornian. Uste faltsua ezaguna da profanazio posiblea ekiditeko, bere emazteak, Pilar Palletek, markarik gabeko hilobi batean lurperatu zuela bere gorpua, azpian hilobirik gabeko espazio batean oroigarrizko plaka bat jartzen zuten bitartean. Bere epitafioa " Feo, Fuerte y Formal" izatea eskatu zuen, gaztelaniaz. [8] Baina egia da bere hilobiak bere izena daramala ondoko epitafioarekin: "Bihar da bizitzako gauzarik garrantzitsuena. Oso garbi sartzen zaigu gauerdian. Iristen denean ezin hobea da eta gure eskuetan jartzen da, itxaroten atzoko zerbait ikasi izana», horixe da aktoreak elkarrizketa batean aipatu zuen esaldia.

Marcos Gregorio McGrath Panamako artzapezpikuak ekainaren 15ean hileta ospatu zuen Nuestra Señora de los Ángeles-en, Corona del Mar-en. Wayneren senideak bakarrik joan ziren ekitaldira. Bere emaztea 2003ko ekainaren 24an hil zen, Dukerekin ezkontzaren hirurogeita hamargarren urteurrenean. [9]

Bizitza pribatua aldatu

Wayne hiru aldiz ezkondu zen. Bere emazteak hauek izan ziren: jatorri espainiarreko Josephine Alicia Sáenz (1945ean dibortziatu zena), Esperanza Baur mexikarra (1954an dibortziatu zena) eta Pilar Pallete peruarra (1979an hil zenean oraindik ezkonduta zegoen). Josephinekin lau seme-alaba izan zituen: Michael Wayne (1934ko azaroaren 23a - 2003ko apirilaren 2a), Toni Wayne (1936ko otsailaren 25a - 2000ko abenduaren 6a), Patrick Wayne (1939ko uztailaren 15a), Melinda Wayne (1940ko abenduaren 3a), eta hiru izan zituen Pilarrekin: Aissa Wayne (1956ko martxoaren 31), John Wayneren alaba gisa bere bizitzako memoria baten egilea; Ethan Wayne (1962ko otsailaren 22a) eta Marisa Wayne (1966ko otsailaren 22a).

Zinemako bere bikote onenaren lagun pertsonala zen, Maureen O'Hara aktorearena. Río Grande eta The Quiet Man bezalako filmetan bien artean ezarri zen kimikari esker publikoak oso estimatua izan zen bikotea. Hil ondoren, O'Harak lortu zuen AEBetako Kongresuak John Wayneren omenez oroigarrizko domina ematea.

Filmagintza hautatua aldatu

Galeria aldatu

Filmen zuzendaria eta izenburuak aldatu

Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:

