Ireki menu nagusia
Neska bat irakurtzen

Irakurketa prozesu kognitibo konplexu bat da[1], zeinetan sinbolo edo grafemak dekodetzen diren eurengan dagoen esanahia eraiki asmoz. Prozesuan oinarrizko elementuak albo batera utzi eta euren esanahiaren analisiari jartzen zaio arreta.

Irakurketa hizkuntza bat ikasteko, komunikatzeko edo informazioa eta ideiak partekatzeko sistema da. Hizkuntza guztietan bezala interakzio konplexu bat dago testua eta irakurlearen artean, irakurleak berak duen aurreko ezagutza, esperientziak, jarrera eta hizkuntza komunitateak eragina. Irakurketa lortzeko praktika behar da eta denborarekin hobetzen den teknika.

Alor akademikoetan asko dira irakurketari lotuta landu beharreko alderdiak[2][3]. Ikastetxean hainbat jarduera[4] egiten dira ikasleak irakurle konpetenteak izan daitezen. Ikasleek askotariko testuak[5], erabilera-eremu askotarikoak ulertu eta interpreta behar izaten dituzte. Irakurketa azkarrak eta azalekoak egiten, —eskaneatzen eta informazio jakin bat bilatzen—, ikasi behar dute eta irakurketa sakonak[6] egiten ere ikasi behar dute.

Ikastetxe askotan hori guztia lantzeko irakurketa planak[7] egiten dituzte. Ikastetxeetan ikasleak bikoteka irakurtzen[8][9] jartzen dira, irakurketa kooperatiboa egiteko teknikak erabiltzen dira, solasaldi literarioak[10] antolatzen dira, etab. Askotariko jarduerak egitea proposatu ohi da[11].


Ekintza ardatzakAldatu

 
Irakurmena lantzeko kontuan hartu beharrekoak. 1. Irakurtzen ikasi behar. Gure kulturan umeek bospasei urte inguru dauzkatenean egiten dira aurrerapenik ikusgarrienak. 2. Komunikazioaren alderdi hartzailean, entzumenaren ostean, gure kulturan, irakurmena dago. Informazioa lortzeko eta ikasteko irakurtzen da. 3. Irakurzaletasuna. Gure inguruko hezkuntza sistemetan helburu bat da ikasleak irakurtzen trebatzea eta irakurtzeko zaletasuna sortzea.

Irakurketa, modu sistematikoan lantzeko, hiru ekintza ardatz proposatzen dira EAEko Hezkuntza Saileko Berritzegune Nagusitik-eta[12]. (Eskuineko irudian, koloreetako hiru zirkulu horietan, hiru ekintza ardatzen eskema).

Askotariko testuak[13] irakurtzea aholkatzen da eta testu horiek lantzeko askotariko jarduerak[14] egitea.

Irakurtzen ikasteaAldatu

Gure kulturan umeek gutxi gorabehera 5-6 urterekin ikasten dute irakurtzen. Batez beste. Batzuk lehenago, beste batzuk beranduago. Baina irakurtzeko trebezia hurrengo urteetan segitzen dute garatzen. Bi dira azken urteotan erabili diren metodoak: metodo globala eta metodo Fonologikoa[15].

Metodo globalaren bidez ikasleari erakusten zaio hitzak bere osotasunean antzematen. Ikerketen emaitzek, ebidentziek, metodo globalaren kontrako argudioak ematen dituzte baina oraindik ere eskola askotan erabiltzen da.

metodo Fonologikoan, ordea, ikaslearen kontzientzia fonologikoa areagotzetik abiatu egiten dira, eta ikasleari fonema > silaba > hitza > sintagma > perpausa > testu katean gora egiteko bidea erakusten zaio[16].

Azken urteotan, ikerketa asko egin dira bi metodoak konparatzeko eta badirudi euskara bezalako hizkuntzetan, non erregulartasun handia dagoen grafia zeinu eta fonemen artean, metodo fonologikoak emaitza hobeak lortzen dituela[17], nahiz eta irakasle gehienek, oraindik ere 2018. urtean, kontrakoa pentsatzen duen[18].

Ikasteko irakurriAldatu

 
Irakurketa lantzeko hainbat estrategia erabil daitezke. Bai irakurketa aurretik girotzeko, bai irakurri bitartean arreta eta ulermena hobetzeko, bai irakurri ostean testuaren ulermena areagotzeko, baieztatzeko.

Ikasteko, asko irakurtzea gomendatzen da, mota askotariko testuak lantzea, eta testuak lantzeko hainbat estrategia[19][20] erabiltzea ere gomendatzen da, egindako ahaleginari ahalik eta etekin handien ateratzeko[21].

XXI. mende honetan, modu askotan irakurtzen da[22]. Pantailetatik eta paperetatik. Testu eta hipertestu mota asko erabiltzen ditu irakurle arrunt batek egunean zehar: txat mezuak, posta elektroniko mezuak, albisteak, laneko jarraibideak, azalpen testuak...

Irakurketa ekintza soziala bihurtzea da kontua. Irakurritakoari buruz aurretik hitz egitea eta irakurri ostean solasaldia sustatzea praktika akademiko ona dela sinisten da gaur egun. Irakurri bitartean irakurleak ahalik eta jarrera aktiboen izatea lortu behar du.

« Modu eraginkorrean irakurtzeko, irakurketaren hiru faseei lotutako estrategiak garatu eta landu behar dira. Hirurak oso kontuan hartu behar dira ikasgelan, eta modu koherentean eta planifikatuan landu irakasgai guztietan. »

Irakurketa lantzeko orientabideak. Derrigorrezko Bigarren Hezk. Eusko Jaurlaritza. Hezkuntza Saila. 2013.


1. Irakurri baino lehenAldatu

Hautatu testu egokiaAldatu

Nork hautatuko du testua? Irakasleak? Ikasleak? Ikasleak irakasleak emandako informazio iturri jakin batzuetatik? Hautatzen ditugun testuak mota askotarikoak dira?

Girotze lanakAldatu

Irakaskuntza munduan, irakasle batek ikasleei testu bat irakurtzeko proposatuko balie, testua irakurtzeko jakin-mina sortzeko girotze lanak egin beharko lituzke.

Esate baterako honelako galderak, eginez: Testua, gainetik begiratuta, zelako testua da? Nondik aterata dago? (Paperezko bada, nondik atera da?, formatu digitaleko testua/hipertestua bada, nondik?). Nork idatzi du testua? Zein izango da testuaren helburu nagusia? Zein da testuaren gai nagusia? Testuaren gaiari buruz, testua irakurri baino lehen, zer dakigu? Gaiari buruz badaukagu iritzirik?

2. Irakurri bitarteanAldatu

 
"Erlojuz kontra" irakurtzeak pertsona batzuei laguntzen die arreta denbora jakin batean mantentzen.

Irakurri bitartean, mundu akademikoan eta pribatutasunean ere, irakurketa ahalik eta aktiboena sustatu beharko litzateke[23]. Irakasle batzuek kronometroa martxan jartzen dute ikaslea motibatzeko. Irakurtzeko lastertasunekin-eta estatistikak egiten dituzte gero. Ea irakurketa "entrenamenduekin" lasterrago eta ulermen hobeago lortzen ote den neurtzen ibiltzen dira.

Beste irakasle batzuek irakurketa kooperatibo estrategiak[24][25][26] erabiltzen dituzte. Esate baterako ikasle batek paragrafo bat irakurri eta beste batek ahoz laburtu, batek irakurri hurrengoak laburtu...

Irakurketa lantzeko hainbat teknika[27] edo estrategia[28][29] erabil daitezke. Irakurtzeko estrategiekin, erabiltzen diren testu motekin bezala, aniztasuna bilatu[30] behar dela esaten da.

