Ireki menu nagusia

Homonimia

Homonimo» orritik birbideratua)

Homonimia (grezieratik homōnymos, 'izen berdina') bi hitzen arteko nolakotasuna da: jatorri eta esanahi desberdinekoak dira baina forma bera dute bilakaera historikoagatik, hots, ahoskera bera edo idazte bera.[1][2]

Kutun hitzak bi homonimo ditu. Lehen homonimoak hiru adiera ditu eta bigarrenak, beste bi.

Hiztegi batean, hitz homonimoek sarrera desberdinak izaten dituzte.

Bi homonimo mota bereiz daitezke:

  • Hitz homografoak, idazkeran berdinak direnak, baina ez nahitaez ahoskeran.
  • Hitz homofonoak, ahoskeran berdinak direnak, baina ez nahitaez idazkeran.

Hitz polisemikoak homonimoekin ez dira nahasi behar: homonimoek jatorri etimologiko desberdina dute, baina polisemikoek ez, jatorri bera baitute. Esate baterako, banku hitzak hainbat adiera desberdin ditu euskaraz ("jarleku", "finantza-erakunde", eta abar) baina adiera horiek guztiek etimologia bera dute. Desberdin idazten edo ahoskatzen diren bi hitzek adiera bera dutenean, homonimiaren alderantzizko fenomenoa gertatzen da: hitz horiek sinonimoak dira.

HomografoakAldatu

Grezieratik: homo, 'berdina' eta grafos, 'idazkera'.

Hitz homografoak berdin-berdin idazten dira baina adiera desberdinak dute, hots, adierazle bera dute, baina etimologia desberdina eta, beraz, adiera desberdina.

Euskaraz homografo guztiak homofonoak izaten dira, azentua gorabehera (bahitu aditza /bahitu/ zein /baitu/ ahoskatzen da atxilotu esan duenean, baina bahitu laguntzailea —bazenitu, hika—, aldiz, /bahi'tu/ zein /bai'tu/ esaten dugu). Hala ere, beste hizkuntza batzuetan ez da beti horrela, adibidez, ingelesez read hitza ez da berdin ahoskatzen "irakurri" (infinitiboa) adiera badu (/ri:d/) edo "irakurri nuen (huen, zuen, genuen, zenuen, zenuten, zuten)" zein "irakurrita" esan nahi badu (red/). Era berean, frantsesezko couvent (/ku'vã/, "konbentu") eta couvent (/'kuv/, "inkubatzen dute") berdin idatzi arren, ahoskapenean ez da halakorik gertatzen, bakoitzaren azken bokal sudurkaria desberdina baita, baita silaba tonikoa ere.

Homofonoak eta paronimoakAldatu

Hitz homofonoek (grezieratik homos, 'berdina' eta fono, 'soinu') idazkera eta adiera desberdinak dituzte, berdin ahoskatu arren. Aurreko puntuko bahitu laguntzailea (bazenitu, hika) eta baitu (bait- aurrizkia eta du lagutzailea) aditz laguntzaile aurrizkiduna homofonoak dira anitz euskaldunentzat, hatxea mutua bada eta azken silaba tonikoa bada: /bai'tu/. Japonierazko 私立 eta 市立 hitzak berdin irakurtzen dira, hots, shiritsu: baina lehenak 'eraikin pribatu' esan nahi du, salmenta pribatukoa, eta bigarrenak, aldiz, 'hiri-eraikina', babes ofizialekoa, eta haren antonimoa da!

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Klinkenberg, Jean-Marie (1991).
  2. Casas Gómez, Miguel.