Informazioren eta komunikazioaren teknologiak

Informazio eta komunikazio teknologiak» orritik birbideratua)

Informazioaren eta komunikazioaren teknologiek (IKT edo ingelesez Information and Communications Technology edo ICT) informazioaren tratamenduan eta transmisioan erabilitako gailuak eta teknikak biltzen dituzte, batez ere informatikakoak, Internetekoak eta telekomunikazioetakoak.

Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologien (IKT) eta hodei konputazioaren osagai nagusien laburpen eskematikoa, 2000ko hamarkadaren hasieran

Funtsean, IKTak makinen eta pertsonen arteko multimedia, idatzizko zein datuen komunikazioa ahalbidetzen duten baliabide informatikoak dira: ordenagailuak, telefono adimentsuak, tabletak, PCak... Terminal hauek Internet erabiltzen dute elkarrekin komunikatzeko, zenbait konexio mota erabiliz: zuntz optikoa, ADSLa, WiMAXa, etab. Komunikazioa edozein tresna motaren artekoa lortu ahal izateko TCP/IP eredua erabiltzen da.

Teknika eta tresna horiek aukera ematen diete erabiltzaileei haien artean komunikatzeko, informazio iturriak atzitzeko, informazioa sortu, eskuratu, gorde, transmititu eta manipulatzeko, hainbat formatutan: testuak, irudiak, audioak, bideoak, bat-bateko mezularitza zerbitzuak, bideokonferentziak, etab.

IKTak gai zabala dira eta kontzeptuak aldatzen ari dira. Informazioa modu digitalean biltegiratu, berreskuratu, manipulatu, transmititu edo jasotzen duen edozein produktu barne hartzen du (adibidez, ordenagailu pertsonalak, telebista digitala, irratiak, posta elektronikoa, robotak, konputagailuen eta sareen hardwarea, satelite-sistemak eta horrelakoak, baita bideokonferentziak eta urrutiko ikaskuntza bezalako zerbitzuak ere).

IKTekin lotuta gaitasun digitala (edo konpetentzia digitala) kontzeptua agertu da, informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna, hain zuzen. Hainbat trebetasun eta abileziekin batera, teknologia modu etikoan eta legearen baitan erabiltzeko beharra azpimarratzen dute Europar Parlamentuak eta Europar Kontseiluak. Europako Batzordeak gaitasun digitalak zeharkakotzat eta orokortzat hartzen ditu eta garrantzitsutzat jotzen ditu ikaste prozesuetan, lan egiteko gaitasun kontuetan, parte hartze edo bazterkeria kontuetan, ekonomia- eta teknologia-berrikuntza kontuetan, sorkuntza kontuetan eta enpresa-lehiakortasun kontuetan. Skills Framework for the Information Age[1] IKTetako 21. mendeko profesionalentzako gaitasunak deskribatzeko eta kudeatzeko eredu ugarietako bat da.

IKTak hedatzean, hainbat arazo sortu dira, horien artean arrakala edo eten digitala: maila sozioekonomiko desberdinak dituzten gizabanakoen, familien, eremu ekonomikoen eta geografikoen arteko desfasea edo banaketa da, bai informazioaren eta komunikazioaren teknologietara iristeko aukerei dagokienez, bai Internet askotariko jardueretarako erabiltzeari dagokionez. (ELGA, 2011.)". Horri gehitzen zaio genero arrakala edo eten digitala: interneterako sarbide zein erabilera mailan gizonen eta emakumeen arteko aldea da. Unibertso digitalaren bidez lehendik zeuden desberdintasunak erreproduzitzen eta sustraitzen direla ohartarazten dute aditu eta ikerketek, emakumeei eta neskei asko eragiten dien genero eten digitala dagoela adierazten dutenak bai teknologia digitalen disponibilitate mailan, bai haiekiko jarrera, autopertzeptzio eta tratu zein harreman digitalen mailan.

« Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak ez dira panazea edo formula magikorik, baina planetako biztanle guztien bizitza hobe dezakete. Milurtekoko Garapen Helburuetara iristeko tresnak ditugu, askatasunaren eta demokraziaren kausan aurrera egiteko tresnak, eta ezagutzak zabaltzeko eta elkar ulertzen laguntzeko beharrezko bitartekoak. »
Kofi Annan, NBEko idazkari nagusia, WSIS sistemaren lehen fasearen inaugurazio-hitzaldia, Geneva, 2003.

HistoriaAldatu

IKTak kontzeptu dinamikotzat har daitezke. Adibidez, XIX.mendearen amaieran, telefonoa teknologia berritzat har zitekeen, gaur egungo definizioen arabera. Definizio hori bera aplika zitekeen telebistaren kasuan XX. mendeko 50eko hamarkadan agertu eta zabaldu zenean. Gaur egun, ordea, ez genituzke IKTen zerrenda batean jarriko, eta, gainera, litekeena da ordenagailuak teknologia berritzat ez kalifikatzea. Hala ere, testuinguru zabal batean, esan dezakegu telefonoa, telebista eta ordenagailua gaur egun IKT esaten diogunaren parte direla, gaur egungo munduan komunikazioa eta informazio-trukea bultzatzen duten teknologiak diren heinean.

Idazkera asmatu ondoren, informazio gizartearen lehen urratsak inprimatzeko makina, telegrafo elektrikoa, telefonoa eta irrati-telefonia, telebista eta Internet izan ziren.

XX. mendearen azken hamarkadan, informatika eta telekomunikazioak hurbiltzeak osagaien miniaturizazioari etekina atera dio, eta, horri esker, "funtzio anitzeko" gailuak prezio eskuragarrietan ekoitzi ahal izan dira 2000. urteaz geroztik.

IKTen erabilerak etengabe hazten eta zabaltzen ari dira, batez ere herrialde aberatsetan, eta arrakala digitala eta soziala eta belaunaldien arteko aldea areagotzeko arriskua dago. IKTek gero eta leku handiagoa hartzen ari dira gizartean eta pertsonen bizitzetan; adibidez: doitasun-nekazaritza eta basoaren kudeaketa, planeta-ingurumenaren edo biodibertsitatearen monitorizazio orokorra, demokrazia parte-hartzailea (garapen jasangarriaren aldeko IKTak), merkataritza, telemedikuntza, informazioa, hainbat datu-baseren kudeaketa, burtsa, robotika eta erabilera militarrak, desgaitasunak dituzten pertsonentzako laguntzak ahaztu gabe (esaterako, itsuentzako ahots-sintetizadore aurreratuak). Zenbait pertsona norbanakoaren askatasuna galtzeko beldur dira (Anaia Nagusia delako efektua, zuzendutako eta nahigabeko publizitatearen intrusismoa...), eta beste hainbatek, prospektibistek zehazki, uste dute IKTek gero eta leku handiagoa izan beharko luketela eta zibilizazio-paradigma berri baten jatorria izan daitezkeela.

Komunikazioa, gizakiaren bizitzan, aspalditik dagoen beharra da. Informazioak eta proiektuak trukatzea, datuak erregistratzea, ideiak eta emozioak adieraztea, komunikatzeko modu desberdinetan eragin duten faktoreak dira. Hala, denborak aurrera egin ahala, harremanak izateko eta elkarrekin lankidetzan aritzeko gaitasuna hobetzen joan ziren pertsonak.

Alde horretatik, behar berriak sortuz joan ziren eta giza taldeak beren gaitasun arrazionalak hobetuz joan ziren, komunikazioaren zerbitzura zeuden prozedura eta mekanismo berriak garatu eta erabiltzeko. Beraz, teknologia da eboluzionatzea, hobetzea eta/edo sinplifikatzea ahalbidetzen duen oro, hau da, hobetzeko prozesu, metodo edo prozedura oro.

Gizatea, zalantzarik gabe, hainbat teknologia-fasetatik igaro da, eta ez da zuzena fenomeno hori azken belaunaldiari lotzea, punta-puntako teknologia dela esan dezakegun arren.

Informazioari eta komunikazioari lotutako teknologia-garapen interesgarrienak XX. mendearen bukaeran eta XXI.aren hasieran sortu dira, eta hezkuntza erraztu dute inklusio digitalaren bidez: konputagailuak edo ordenagailuak eskoletan sartu dira, eta maila guztietako ikasleek teknologiaren erabilera hobetu dezaten lagundu dute; ordenagailuei esker, informazioa bilatzea arrunta bilakatu da eta, era berean, erraztu dituzte giza bizitzaren dimentsio guztietan egiten ditugun hainbat zeregin. Halaber, maila guztietako irakasleak gaitu dira, sare eta komunitate birtualen bidez.

Ikuspegi horri dagokionez, dudarik gabe, "ordenagailuak dira prozesu horren arduradun nagusiak. Informazio-sistemak ezin dira besterik gabe sartu enpresetan; estrategiaren eta gerentziaren ikuspuntutik aztertu behar da, bai eta eragin-azterketa ere, kalitate hobea eta inplikazio handiagoa duten informazioak eskura daudelako."

Gero eta joera nabarmenagoa dago informazio- eta komunikazio-teknologiak erabiltzearen inguruan, ez bakarrik hezkuntza-erakundeetan, baizik eta hainbat arlotako enpresetan ere, tamaina txikiko eta kostu baxuko ekipo digitalak zabaldu ondoren. Era askotako informazioak daude zeinetarako tratamendu digitalak abantailak eskaintzen dituen: irudiak; soinuak; mugimenduak; datuen eta sistemen irudikapen edo adierazpen erabilgarriak (simulazioak); hori guztia integratuta eta berehala eskuragarri dago, eta horrek eduki-iturrien esparru berri bat eskaintzen du.

Komunikazioa da, halaber, aurrerapen handien erantzulea, azken garaietan eta garai historiko eta historiaurreko garaietan. Mezuak trukatzearen ondorioz eta esperientzien ondorioz, aurkikuntza handiak egin dira. Giza historiak berak, haitzuloetako marrazkirik gabe, hieroglifiko egiptoarrik gabe eta idazketaren bidez sortutako informazio-ondare ikaragarririk gabe, ez luke gaur egun sortzen duen zirrara eragingo baliabide horien aurrerapen handia ikusita. Lehen aipatutako adibide guztiak, azken batean, mezuak uzteko moduak dira, hau da, informazioa, esperientzia, gertaera edo aurkikuntza bat etorkizunera transmititzeko moduak. Komunikazioa fenomeno konplexua da, komunikatzeko hainbat modu daudelako. Idazki honen helburua da erakustea oso garrantzitsua dela mezuak eta informazioak trukatzea, bai eta, oro har, gizakien arteko harremana ere, kontzeptu berrien eta ideia berrien bilakaerari dagokionez, hala nola lankidetza-lana (talde-lana), ezagutzaren kudeaketa, urrutiko irakaskuntza (e-learning), giza kolektibitateetan demokrazia handiagoa sustatzen duen guztia, pertsona guztientzat aukera berdintasuna eta ekitatea errazteko.

Giro korporatiboan, komunikatzeko beharra nabarmen handitzen da, helburu komunak dituen pertsona-talde bat baita. Korporazio batean, oztopo kultural, sozial, teknologiko, geografiko eta denborazkoak daude, besteak beste, pertsonen arteko komunikazioa zailtzen dutenak, eta, beraz, gainditu beharreko erronketako bat oztopo horiek gainditzea izango da.

Gaur egun, informazio-sistemek eta ordenagailu-sareek zeregin garrantzitsua dute komunikazio korporatiboan; izan ere, tresna horien eta mekanismo horien bidez, arestian aipatutako oztopoak gaindi daitezke. Pierre Lévyren arabera (1999), pentsatzeko eta elkarrekin bizitzeko modu berriak prestatzen eta garatzen ari dira telekomunikazioen eta informatikaren arloan. Pertsonen arteko harremanak, lana, baita adimen indibidual edo kolektibo bera ere, mota guztietako erabilera masiboko gailu digitalen garapenaren eta etengabeko aldaketaren mende daude. Bai idazketa, bai irakurketa, ilustrazioak, audio-erregistro eta -erreprodukzioak, sorkuntza eta baita ikaskuntza bera ere, eraldatu egiten dira denbora gutxian, gero eta aurrerapen gehiago dituen informatika eta teknologia baten bidez.