3. Irakurri osteanAldatu

 
Testu bat lantzeko galdera mota asko egin daitezke. Egin daitezkeen galderekin bost talde egin izan dira.

Irakurri ostean ulermena norainokoa izan ote den ikusteko, egin diren inferentziak zuzenak edo okerrak izan ote diren ikusteko hainbat ekitaldi proposatu izan dira. Ikastetxeetan ohikoena izaten da irakasleek ikasleei galderak egitea[31] irakurketa prozesua biribiltzeko eta ebaluatzeko.

Testu bat noraino ulertu den ikusteko, oso ohikoak dira testuari buruzko galdera zuzenak[32]. Testuan dauden informazioak, iritziak, argudioak, definizioak, datuak... noraino harrapatu diren ikus daiteke honelako galderekin. Galdera irekiak izan daitezke, hutsunea betetzeko-edo, edota galdera itxiak (hautatu: A, B, C, D.). Paragrafo bakoitzeko ideia nagusia zein ote den galde daiteke, hitz pare bat azpimarratzeko eskatuz edo edo honelako galdera bat egin daiteke: lotu paragrafo bakoitza honako hitz batekin: SARRERA, TESIA, HIPOTESIA, ANTITESIA, ARGUDIO NAGUSIA, DEFINIZIOA, ADIBIDEA, ONDORIOA, SALBUESPENA...).

Testu baten ulermena lantzeko eta neurtzeko testuari buruzko galdera mota asko[33] egin daitezke. Galdetu daiteke testuan dagoen informazio zehatzei buruz, testutik ondorioztatu daitezkeen kontuei buruz galde daiteke, testuaren edukiez galde daiteke, testuaren formatuaz, testua eta alboko irudiak erkatzen duten galderak egin daitezke, etab.

IrakurzaletasunaAldatu

 
Testu mota asko daude. Askotariko testuak irakurtzeko ahaleginak egin behar dira, baita testu horiek lantzeko estrategia askotarikoak erabiltzeko ere.

Irakurzaletasuna sustatzeko, aditu batzuen ustez, irakurketa bakardadean egin daitekeen jarduera izatetik irakurketa ekintza soziala[34] bihurtzera igarotzea da gakoa. Horretarako hainbat ekintza proposatu ohi dituzte mundu akademikokoek, eta kultura eragileek. Literatura solasaldi dialogikoak[35], irakurketa taldeak, liburuen erakusketak, idazleekin edo itzultzaileekin hitzorduak eta solasaldiak, liburutegietara txangoak, museoetara bisitak, komikien erakusketak, kodexen erakusketak, liburuen grabatu edo irudien erakusketak; idazle, editore edo kritikoen jendaurreko hitzaldiak; liburuen aurkezpen publikoak, etab.

Zer irakurriAldatu

 
Testu mota asko irakur daitezke, euskarri askotan.

Irakurtzeko testu mota asko daude eta euskarri asko ere bai. Normalean, baina, paperetik edo pantailatik irakurtzen dela esaten da. pantailatik irakurtzen diren testuak, gehienetan hipertestuak izaten dira. Testuaren formatuak, hein batean, baldintzatzen du irakurtzeko modua. Hipertestuak pantailatik irakurtzerakoan, errazagoa omen da prokrastinazioan erortzea.

Non eta nola irakurriAldatu

 
Neska bat liburu bat irakurtzen Leioako Liburutegi publikoan.
  • Bakardadean, lagunez inguratuta, norberak bere baitan, ahots gora?
  • Eserita, etzanda, mahai baten aurrean?
  • Isiltasunean, musikarekin?
  • Egunero leku berean, ordu berean?
  • Kronometroa martxan?
  • Paperetik, pantailatik? Bietatik aldi berean?
  • Arkatz batekin, markatzaile batzuekin, azpimarratzeko?
  • Hiztegi batekin?
  • Ordenagailu batekin irakurritakoan sakontzeko?
  • Liburutegian? Parkean? Ohean?

Irakurtzeko gaitasuna ebaluatzenAldatu

 
Irakurtzeko gaitasuna neurtzen duen errubrika bat

Curriculumeko ebaluazio-irizpide eta adierazleek gidalerroak ematen dituzte irakasleek, berek aukeratutako dituzten tresnen bidez (laburpenak, eskemak, buru-mapak, galdetegiak…), ikasleen prozesua eta aurrerapena baloratzeko. Ikastetxe barruko prozesua da[36].

Irakurle batek zenbat denbora behar duen irakurtzeko eta zelako ulermen maila daukan ebaluatzeko hainbat teknika erabili izan dira.

Neurtu behar da irakurleak zelako gaitasuna daukan testuan informazioa bilatzeko eta testutik informazioa behar bezala sailkatzeko, ulertzeko, berrerabiltzeko. Neurtu behar da irakurleak zelako gaitasuna daukan testutik inferentzia (logika) egokiak egiteko, testutik ondorio egokiak ateratzeko. Neurtu behar da irakurleak zelako jarrera kritikoa daukan, zelako gaitasuna daukan egia-gezurra-iritzia bereizteko.

BibliografiaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. «Gogoeta egiteko: testuak ulertzen laguntzeko gakoak - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  2. Apraiz, Maribi (2018-06-21) Irakurketa lantzen gure ikastetxeetan. Zer egin? Nola jardun? . Noiz kontsultatua: 2019-01-08.
  3. (Gaztelaniaz) Paulo Freire: La importancia de leer y el proceso de liberación. (2004: 16. edizioa). Siglo XXI editores. (Itzul: Stella Mastrangelo). Noiz kontsultatua: 2019-02-22.
  4. «Irakurketa-estrategiak lantzeko - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  5. «Zer irakurri? Askotariko testuak - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  6. «Irakurketa-prozesuak lantzeko - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  7. «Nola presta dezakegu irakurketa plana? - ikasgunea» irakurgune.hezkuntza.net . Noiz kontsultatua: 2019-01-08.
  8. «B05 Ortuellako Berritzeguna: Bikoteka IRAKURKETA LANTZEN» sites.google.com . Noiz kontsultatua: 2019-01-31.
  9. «Bikoteka irakurtzen» www.kuetoeskola.com . Noiz kontsultatua: 2019-01-12.
  10. «Tertulia dialogikoak» www.alkartasunalizeoa.eus . Noiz kontsultatua: 2019-01-12.
  11. «Zer egin? Askotariko jarduerak - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  12. «Ekintza-ardatzak - ikasgunea» irakurgune.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  13. «Zer irakurri? Askotariko testuak - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  14. «Zer egin? Askotariko jarduerak - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  15. (Gaztelaniaz) UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedra - Cátedra de Cultura Científica de la UPV/EHU (2018-11-29) Joana Acha: “La adquisición de la lectura desde la evidencia científica” . Noiz kontsultatua: 2019-03-18.
  16. «Irakurtzen ikastea - Irakurgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-02-12.
  17. (Gaztelaniaz) Julián Palazón «Método global vs. método fonológico. Enseñanza de la lectura y dificultades de aprendizaje» dificultadesespecificasdelaprendizaje (bloga) . Noiz kontsultatua: 2019-02-12.
  18. (Gaztelaniaz) UPV/EHUko Kultura Zientifikoko Katedra - Cátedra de Cultura Científica de la UPV/EHU (2018-12-04) Marta Ferrero: ”Educación basada en la evidencia: retos y propuestas de mejora” . Noiz kontsultatua: 2019-03-18.
