Ireki menu nagusia

Imanol Berriatua Ibieta (Elantxobe, Bizkaia, 1914ko abenduaren 24a - Jerusalem, Palestina, 1981eko irailaren 15a) euskal idazle, fraide frantziskotar eta euskaltzain urgazlea izan zen. Euskara Batuaren sorrera-prozesuan, funtsezko eragilea izan zen, bai aditz batuaren egituraren proposamenean, eta bai garaiko euskal idazle gazteen maisu erreferentziala izan zelako ere; bereziki Anaitasuna aldizkarian argitaratzen ziren artikulu guztien zuzentzaile modura eta azken aurreko Hiztegia izeneko sekzioan batasunerako lexiko-proposamenak biltzen zituelako.[1]

Imanol Berriatua
Imanol Berriatua Euskaltzaindia Arantzazu.jpg
Bizitza
Jaiotza Elantxobe1914ko abenduaren  24a
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Heriotza Jerusalem eta Jerusalem Itzuli1981eko irailaren  15a (66 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak euskara
gaztelania
hebreera
greziera
ingelesa
alemana
Jarduerak
Jarduerak apaiz katolikoa eta idazlea
Lantokia(k) Bilbo
Habana eta Jerusalem
Kidetza Euskaltzaindia
Anaitasuna (aldizkaria)
Sinesmenak eta ideologia
Erlijio-ordena Anaia Txikien Ordena
Literaturaren Zubitegiko fitxa 393

BizitzaAldatu

Elantxoben jaio arren, gaztetatik joan zen Gernikara bizitzen. Herri horretako klaratarren Santa Klara komentuan meza-lagun izan ondoren Foruan hasi zituen eliz-ikasketak bertako frantziskotarren komentuan. 1936an soldadutzara joan zen, eta Loiolako kuartelen erreboltek (Espainiako Gerra Zibila) bete-betean harrapatu zuten; gerratik ateratzeko, frantziskotar nagusiek Imanol, beste fraidegai batzuekin batera, Kubara bidaltzea erabaki zuten, bertara 1937ko urriaren 28an helduz. Hurrengo urteko ekainean apaiztu zen Habanan eta 1949ra arte egon zen Kuban, tartean Kanadara joan-etorriak eginez. 1944ean Kubako hiritar ere bihurtu zen.

1950ean bueltatu zen Euskal Herrira. Foruan, Bilbon eta Bermeon aritu zen eta zenbait euskaltzalerekin kontaktuan jarri zen, tartean Federiko Krutwig. Bermeon arrantzaleen kapilaua izan zen, eta zenbaitetan haiekin itsasoratu zen, Afrikako portuetan tramite-lanetan laguntzearren. Anaitasuna aldizkaria sortu eta euskara batuaren aitzindari lanari ekin zion garai hartan, aldizkariko testuak zuzenduz.[2] Aldizkaria sortu zuen taldean hainbat euskaltzale zeuden, besteak beste, Joseba Intxausti eta Jose Ramon Etxebarria. Ekonomikoki bideratu ahal izateko laguntzaren bila joan ziren hainbatengana, besteak beste, Joxe Maria Makua, Bizkaiko aldun nagusia izango zena, Xabier Agirre, Jaurlaritzan sailburu izatekoa, Santi Brouard zena, eta Xabier Gereño.[3] Aldizkarian 310 artikulu idatzi zituen Berriatuak.[4]

1961ean euskaltzain urgazle izendatu zuten (Euskaltzaindiko aditz batzordeko kidea izan zen, Gabriel Arestirekin batera).

1964an Baionako Euskal Idazkaritzak Euskara Batuaren sortzeko prozesua abiarazi zuenean, lehenengo unetik babesa eman zion adineko euskalari jakintsuetako izan zen, besteak beste, hauekin:Pierre Lafitte, Piarres Larzabal, Piarres Xarriton, Koldo Mitxelena, eta Patxi Altunarekin.[2][5]

1967an Bilbora joan zen bizitzera, Iralako komentura, hain zuzen. Aresti hil zenean, berarekin zuen laguntasuna zela-eta, haren aldeko meza esan zuen Iralako komentuko elizan.

Israelek hebreera berreskuratzeko egiten ari zen lana aztertzeko asmoz, Israelera bidaiatu zuen Berriatuak 1976ko udazkenean Xabier Kintanarekin eta hebreera berreskuratzeko tresnak ikusi: komunikabideak, unibertsitatea... Bertatik itzulita, euskaltegi izena esleitu zien helduak euskalduntzea helburu zuten ikastegiei eta israeldarrengandik ikasitako metodoekin Hitz egin! euskara ikasteko liburua idatzi zuen. Ordura arte eskolak erdaraz izaten ziren maiz, eta oso ikuspuntu erabat gramatikal batetik bideratuak. Harrezkero eskola guztiak euskaraz izango ziren, elkarrizketa eta komunikazioa sustatuz.

1980 eta 1981ean berriz bueltatu zen Israelera, ulpan batean (hebreera ikasteko lekuak) hebreera hobetzeko asmoarekin. 1981ean, Euskal Herrira itzultzear zela, hil zen. Jerusalemen dago hilobiratuta gaur egun, ez baitzuen nahi izan gorpua Euskal Herriratzerik.

LanakAldatu

NarrazioaAldatu

DidaktikaAldatu

  • Hitz egin!, Helduak euskalduntzeko irakas-tresna (1978)

ErlijioaAldatu

Artikuluak Euskera aldizkarianAldatu

  • Bermeoko arraintzaleen leksikua (1963-64)
  • Herri mailako hizkuntza. Israeleko esperientzia (1977)
  • Oinharrizko euskara. Hitz egin metodoa (1978)
  • Oinarrizko euskararako batzordearen azalpena (1981)

IpuinakAldatu

Hainbat ipuin klasikoren euskarazko bertsioa sortu zuen, besteak beste hauek:

Pinotxo, Mari Errauskin, Edur-zuritxu ta zazpi epoak, Katua zapatakaz, Loakartutako printzesatxua, Beraunezko soldadutxua, Alizia gauza miragarrien munduan (12 orrialdeko bertsio laburtua),[6] Paitakume itxusia, eta abar.[7]

ErreferentziakAldatu

  1. (1947-), Goikoetxea, Juan Luis (D.L. 2007) Imanol Berriatuaren bizitza euskalduntzearen eztandan, 1970-1980 Erroteta ISBN 8496536661.
  2. a b «Euskarazko irakasmaterialaren idazkuntzaren garapena. Amaitu gabeko historia kolektiboaren atal baten bertsio pertsonala. (Jose Ramon Etxebarriaren hitzaldia) — Unibertsitatea.Net» www.unibertsitatea.net . Noiz kontsultatua: 2019-06-22.
  3. «Joseba Intxausti: «Mirari bat da garai batetik hona Euskal Herrian gertatu dena»» Euskal kultura . Noiz kontsultatua: 2017-08-25.
  4. Imanol Berriatuak Anaitasuna aldizkarian idatzi zituen artikuluak Euskaltzaindiaren webgunean.
  5. Davant, Jean_Louis (PDF), Baionako Biltzarra, . Noiz kontsultatua: 2019-06-22.
  6. Sarasola, Ainhoa «Eta Alizia euskaraz hitz egiten hasi zen» Berria . Noiz kontsultatua: 2018-11-20.
  7. «Imanol Beriatua. Bizkaiko euskal-idazleak» www.mikelzarate.com (Mikel Zarate) . Noiz kontsultatua: 2018-11-20.

BibliografiaAldatu

Kanpo loturakAldatu