Urtea Filma Zuzendaria Beste izenburu batzuk
1926 Bardelys the Magnificent King Vidor gaztelaniaz: Bardelys el magnífico frantsesez: Bardelys le magnifique
1926 The Great K & A Train Robbery Lewis Seiler frantsesez: The Great K and A Train Robbery
1926 Brown of Harvard Jack Conway frantsesez: Tom
1927 The Drop Kick Millard Webb
1927 Annie Laurie John S. Robertson frantsesez: Le Signal de feu
1928 Four Sons John Ford gaztelaniaz: Cuatro hijos frantsesez: Les Quatre Fils
1928 Noah's Ark Michael Curtiz gaztelaniaz: El arca de Noé frantsesez: L'Arche de Noé
1928 Mother Machree John Ford frantsesez: Maman de mon cœur
1928 Hangman's House John Ford gaztelaniaz: Legado trágico frantsesez: La Maison du bourreau
1929 Words and Music James Tinling
1929 Speakeasy Benjamin Stoloff
1929 Salute John Ford gaztelaniaz: El triunfo de la audacia
1929 The Black Watch John Ford frantsesez: La Garde noire
1929 The Forward Pass Edward F. Cline
1930 The Big Trail Raoul Walsh frantsesez: La Piste des géants
1930 Born Reckless John Ford gaztelaniaz: El intrépido
1930 Men Without Women John Ford gaztelaniaz: Tragedia submarina frantsesez: Hommes sans femmes
1930 Cheer Up and Smile Sidney Lanfield
1930 Rough Romance A.F. Erickson
1931 The Deceiver Louis King
1931 Maker of Men Edward Sedgwick
1931 Arizona George B. Seitz
1931 Girls Demand Excitement Seymour Felix
1931 Range Feud D. Ross Lederman gaztelaniaz: Tierras de discordia frantsesez: Le Ranch de la terreur
1931 Three Girls Lost Sidney Lanfield
1932 The Hurricane Express J. P. McGowan
1932 The Big Stampede Tenny Wright frantsesez: La Grande Panique
1932 That's My Boy Roy William Neill
1932 Ride Him, Cowboy Fred Allen frantsesez: Duke le rebelle
1932 Haunted Gold Mack V. Wright frantsesez: Le Fantôme
1932 Texas Cyclone D. Ross Lederman gaztelaniaz: El ciclón tejano
1932 Lady and Gent Stephen Roberts gaztelaniaz: El retador frantsesez: Le Provocateur
1932 The Shadow of the Eagle Ford Beebe frantsesez: L'Aigle de la mort
1932 Two-Fisted Law D. Ross Lederman frantsesez: La Loi du coup de poing
1933 Somewhere in Sonora Mack V. Wright frantsesez: Frères dans la mort
1933 His Private Secretary Phil Whitman gaztelaniaz: Secretaria particular frantsesez: Sa secrétaire privée
1933 Sagebrush Trail Armand Schaefer gaztelaniaz: El camino de Sagebrush frantsesez: Justice pour un innocent galizieraz: Camiño de Sagebrush
1933 Riders of Destiny Robert N. Bradbury frantsesez: Les Cavaliers du destin
1933 College Coach William Augustus Wellman
1933 The Life of Jimmy Dolan Archie Mayo frantsesez: La Vie de Jimmy Dolan
1933 Baby Face Alfred Edward Green frantsesez: Liliane
1933 The Three Musketeers Armand Schaefer frantsesez: La Chevauchée de la gloire
1933 The Man from Monterey Mack V. Wright frantsesez: L'Homme de Monterey
1933 Central Airport William Augustus Wellman gaztelaniaz: Aeropuerto Central frantsesez: Le Signal
1933 The Telegraph Trail Tenny Wright
1934 The Star Packer Robert N. Bradbury gaztelaniaz: El que lleva la estrella frantsesez: Terreur dans la ville
1934 Randy Rides Alone Harry L. Fraser gaztelaniaz: Randy cabalga solo frantsesez: Randy le solitaire
1934 The Lawless Frontier Robert N. Bradbury gaztelaniaz: Frontera sin ley frantsesez: Le Territoire sans loi
1934 The Trail Beyond Robert N. Bradbury gaztelaniaz: El largo camino frantsesez: L'Héritage du chercheur d'or
1934 'Neath the Arizona Skies Harry L. Fraser gaztelaniaz: Bajo el cielo de Arizona frantsesez: Sous le soleil d'Arizona
1934 West of the Divide Robert N. Bradbury gaztelaniaz: Al oeste del límite frantsesez: À l'ouest des montagnes
1934 The Lucky Texan Robert N. Bradbury gaztelaniaz: El texano afortunado frantsesez: Le Texan chanceux
1934 Blue Steel Robert N. Bradbury gaztelaniaz: Good Neighbor frantsesez: Panique à Yucca City
1934 The Man from Utah Robert N. Bradbury gaztelaniaz: El hombre de Utah frantsesez: L'Homme de l'Utah
1935 Rainbow Valley Robert N. Bradbury gaztelaniaz: El valle del arco iris
1935 Paradise Canyon Carl Pierson gaztelaniaz: El cañón del paraíso frantsesez: L'Élixir du docteur Carter galizieraz: O canón do paraíso
1935 The Dawn Rider Robert N. Bradbury gaztelaniaz: El jinete del alba frantsesez: Le Cavalier de l'aube
1935 Texas Terror Robert N. Bradbury
1935 Westward Ho Robert N. Bradbury frantsesez: Les Loups du désert
1935 The New Frontier Carl Pierson
1935 Lawless Range Robert N. Bradbury
1935 The Desert Trail Lewis D. Collins gaztelaniaz: El camino del desierto
1936 King of the Pecos Joseph Kane gaztelaniaz: West of God's Country
1936 Conflict David Howard gaztelaniaz: The Showdown frantsesez: Conflit
1936 The Oregon Trail Scott Pembroke frantsesez: Sur la piste d'Oregon
1936 The Lonely Trail Joseph Kane
1936 Winds of the Wasteland Mack V. Wright gaztelaniaz: Vientos del yermo frantsesez: La Ville fantôme galizieraz: Ventos do ermo
1936 The Lawless Nineties Joseph Kane
1936 Sea Spoilers Frank R. Strayer gaztelaniaz: The Sea Spoilers frantsesez: Les Écumeurs de la mer
