Irisarri

Nafarroa Behereko udalerria


Irisarri[2] ([iʁ̞is̺aʁi]) Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Arberoa eskualdekoa.

Irisarri
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Vue Irissarry.jpg
Bandera Navarra.svg
Bandera

Coat of arms of None.svg
Armarria


Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Beherea
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaBidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofizialaIrissarry
AuzapezaXabier Lacoste (2008-2014)
Posta kodea64780
INSEE kodea64273
Herritarrairisartar
Geografia
Azalera26,39 km²
Garaiera149 – 839 metro
Demografia
Biztanleria597 (2018: Green Arrow Up.svg 11)
Dentsitatea32,82 biztanle/km²
Zahartzea[1]% 20,25
Ugalkortasuna[1]‰ 49,64
Ekonomia
Jarduera[1]% 80,19 (2011)
Desberdintasuna[1]% 3,95 (2011)
Langabezia[1]% 4,25 (2013)
Euskara
Euskaldunak% 28,59 (2010)
Erabilera% 5,18 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera1150

GeografiaAldatu

Ingurune naturalaAldatu

Errobi ibaira isurtzen den Lakako erreka udalerritik igarotzen da. Baita azken honen ibaiadar batzuk ere: Elhurreko erreka, Oihanhandia erreka, Gatarriko erreka eta Larhaneko ura.

Udalerri mugakideakAldatu

Etxeak eta auzoakAldatu

  • Baigura
  • Pagotzona
  • Basaburu
  • Otsateheta
  • Etxalgi
  • Oihanhandi
  • Plaza

HistoriaAldatu

Irisarriren jaiotza, enkomienda zen Ospitalearen eta bere otoizlekuaren eraikitzearekin gauzatu zen izan zen XII. mendean, 1150. urtearen inguruan. Hasieran Jerusalemeko enkomienda izanik, Ospitalea 1530. urtearen inguruan Maltako enkomienda bihurtu zen.

1350ean Irisarrin 23 etxe zeuden, denak bi izan ezik enkomiendaren menekoak ziren, zeinean jaunak egiten zituen agintari eta administratzaile lanak.

1607. urtean, Irisarriko jaunak, Martin de Larreak, Ospitalearen berreraikuntzari ekin zion, ospitalea Nafarroa Behereko eraikinik ederrenetarikoa bihurtuz. Otoizlekua ere berriztatua izan zen eta Donibane eliza bihurtu. Eliza sakonki eraldatua izan zen 1860an.

EkonomiaAldatu

Herriko ekonomia, laborantzan dago oinarriturik
Urtero herrian egiten zen ahari azokak ospe handia zuen.[3]

DemografiaAldatu

Irisarriko biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

KulturaAldatu

Udalerria Errobiko bidean dago kokaturik, Donejakue Bidearen aldaera batean. Bide hau, erromesek Baionatik Nafarroako bidea hartzeko erabiltzen zuten, era honetan, Donibane Garazitik Pirinioak gurutzatzeko.

Ondasun nabarmenakAldatu

  • Gazteluzaharrean kastro bat dago.
  • Ospitalea XII. mendekoa da. Gaur egun, herriko eskola da
  • Ospitalearen alboan (ipar-mendebaldean) kokaturiko gurutzea monumentu izendaturik dago.
  • Bidegainea, Zaldunbidea eta Gazteluberria etxeak XVII. mendekoak dira.
  • Iturraldea baserria XVIII. mendekoa da
  • Donibane eliza, XV eta XVII. mendeetakoa da.

Argazki galeriaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. Euskaltzaindia. (PDF) 122. arauaː Nafarroa Behereko herri izendegia. .
  3. Philippe Veyrin, Les Basques,Arthaud 1975. 44. orrialdea

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa