Imirizaldu

Urraulgoitiko kontzejua, Nafarroa Garaian

Imirizaldu[1][a] Urraulgoiti ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Imirizaldu
 Nafarroa GaraiaEuskal Herria
Herriko etxe tradizional bat


Armarria


Map
Kokapena
Herrialdea Nafarroa Garaia
EskualdeaPirinioaurrea
UdalerriaUrraulgoiti
Administrazioa
Motakontzeju
Izen ofiziala Imirizaldu
Burua
(2019-2023)
Juan Simon Mendioroz Larrea
(kontzejuburua)
Posta kodea31448
INE kodea
Herritarraimirizalduar
Geografia
Koordenatuak42°44′43″N 1°15′13″W / 42.74528°N 1.25361°W / 42.74528; -1.25361
Azalera2,65 km²
Garaiera553 metro
Distantzia41,1 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria24 (2023:  −2)
Eliza 2021
Herriko etxea

2023 urtean 24 biztanle zituen.

Bertako biztanleak imirizalduarrak dira.

Imirizaldu toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]

  • Ymiriçaldi (1268)
  • Miriçaldu (1280)
  • Muriçaldu (1345)
  • Ymiriçaldu (1366)
  • Yuiriçaldu (1534)
  • Imirizaldu (1800)
  • Imirizaldu (1829)
  • Imirizaldu (1996)

Ezaugarriak

aldatu

Armarria

aldatu

Imirizalduko armarria Urraulgoitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:[3]

« Urrezko hondo batez eta aurrean baterako bi bihotz gorriz osatuta dago goialdean eta behealdean hondo urdinez zortzi puntako urrezko izar batez. Bi aldeak zerrenda gorri batek banatzen ditu. Armarriaren ertza, urrezko zortzi gurutze dituen beste zerrenda gorri bat da. Eguzki batek koroatzen du. »

Geografia

aldatu

Imirizaldu Urraulgoiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena

aldatu

Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

Estazio meteorologikoak

aldatu

Urraulgoitin dagoen Eparotz lekuan, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.[4]

      Datu klimatikoak (Eparotz, 1974-2020)      
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18.0 22.0 26.0 29.0 33.0 38.0 41.0 40.0 37.0 32.0 25.0 21.0 41.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.6 10.2 13.4 15.3 19.9 24.9 28.6 28.5 24.0 18.4 12.2 9.1 17.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.2 5.2 7.8 9.8 13.8 17.9 20.7 20.7 17.1 12.8 7.8 5.0 11.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -0.1 0.2 2.3 4.3 7.7 10.8 12.8 12.8 10.1 7.2 3.3 0.8 6.0
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -17.0 -17.0 -9.0 -4.0 -3.0 1.0 5.0 2.0 1.0 -3.0 -8.0 -11.0 -17.0
Batez besteko prezipitazioa (mm) 69.3 67.9 62.6 91.9 71.3 52.8 35.0 39.5 62.2 92.0 93.7 95.2 833.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 47.0 35.5 50.0 46.0 38.0 48.0 56.0 73.0 66.5 87.0 54.0 74.5 87.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 10.5 9.7 8.9 12.2 10.7 6.9 4.6 4.8 7.0 10.5 11.5 12.0 109.3
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.6 1.4 1.2 0.8 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.5 1.1 6.6
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[5]

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia

aldatu

Jaurerriko antzinako hiribildu honek, 1280an, 22 diruko urteko petarra zor zuen, gehi hiru gari eta kahitze lapurreta eta garagar eta oloaren lapurreta erdi bat urteko petxa gisa. Bere errentak, Urraulgoitiko gainerakoekin batera, Artiedako jaunak, Johan Martinitz Uritzek eta bere seme Karlosek biltzen zituzten XIV. mendearen erdialdetik. 1574an, Imirizaldu Joan Beaumonti zor zion petxa ordaintzera kondenatua izan zen. 1835-1845 bitartean Urraulgoiti ibarreko diputatuek eta etxeen artean txandaka izendatzen zen errejidoreak gobernatu zuten (1802an 5 ziren, eta 1847an berdinak). Azken egun horretan, apaiza herria hornitzekoa zen; haurrak Irurozkiko eskolara joaten ziren; bideak bertakoak eta egoera txarrean zeuden, eta Agoitzetik jasotzen zen posta. XX. mendearen hasieran landa kutxa bat sortu zen.

Demografia

aldatu

2023 urteko erroldaren arabera 24 biztanle zituen Imirizalduk.[6]

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
20 19 21 25 25 26 26 27 30 27 31 38 34 32 29 26 28 27 22 22 26
Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

Politika

aldatu

Imirizalduko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Juan Simon Mendioroz Larrea da.

Kontzejua

aldatu

Imirizalduko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Juan Simon Mendioroz Larrea da.

Kontzejuburuak

aldatu

2011tik, Imirizalduk kontzejuburu bat izan du:

Kontzejuburu Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera
Juan Simon Mendioroz Larrea 2011 2015
Juan Simon Mendioroz Larrea 2015 2019
Juan Simon Mendioroz Larrea 2019 jardunean

Kultura

aldatu

Euskara

aldatu
Ikus, gainera: «pirinioaurrera» eta «nafarrera»

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[7]

Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[8]

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

  • Errosarioko Ama Birjinaren jaiak, abuztuaren azken asteburuan

Ondasun nabarmenak

aldatu

Oharrak

aldatu
  1. /imiɾis̻álð̞u/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza laugarren silaban

Erreferentziak

aldatu
  1. Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. «Imirizaldu - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  3. Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1977). Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
  4. «Meteo Nafarroa - Fitxa Klimatikoak - Eparotz» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
  5. Eparozko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
  6. «Imirizaldu» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
  7. Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  8. Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ikus, gainera

aldatu

Kanpo estekak

aldatu