1937 I Cover the War Arthur Lubin frantsesez: Chasseurs d'images
1937 Born to the West Charles Barton gaztelaniaz: Hell Town frantsesez: La Ville du diable
1937 California Straight Ahead! Arthur Lubin frantsesez: Californie... en avant !
1937 Idol of the Crowds Arthur Lubin frantsesez: L'Idole de la foule
1937 Adventure's End Arthur Lubin gaztelaniaz: Mares del sur frantsesez: Le Testament du capitaine Drew
1938 Santa Fe Stampede George Sherman
1938 Overland Stage Raiders George Sherman frantsesez: Guet-apens dans les airs
1938 Pals of the Saddle George Sherman
1938 Red River Range George Sherman frantsesez: La Ruse inutile
1939 Wyoming Outlaw George Sherman frantsesez: Le Bandit du Wyoming
1939 Stagecoach John Ford gaztelaniaz: La diligencia frantsesez: La Chevauchée fantastique galizieraz: A dilixencia
1939 The Night Riders George Sherman frantsesez: Les Cavaliers de la nuit
1939 Three Texas Steers George Sherman frantsesez: La Lutte pour le ranch
1939 New Frontier George Sherman
1939 Allegheny Uprising William A. Seiter gaztelaniaz: La pequeña rebelión frantsesez: Le Premier Rebelle katalanez: Revolta a la muntanya
1940 Dark Command Raoul Walsh gaztelaniaz: Mando siniestro frantsesez: L'Escadron noir
1940 Seven Sinners Tay Garnett gaztelaniaz: Siete pecadores frantsesez: La Maison des sept péchés
1940 The Long Voyage Home John Ford frantsesez: Les Hommes de la mer katalanez: El retorn a casa
1940 Three Faces West Bernard Vorhaus frantsesez: Les Déracinés
1941 Lady from Louisiana Bernard Vorhaus gaztelaniaz: Tormenta en la ciudad frantsesez: La Fille du péché
1941 The Shepherd of the Hills Henry Hathaway frantsesez: Le Retour du proscrit
1941 A Man Betrayed John H. Auer gaztelaniaz: La rueda de la fortuna frantsesez: Suicide ou crime
1942 Reunion in France Jules Dassin gaztelaniaz: Reunión en Francia frantsesez: Quelque part en France
1942 The Spoilers Ray Enright gaztelaniaz: Los usurpadores frantsesez: Les Écumeurs
1942 Lady for a Night Leigh Jason gaztelaniaz: Dama por una noche
1942 Pittsburgh Lewis Seiler frantsesez: La Fièvre de l'or noir
1942 Reap the Wild Wind Cecil B. DeMille frantsesez: Les Naufrageurs des mers du Sud
1942 In Old California William C. McGann gaztelaniaz: En el viejo California frantsesez: Sacramento
1942 Flying Tigers David Miller gaztelaniaz: Tigres del aire frantsesez: Les Tigres volants
1943 A Lady Takes a Chance William A. Seiter gaztelaniaz: La chica y el vaquero frantsesez: La Fille et son cow-boy
1943 In Old Oklahoma Albert S. Rogell gaztelaniaz: En el viejo Oklahoma frantsesez: La Ruée sanglante
1944 Tall in the Saddle Edwin L. Marin gaztelaniaz: Él y su enemiga frantsesez: L'Amazone aux yeux verts katalanez: Ell i la seva enemiga
1944 The Fighting Seabees Edward Ludwig gaztelaniaz: Batallón de construcción frantsesez: Alerte aux marines
1945 They Were Expendable John Ford gaztelaniaz: No eran imprescindibles frantsesez: Les Sacrifiés
1945 Dakota Joseph Kane gaztelaniaz: Incidente en Dakota frantsesez: La Femme du pionnier
1945 Back to Bataan Edward Dmytryk gaztelaniaz: La patrulla del coronel Jackson frantsesez: Retour aux Philippines katalanez: La patrulla del coronel Jackson
1945 George White's Scandals Felix E. Feist
1945 Flame of Barbary Coast Joseph Kane gaztelaniaz: Algún día volveré frantsesez: La Belle de San Francisco katalanez: Algun dia tornaré
1946 Without Reservations Mervyn LeRoy frantsesez: Sans réserve
1947 Angel and the Badman James Edward Grant frantsesez: L'Ange et le Mauvais Garçon galizieraz: Anxo e demo
1947 Tycoon Richard Wallace gaztelaniaz: Hombres de presa frantsesez: Taïkoun katalanez: Homes de presa
1948 3 Godfathers John Ford frantsesez: Le Fils du désert euskaraz: « 3 Godfathers (1948ko filma) » katalanez: Three Godfathers
1948 Fort Apache John Ford frantsesez: Le Massacre de Fort Apache
1948 Red River Howard Hawks gaztelaniaz: Río Rojo frantsesez: La Rivière rouge katalanez: Riu Vermell
1948 Wake of the Red Witch Edward Ludwig frantsesez: Le Réveil de la sorcière rouge
1949 Sands of Iwo Jima Allan Dwan frantsesez: Iwo Jima
1950 Rio Grande John Ford gaztelaniaz: Río Grande
1950 She Wore a Yellow Ribbon John Ford gaztelaniaz: La legión invencible frantsesez: La Charge héroïque katalanez: La legió invencible
1950 The Fighting Kentuckian George Waggner gaztelaniaz: El luchador de Kentucky frantsesez: Le Bagarreur du Kentucky
1951 Operation Pacific George Waggner frantsesez: Opération dans le Pacifique
1951 Flying Leathernecks Nicholas Ray gaztelaniaz: Infierno en las nubes frantsesez: Les Diables de Guadalcanal katalanez: Infern als núvols
1952 The Quiet Man John Ford frantsesez: L'Homme tranquille galizieraz: O home tranquilo
1952 Big Jim McLain Edward Ludwig gaztelaniaz: El gran Jim McLain
1953 Hondo John Farrow frantsesez: Hondo, l'homme du désert
1953 Trouble Along the Way Michael Curtiz frantsesez: Un homme pas comme les autres
1953 Island in the Sky William Augustus Wellman gaztelaniaz: El infierno blanco frantsesez: Aventure dans le Grand Nord