  19. Uribe-Kosta BHI & B01 Berritzegunea «Irakurketaren Ulermena Lantzeko Estrategiak» Scribd . Noiz kontsultatua: 2019-03-15.
  20. «Irakurketa-estrategiak lantzeko - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  21. «Ikasteko irakurri - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  22. (Gaztelaniaz) Daniel, CASSANY (2019) Laboratorio lector Ed. ANAGRAMA ISBN 8433964305 PMC 1078567272 . Noiz kontsultatua: 2019-02-26.
  23. «Ikastetxeko Hizkuntza Proiektua 18-19 eta Irakurketa Plana LH + DBH (8 saioko mintegia)» sites.google.com . Noiz kontsultatua: 2019-05-21.
  24. «Idatzizko komunikazioa lantzeko baliabide eta orientabideak. - Lehen Hezkuntza 2.0» sites.google.com . Noiz kontsultatua: 2019-03-26.
  25. «Ikasketa kooperatiboa: irakurtzeko estrategiak lantzeko baliabide - Irakurtzeko gaitasuna garatzeko bideak» sites.google.com . Noiz kontsultatua: 2019-05-02.
  26. «Bikoteka irakurtzen - Irakurtzeko gaitasuna garatzeko bideak» sites.google.com . Noiz kontsultatua: 2019-05-02.
  27. «Nola landu hau guztia? Irakurketa erak - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  28. «Irakurketa-estrategiak lantzeko - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  29. Nafarroako Hezkuntza Saila «Irakurketaren ULERMENA (Aurkibidea)» dpto.educacion.navarra.es . Noiz kontsultatua: 2019-03-22.
  30. «Nola landu hau guztia? Irakurketa erak - ikasgunea» ikasgunea.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  31. Uribe-Kosta BHI & B01 Berritzegunea «Galdera motak_» Scribd . Noiz kontsultatua: 2019-03-26.
  32. «Gíglico - Gigliko» Scribd . Noiz kontsultatua: 2019-12-05.
  33. Uribe-Kosta BHI & B01 Berritzegunea «Galdera Mota 5 EREDU 5 galdera mota» Scribd . Noiz kontsultatua: 2019-03-27.
  34. «La lectura como actividad social. La lectura crítica - Irakurtzeko gaitasuna garatzeko bideak» sites.google.com . Noiz kontsultatua: 2019-03-26.
  35. Miren Billelabeitia Bengoa. Anton González. IES Mungia BHI. Adela Fernández. Getxoko Berritzegunea. «Solasaldi literarioak. Gure ikastetxeko esperientzia - Irakurtzeko gaitasuna garatzeko bideak» sites.google.com . Noiz kontsultatua: 2019-03-26.
  36. EAEko Berritzegune Nagusia «Ikasleen irakurtzeko konpetentzia ebaluatzeko - ikasgunea» irakurgune.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-03-14.
  37. EAEko Berritzegune Nagusia «Irakurketa lantzeko orientabideak - PDF» nagusia.berritzeguneak.net . Noiz kontsultatua: 2019-01-16.
  38. (Gaztelaniaz) Daniel,, Cassany, En_línea : leer y escribir en la red (Edición en formato digital. argitaraldia) ISBN 9788433933966 PMC 991971941 . Noiz kontsultatua: 2019-02-26.
  39. 1961-, Cassany, Daniel, (2013) Tras las líneas : sobre la lectura contemporánea (1ª ed. en "Compactos". argitaraldia) Anagrama ISBN 9788433977168 PMC 864200847 . Noiz kontsultatua: 2019-02-26.
  40. (Katalanez) Daniel,, Cassany, Laboratori lector : per entendre la lectura (Primera edició. argitaraldia) ISBN 9788433915603 PMC 1055885240 . Noiz kontsultatua: 2019-02-26.
  41. (Gaztelaniaz) Daniel, CASSANY (2019) Laboratorio lector Ed. ANAGRAMA ISBN 8433964305 PMC 1078567272 . Noiz kontsultatua: 2019-02-26.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu