Ireki menu nagusia


Irisarri[2] Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Arberoa eskualdekoa.

Irisarri
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Vue Irissarry.jpg
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Elkargoa Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia Baiona
Kantonamendua Bidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofiziala Irissarry
Auzapeza Xabier Lacoste (2008-2014)
Posta kodea 64780
INSEE kodea 64273
Herritarra irisartar
Kokapena
Koordenatuak 43° 15′ 25″ N, 1° 14′ 01″ W / 43.256944444444°N,1.2336111111111°W / 43.256944444444; -1.2336111111111Koordenatuak: 43° 15′ 25″ N, 1° 14′ 01″ W / 43.256944444444°N,1.2336111111111°W / 43.256944444444; -1.2336111111111
Irisarri hemen kokatua: Nafarroa Beherea
Irisarri
Irisarri
Irisarri (Nafarroa Beherea)
Azalera 26,39 km2
Garaiera 149 – 839 metro
Demografia
Biztanleria 866 biztanle (2013)
Dentsitatea 32,82 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 20,25
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 49,64
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 80,19 (2011)
Genero desoreka[1] % 3,95 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 4,25 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 28,59 (2010)
Euskararen erabilera % 5,18 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1150. urtea

GeografiaAldatu

Ingurune naturalaAldatu

Errobi ibaira isurtzen den Lakako erreka udalerritik igarotzen da. Baita azken honen ibaiadar batzuk ere: Elhurreko erreka, Oihanhandia erreka, Gatarriko erreka eta Larhaneko ura.

Udalerri mugakideakAldatu

Etxeak eta auzoakAldatu

  • Baigura
  • Pagotzona
  • Basaburu
  • Otsateheta
  • Etxalgi
  • Oihanhandi
  • Plaza

HistoriaAldatu

Irisarriren jaiotza, enkomienda zen Ospitalearen eta bere otoizlekuaren eraikitzearekin gauzatu zen izan zen XII. mendean, 1150. urtearen inguruan. Hasieran Jerusalemeko enkomienda izanik, Ospitalea 1530. urtearen inguruan Maltako enkomienda bihurtu zen.

1350ean Irisarrin 23 etxe zeuden, denak bi izan ezik enkomiendaren menekoak ziren, zeinean jaunak egiten zituen agintari eta administratzaile lanak.

1607. urtean, Irisarriko jaunak, Martin de Larreak, Ospitalearen berreraikuntzari ekin zion, ospitalea Nafarroa Behereko eraikinik ederrenetarikoa bihurtuz. Otoizlekua ere berriztatua izan zen eta Donibane eliza bihurtu. Eliza sakonki eraldatua izan zen 1860an.

EkonomiaAldatu

Herriko ekonomia, laborantzan dago oinarriturik
Urtero herrian egiten den ahari azokak ospe handia du.[3]

DemografiaAldatu

Irisarriko biztanleria
 
Datuen iturburua: INSEE

KulturaAldatu

Udalerria Errobiko bidean dago kokaturik, Donejakue Bidearen aldaera batean. Bide hau, erromesek Baionatik Nafarroako bidea hartzeko erabiltzen zuten, era honetan, Donibane Garazitik Pirinioak gurutzatzeko.

Ondasun nabarmenakAldatu

  • Gazteluzaharrean kastro bat dago.
  • Ospitalea XII. mendekoa da. Gaur egun, herriko eskola da
  • Ospitalearen alboan (ipar-mendebaldean) kokaturiko gurutzea monumentu izendaturik dago.
  • Bidegainea, Zaldunbidea eta Gazteluberria etxeak XVII. mendekoak dira.
  • Iturraldea baserria XVIII. mendekoa da
  • Donibane eliza, XV eta XVII. mendeetakoa da.

Argazki galeriaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e Euskal Herriari Begira Udalbiltza.
  2. Euskaltzaindia (PDF) 122. arauaː Nafarroa Behereko herri izendegia.
  3. Philippe Veyrin, Les Basques,Arthaud 1975. 44. orrialdea

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Irisarri  
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa
  • Joseba Aurkenerena: «Irisarriko kabalkada eta tobera: berritzearen indarra». [1]