1954 The High and the Mighty William Augustus Wellman frantsesez: Écrit dans le ciel
1955 Blood Alley William Augustus Wellman gaztelaniaz: Callejón sangriento frantsesez: L'Allée sanglante katalanez: Carreró sagnant galizieraz: Calexón sanguento
1955 The Sea Chase John Farrow gaztelaniaz: El zorro de los océanos frantsesez: Le Renard des océans katalanez: Persecució a alta mar
1955 Rookie of the Year John Ford
1956 The Searchers John Ford frantsesez: La Prisonnière du désert katalanez: Centaures del desert
1956 The Conqueror Dick Powell frantsesez: Le Conquérant katalanez: El conqueridor de Mongòlia
1957 The Wings of Eagles John Ford frantsesez: L'aigle vole au soleil katalanez: Escrit sota el sol
1957 Jet Pilot Josef von Sternberg gaztelaniaz: Amor a reacción frantsesez: Les espions s'amusent
1957 Legend of the Lost Henry Hathaway gaztelaniaz: Arenas de muerte frantsesez: La Cité disparue katalanez: La llegenda dels perduts
1958 The Barbarian and the Geisha John Huston gaztelaniaz: El bárbaro y la geisha frantsesez: Le Barbare et la Geisha katalanez: El bàrbar i la geisha galizieraz: O bárbaro e a gueixa
1958 I Married a Woman Hal Kanter
1959 Rio Bravo Howard Hawks gaztelaniaz: Río Bravo galizieraz: Río Bravo
1959 The Horse Soldiers John Ford frantsesez: Les Cavaliers katalanez: Missió d'audaços galizieraz: Misión de audaces
1960 The Alamo John Wayne gaztelaniaz: El Álamo frantsesez: Alamo katalanez: El Álamo galizieraz: O Álamo
1960 North to Alaska Henry Hathaway gaztelaniaz: Alaska, tierra de oro frantsesez: Le Grand Sam
1961 The Comancheros Michael Curtiz gaztelaniaz: Los comancheros frantsesez: Les Comancheros katalanez: Els comanxers
1962 How the West Was Won John Ford gaztelaniaz: La conquista del Oeste frantsesez: La Conquête de l'Ouest katalanez: La conquesta de l'Oest galizieraz: A conquista do Oeste
1962 The Longest Day Ken Annakin gaztelaniaz: El día más largo frantsesez: Le Jour le plus long
1962 Flashing Spikes John Ford
1962 Hatari! Howard Hawks gaztelaniaz: ¡Hatari! frantsesez: Hatari !
1962 The Man Who Shot Liberty Valance John Ford frantsesez: L'Homme qui tua Liberty Valance katalanez: L'home que va matar Liberty Valance
1963 McLintock! Andrew V. McLaglen gaztelaniaz: El gran McLintock frantsesez: Le Grand McLintock
1963 Donovan's Reef John Ford frantsesez: La Taverne de l'Irlandais katalanez: La taverna de l'irlandès galizieraz: A taberna do irlandés
1963 Hollywood Without Make-Up Rudy Behlmer
1964 Circus World Henry Hathaway gaztelaniaz: El fabuloso mundo del circo frantsesez: Le Plus Grand Cirque du monde katalanez: El fabulós món del circ
1965 The Greatest Story Ever Told George Stevens gaztelaniaz: La historia más grande jamás contada frantsesez: La Plus Grande Histoire jamais contée
1965 In Harm's Way Otto Preminger gaztelaniaz: Primera victoria frantsesez: Première Victoire
1965 The Sons of Katie Elder Henry Hathaway gaztelaniaz: Los cuatro hijos de Katie Elder frantsesez: Les Quatre Fils de Katie Elder
1966 El Dorado Howard Hawks
1966 Cast a Giant Shadow Melville Shavelson gaztelaniaz: La sombra de un gigante frantsesez: L'Ombre d'un géant katalanez: L'ombra d'un gegant
1967 The War Wagon Burt Kennedy gaztelaniaz: Asalto al carro blindado frantsesez: La Caravane de feu
1968 The Green Berets John Wayne gaztelaniaz: Los boinas verdes frantsesez: Les Bérets verts
1968 Hellfighters Andrew V. McLaglen gaztelaniaz: Los luchadores del infierno frantsesez: Les Feux de l'enfer
1969 True Grit Henry Hathaway frantsesez: Cent Dollars pour un shérif katalanez: Valor de llei galizieraz: Valor de lei
1969 The Undefeated Andrew V. McLaglen frantsesez: Les Géants de l'Ouest
1970 Rio Lobo Howard Hawks gaztelaniaz: Río Lobo galizieraz: Río Lobo
1970 Chisum Andrew V. McLaglen
1971 Big Jake George Sherman gaztelaniaz: El gran Jack
1972 The Cowboys Mark Rydell gaztelaniaz: Los cowboys frantsesez: Les Cowboys katalanez: Els cowboys galizieraz: John Wayne e os cowboys
1973 The Train Robbers Burt Kennedy gaztelaniaz: Ladrones de trenes frantsesez: Les Voleurs de trains katalanez: Els lladres de trens galizieraz: Ladróns de trens
1973 Cahill U.S. Marshal Andrew V. McLaglen gaztelaniaz: La soga de la horca frantsesez: Les Cordes de la potence katalanez: La soga de la forca galizieraz: A soga da forca
1974 McQ John Sturges frantsesez: Un silencieux au bout du canon
1975 Brannigan Douglas Hickox
1975 Brother, Can You Spare a Dime? Philippe Mora gaztelaniaz: Hermano, ¿me das diez centavos? frantsesez: T'as pas 100 balles ?
1975 Rooster Cogburn Stuart Millar gaztelaniaz: El alguacil del diablo frantsesez: Une bible et un fusil
1976 The Shootist Don Siegel frantsesez: Le Dernier des géants katalanez: L'últim pistoler
1976 Chesty: A Tribute to a Legend John Ford
1979
1993 La Classe américaine Michel Hazanavicius
1998 The Story of X Chuck Workman
2011 Reagan Eugene Jarecki
2016 I Am Not Your Negro Raoul Peck gaztelaniaz: No soy tu negro

Erreferentziak aldatu

  1. Era llamado Duke por sus amigos y nombrado como Duke Morrison en sus primeras películas. Cuando se hace referencia a él en tercera persona, generalmente se le llama The Duke.
  2. John Wayne Biography, en Internet Movie Database
  3. The Harris Poll: Denzel Washington: America’s Favorite Movie Star Txantiloi:Wayback - Harris Interactive
  4. John Wayne. IMDb.
  5. Oasis: Conversion Stories of Hollywood Legends. ISBN 9781616368616..
  6. a b Oasis: Conversion Stories of Hollywood Legends. ISBN 9781616368616..
  7. "The religion of John Wayne, actor". Adherents.com. https://web.archive.org/web/20061023053732/http://www.adherents.com/people/pw/John_Wayne.html Txantiloi:Wayback. Consultado 20.10.2008 y Kerr, David: "My granddaddy John Wayne". California Catholic Daily. Copia archivada. .. Consultado 4.10.2011.
  8. Candelaria, Nash. "John Wayne, Person and Personal The love affairs of an American legend" in Hopscotch: A Cultural Review — Volume 2, Number 4, 2001, pp. 2-13, Duke University Press
  9. Oasis: Conversion Stories of Hollywood Legends. ISBN 9781616368616..

Kanpo estekak aldatu