Imanol Berriatua

euskal idazlea

Imanol Berriatua Ibieta (Elantxobe, Bizkaia, 1914ko abenduaren 24a - Jerusalem, Palestina, 1981eko irailaren 15a) euskal idazle, fraide frantziskotar eta euskaltzain urgazlea izan zen. Euskara Batuaren sorrera-prozesuan, funtsezko eragilea izan zen, bai aditz batuaren egituraren proposamenean, eta bai garaiko euskal idazle gazteen maisu erreferentziala izan zelako ere; bereziki Anaitasuna aldizkarian argitaratzen ziren artikulu guztien zuzentzaile modura eta azken aurreko Hiztegia izeneko sekzioan batasunerako lexiko-proposamenak biltzen zituelako.[1][2]

Imanol Berriatua
Imanol Berriatua Euskaltzaindia Arantzazu.jpg
Bizitza
Jaiotza Elantxobe1914ko abenduaren 24a
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Heriotza Jerusalem eta Jerusalem (en) Itzuli1981eko irailaren 15a (66 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak euskara
gaztelania
hebreera
greziera
ingelesa
alemana
Jarduerak
Jarduerak apaiz katolikoa eta idazlea
Lantokia(k) Bilbo
Habana eta Jerusalem
Kidetza Euskaltzaindia
Anaitasuna (aldizkaria)
Sinesmenak eta ideologia
Erlijio-ordena Anaia Txikien Ordena
Literaturaren Zubitegiko fitxa 393
Inguma imanol-berriatua-ibieta-1914-1981

BizitzaAldatu

Elantxoben jaio arren, gaztetatik joan zen Gernikara bizitzen. Herri horretako klaratarren Santa Klara komentuan meza-lagun izan ondoren, Foruan hasi zituen eliza-ikasketak bertako frantziskotarren fraide-etxean. Handik, 1936an, soldadutzara joan zen, eta Donostiako Loiolako kuartelean erreboltariek bete-betean harrapatu zuten (Espainiako Gerra Zibila); gerratik ateratzeko, frantziskotar nagusiek Imanol Kubara bidaltzea erabaki zuten beste fraidegai batzuekin batera; bertara 1937ko urriaren 28an heldu zen. Hurrengo urteko ekainean apaiztu zen Habanan eta 1949ra arte egon zen Kuban, tartean Kanadara joan-etorriak eginez. Kuban zegoela, 1944ean Kubako hiritar ere bihurtu zen.

1950ean bueltatu zen Euskal Herrira. Foruan, Bilbon eta Bermeon aritu zen eta zenbait euskaltzalerekin kontaktuan jarri zen, tartean Federiko Krutwig-ekin ere bai. Bermeon arrantzaleen kapilaua izan zen, eta zenbaitetan haiekin itsasoratu zen, Afrikako portuetan tramite-lanetan laguntzearren. Anaitasuna aldizkaria sortu eta euskara batuaren aitzindari lanari ekin zion garai hartan, aldizkariko testuak zuzenduz.[2] Aldizkaria sortu zuen taldean hainbat euskaltzale zeuden, hala nola Joseba Intxausti, Anjel Zelaieta, Xabier Kintana eta Jose Ramon Etxebarria. Anaitasuna ekonomikoki bideratu ahal izateko, hainbatengana joan zen gestioak egitera, laguntza bila: Joxe Maria Makua (Bizkaiko aldun nagusia izango zena), Xabier Agirre (geroago Eusko Jaurlaritzan sailburu izango zena), Santi Brouard, eta Xabier Gereño.[3] Aldizkarian 310 artikulu idatzi zituen Berriatuak.[4]

1961ean euskaltzain urgazle izendatu zuten (Euskaltzaindiko aditz-batzordeko kidea izan zen, Gabriel Arestirekin batera).

1964an Baionako Euskal Idazkaritzak Euskara Batua sortzeko prozesua abiarazi zuenean, lehenengo unetik babesa eman zioten adineko euskalari jakintsuetako bat izan zen, hauekin batera: Pierre Lafitte, Piarres Larzabal, Piarres Xarriton, Koldo Mitxelena, eta Patxi Altuna.[2][5]

1967an Bilbora joan zen bizitzera, Iralako frantziskotarren komentura, hain zuzen. Aresti hil zenean, berarekin zuen laguntasuna zela eta, haren aldeko meza esan zuen Iralako komentuko elizan.