Informazioaren eta komunikazioen teknologiak bilakaera izugarria eta azkarra izan zuen, eta egungo joera ikusita, berrikuntza eta erraztasun oso interesgarriak sortzen jarraituko dute. Internetek eta, ondorioz, posta elektronikoak eta online era guztietako aplikazioek aurrerapen garrantzitsuak aurkezten eta eskaintzen jarraituko dute, eta sistema berriak eta etorkizun handikoak garatzeko oinarri izango dira.

Egun, komunikazioa modu batera edo bestera bideragarri egiten duten hainbat teknologia aipa genitzake, geografia eta denbora kontuan hartu gabe. Agertoki horretan, Pierre Lévyk 1999an egindako aipamen interesgarri bat nabarmendu daiteke:

"Konputazio-programa gehienek rol jakin bat betetzen dute arlo intelektualean, hau da, modu batera edo bestera, erabiltzaileen mundu-ikuspegia berrantolatzen dute, eta erreflexu mentalak aldatzen dituzte. Sare informatikoek komunikazio- eta erabaki-zirkuituak aldatzen dituzte erakundeetan, eta informatizazioak aurrera egin ahala, zenbait funtzio ezabatu egiten dira, trebetasun berriak sortzen dira, eta ekologia kognitiboa eraldatu egiten da. Eta horrek esan nahi du, ezagutza-ingeniariak eta tresna sozioekonomikoen sustatzaileak makinetako espezialistak (hardwarean) bezain beharrezkoak izango direla."Gaur egun, mende eta milurtekoko trantsizio honetan ikusten diren ekonomia- eta lan-joerei buruzko azterketa sistematikoek erakusten dute ondasun iraunkorren eta makinen ekoizpena asko garatu dela, bai eta lan mekanikoa eta seriekoa ere, eta logistikak eta lehiakortasun-faktoreek gero eta garrantzi handiagoa dutela.Ekonomia berri honetan, berritzeko, desberdintzeko, balio erantsia sortzeko eta aldaketetara egokitzeko gaitasunak, hein handi batean, ezagutza berriak ekoizpen-kateetan eta -sareetan nola integratzen ditugun, eta enpresek, erakundeek, estatu-erakundeek eta langileek etengabe baldintza berrietara egokitzeko duten egokitzapenak zehazten ditu.

IKT: Zerbitzu batzuen sartze-ratioen bilakaera Europar Batasunean (%)
Zerbitzua 2006ko uda (EU25) 2007ko uda (EU27) 2008ko uda (EU27)
Telefono-sarbidea guztira
97
95
95
Telefono-sarbide finkoa
78
72
70
Telefono mugikorreko sarbidea
80
81
83
Telefono finko eta mugikorretarako sarbidea
61
58
57
Telefono-sarbide finkoa, baina ez mugikorra
18
22
24
Telefono mugikorreko sarbidea, baina ez finkoa
18
15
14
Ordenagailu pertsonala
52
54
57
Interneteko sarbidea etxetik
40
42
49
Banda zabaleko sarbidea
23
28
36
ADSL
19
22
29
Modem kablea
4
6
7
Banda estuko sarbidea
16
12
10
WiFi bideratzailea
11
14
22
Telebista guztira
52
54
57
Lurreko telebista analogikoa
50
45
51
Lurreko telebista digitala (LTD)
5
7
12
Kable bidezko telebista
33
35
34
Satelitea
22
21
22
Zerbitzu-paketeak
18
20
29

Kontzeptu berri batAldatu

Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologiak gero eta garrantzitsuagoak dira gure bizitzetan; aldez aurretik aurresan ezin zitekeen abiadura batekin zabaldu dira, gainera. Haien zabalkundeari esker esan daiteke Informazioaren gizartean bizi garela: XXI. mendeko bigarren hamarkadan, inor ez da harritzen minutuz minutu informatuta egoteaz, planetako beste muturretako jendearekin komunikatzeaz, abesti baten bideoa ikusteaz edo taldean lan egiteaz leku berean izan gabe. Horren guztiaren garapen itzela Interneti sor zaio nagusiki. Estatu Batuetako Defentsa Sailak sortutako Ikerketa Aurreratuko Proiektuen Agentziaren (ARPANET) sarearen parte gisa sortu zen, herrialdeko erakundeen arteko komunikaziorako pentsatua. Oinarrizko printzipioak hauek ziren: sare deszentralizatua izatea, bi punturen artean bide asko dituena, eta mezuak zatika banatuta egotea, bide desberdinetatik bidaliko liratekeenak. Proiektuaren garapenean hainbat unibertsitate eta institutu egoteak informazioa trukatzeko aukera gehiago ahalbidetu zituen. Posta elektronikoa, bat-bateko mezularitza zerbitzuak eta web orriak sortu ziren. Baina 1990 hamarkadaren erdi aldera arte ez da gertatzen Interneten benetako zabalkundea —proiektu militar izateari utzi zionean—. Eta haren inguruan, informazioaren eta komunikazioaren teknologia gisa ezagutzen dugun guztia.

Internet garatzeak ekarri du informazioa leku askotan egotea. Lehen, informazioa kontzentratuta egoten zen; gurasoek, irakasleek, liburuek ematen zuten. Eskola eta unibertsitatea ziren ezagutza kontzentratzen zuten esparruak. IKTei esker, muga horiek gainditu dira, eta Internetekin informaziorako sarbide gehiago dago. Arazo nagusia, baina, informazio horren kalitatea da. Pertsonen arteko harremana ere bizkortu egin da, eta, ondorioz, negozioak egiten dituztenen artekoa ere bai. Munduko hainbat hiritan negozioak ixteko ez da mugitu behar; gaur egun, edozein lekutara transakzioak egiteko klik erraz batekin nahikoa da. Are gehiago, politikari eta jende askok haien Blog-ak dituzte, edo haien bideoak YouTuben, eta horrek agerian uzten du IKTek bizitzaren alderdi guztiak aldatu dituztela 40 urteko tartean (1990tik aurrera) —batez ere, 2010tik aurrera—.

Neurri batean, teknologia berri horiek ez-materialak dira, materia nagusia informazioa baita; interkonexioak eta interaktibitatea ahalbidetzen dituzte; bat-batekoak dira; irudi- eta soinu-parametro handiak dituzte. Aldi berean, teknologia berriek kode eta hizkuntza berriak sortzea dakarte, edukiak gero eta espezializatuago egotea audientziaren arabera (masa-kultura apurtuz) eta denbora gutxian imajinatu ezin diren jarduerak egitea.

ELGEk ezarritako nazioarteko hitzarmen baten arabera, informazioaren eta komunikazioaren teknologiek (IKT) sektore ekonomiko hauek hartzen dituzte:

  • IKTak sortzen dituzten sektoreak (ordenagailuak eta ekipo informatikoak fabrikatzea, telebista, irratiak, telefonoa…).
  • IKTak banatzen dituzten sektoreak (material informatikoaren handizkako merkataritza…).
  • IKT zerbitzuen sektoreak (telekomunikazioak, zerbitzu informatikoak, ikus-entzunezko zerbitzuak…).

IKTak HezkuntzanAldatu

IKTak Hezkuntzan normaltasunez ezartzeko hainbat ekimen existitzen dira (2017):

ErreferentziakAldatu

  1. IEEE-CS Adopts Skills Framework for the Information Age • IEEE Computer Society.
  1. (Ingelesez) Skills Framework for the Information Age. 2021-04-27 Noiz kontsultatua: 2021-06-01.
  2. Hezkuntza Saila, Eusko Jaurlaritza. (htm) IKTen alorreko heldutasun-eredua.. .
  3. Hezkuntza Saila. Sare_Hezkuntza Gelan proiektua.. .
  4. Eusko Jaurlaritza, Hezkuntza Saila. IrakasDigitala estrategia. .
  5. Ikastolen Elkarteko ikastolen zerrenda, ·. Eki Proiektua. .

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu