Ireki menu nagusia

Jatorrizko metaketa edo metaketa primitiboa Karl Marxek sortutako kontzeptua da Kapitala lanaren lehen bolumeneko XXIV eta XXV kapituluetan landua (Alemanez: Ursprüngliche Akkumulation) Kapitalaren egituran kontzeptu garrantzitsua da, kapitalismoaren eta ekonomia politikoaren kategorien izaera historikoa erakusten baitu. Kapital metaketa prozesuen aurrekaria da. Marxen ustez, bi prozesu ekonomiko bateratu ziren bere garaian. Bi prozesu hauek kapitalismoaren aitzindariak dira, baita jatorrizko metaketaren aintzindari.

Batetik, bere jatorria duen, XIV y XVko mendeetako gorakada da Mediterraneoko ekonomietan. Gorakada hau, XVI. mendeko europar inperioen hazkundean nabarmendu zen. Honek dirutza pilaketa ikaragarriak sortu zituen eta diruak abentura komertzial handiagoetan inbertitzen ziren. Marxen ustez, horrek bakarrik ez zuen eragin handirik europako nekazal sozietatean.

Beste prozesua, ekoizleak ekoizpen medioetatik aldentzea da. Marxek lapurretaz, indarkeriaz eta iruzurrez eginiko prozesua zela esan zuen. Adibide garbia Von Humboldt exploratzaileak eman zuen, bere bidaietako experientzi batean. Bale ehiztaria flota batek pazifikoko irla batera ailegatu zen eta hango biztanleei lana ezkeini zion. Hangoek ez zuten interesik izan, behar zuten guztia irlan zeukaten eta. Orduan, bale ehiztariek basoak erre egin zituzten biztanleak fruta eta behar zuten janaria ez eskuratzeko. Horrela, biztanleak bale ehiztarien lan eskaintza onartu egin zuten.

Berak adibide historiko zehatz batzuk deskribatu zituen bere liburuetan.

KritikakAldatu

Joseph Schumpeter, soziologo eta ekonomistak, kritikatu egin zuen Marxen teoria hau bere argumentu berbereekin. Josephen esanetan kolonialismoa ezin zitekeen kapitalismoaren aintzindari zeren kolonialismoa hasteko kapitala behar da lehenik eta behin. Gainera, bere ustez, kapitalismoaren hedadura pazifikoa izan zen, Marxen pentsatzen zuen alderantziskoa. Josephek kapitalismoa kolonialismoaren ostean gertatu zela defendatu zuen eta ez Marxek esaten zuen moduan, kapitalismoak kolonialismora eta indarkerara bultzako zuela. Idatsi zuen bezela, kolonialismoak monarkia absolutistatik dator, nobleziaren laguntzarekin.

Marxek ere, bere teorian gainean zalantzak azaleratu zituen iparamerikako kapitalismoa azaldu zuenean kapital libruraren XXV. kapituluan.

Kanpo estekakAldatu