Israelek hebreera berreskuratzeko egiten ari zen lana aztertzeko asmoz, Israelera bidaiatu zuen Berriatuak 1976ko udazkenean Xabier Kintanarekin eta hebreera berreskuratzeko tresnak ikusi: komunikabideak, hizkuntza-eskolak —hebreeraz ulpan zeritzenak—, unibertsitatea...

Bertatik itzulita, ulpan[6]etan ikusitako esperientzian oinarriturik, euskaltegi izena esleitu zien helduak euskalduntzea helburu zuten ikastegiei eta euskara ikasteko Hitz egin! liburua idatzi zuen haietan erabilitako metodologiaz baliaturik. Ordura arte euskara ikasteko eskolak erdaraz izaten ziren maiz, eta puntu erabat gramatikal batetik bideratuak; Imanolen metodoan, ordea, eskola guztiak euskaraz ziren, elkarrizketa eta komunikazioa sustatuz.

Azkenik, 1980 eta 1981ean, berriz joan zen Israelera, ulpan batean hebreera hobetzeko asmoarekin. Eta 1981ean, Euskal Herrira itzultzear zela, hil zen. Jerusalemen dago hilobiratuta, ez baitzuen nahi izan gorpua Euskal Herriratzerik.

LanakAldatu

NarrazioaAldatu

DidaktikaAldatu

  • Hitz egin!, Helduak euskalduntzeko irakas-tresna (1978)

ErlijioaAldatu

Artikuluak Euskera aldizkarianAldatu

  • Bermeoko arraintzaleen leksikua (1963-64)
  • Herri mailako hizkuntza. Israeleko esperientzia (1977)
  • Oinharrizko euskara. Hitz egin metodoa (1978)
  • Oinarrizko euskararako batzordearen azalpena (1981)

IpuinakAldatu

Hainbat ipuin klasikoren euskarazko bertsioa sortu zuen, besteak beste hauek:

Pinotxo, Mari Errauskin, Edur-zuritxu ta zazpi epoak, Katua zapatakaz, Loakartutako printzesatxua, Beraunezko soldadutxua, Alizia gauza miragarrien munduan (12 orrialdeko bertsio laburtua),[7] Paitakume itxusia, eta abar.[8]

ErreferentziakAldatu

  1. (1947-), Goikoetxea, Juan Luis. (D.L. 2007). Imanol Berriatuaren bizitza euskalduntzearen eztandan, 1970-1980. Erroteta ISBN 8496536661.
  2. a b c d e «Euskarazko irakasmaterialaren idazkuntzaren garapena. Amaitu gabeko historia kolektiboaren atal baten bertsio pertsonala. (Jose Ramon Etxebarriaren hitzaldia) — Unibertsitatea.Net» www.unibertsitatea.net . Noiz kontsultatua: 2019-06-20.
  3. «Joseba Intxausti: «Mirari bat da garai batetik hona Euskal Herrian gertatu dena»» Euskal kultura . Noiz kontsultatua: 2017-08-25.
  4. Imanol Berriatuak Anaitasuna aldizkarian idatzi zituen artikuluak Euskaltzaindiaren webgunean.
  5. Davant, Jean_Louis. (PDF) Baionako Biltzarra. . Noiz kontsultatua: 2019-06-22.
  6. (Ingelesez) Ulpan hitzari buruzko artikulua, https://en.wikipedia.org/wiki/Ulpan..
  7. Sarasola, Ainhoa. «Eta Alizia euskaraz hitz egiten hasi zen» Berria . Noiz kontsultatua: 2018-11-20.
  8. «Imanol Beriatua. Bizkaiko euskal-idazleak» www.mikelzarate.com (Mikel Zarate) . Noiz kontsultatua: 2018-11-20.

BibliografiaAldatu

Kanpo estekakAldatu