Ireki menu nagusia

Ginea Berria[1] (tok pisinez: Niugini; nederlanderaz: Nieuw-Guinea; indonesieraz: Papua edo, historikoki, Irian) Malaysiar artxipelagoko uhartea da, munduko bigarren handiena Groenlandiaren ondoren. Asiako hego-ekialdeko muturrean dago, Australiaren iparraldean. 786.000 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2000. urtean 6,4 milioi biztanle zituen.

Ginea Berria
LocationNewGuinea.svg
Geografia
Kokapena Melanesia
Uhartedia Malaysiar artxipelagoa
Azalera 786.000 km²
Punturik garaiena Puncak Jaya
Politika
Herrialdea  Indonesia
Probintziak Papua
Mendebaldeko Papua
Herrialdea  Papua Ginea Berria
Probintziak 17
Gizartea
Biztanleria ~ 7,5 miloi bizt.
Dentsitatea ~ 8 bizt./km²
Artikulu hau Asiako uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ginea (argipena)».

GeografiaAldatu

Ginea Berria uhartean Australiaren iparraldean eta ekuatorearen hegoaldean dago. Iparraldean Ozeano Barea du, Salomon eta Bismarck itsasoak ekialdean, Koral itsasoa eta Torres itsasartea, eta Arafura itsasoa hego-mendebaldean[2].

Mendebaldetik ekialdera doan mendilerro batek, Ginea Berriko mendikateak, eratzen du uhartearen bizkarrezurra 1.600 kilometroan. Gailurrik gorenak uhartearen mendebaldean daude: Puncak Jaya (4.884 metro), Puncak Mandala (4.760 metro) eta Puncak Trikora (4.750 metro). Zuhaitz-muga 4.000 metrotan dago eta gailurretan glaziarrak daude, 1936tik aurrera atzerakada nabarmena izan duten arren[3].

Uharteak balio ekologiko itzela dauka biodibertsitateari dagokionez. Izan ere, planetako euri-oihan tropikal zabalenetako bat dauka, eta munduko espezieen % 5-10[4] (portzentaia hau AEB eta Australiakoen antzekoa da). Espezie asko endemikoak dira, hau da, bertan bakarrik daudela, eta milaka oraindik ezezagunak dira zientzialarientzat. Kalkuluen arabera, 300.000 intsektu, 15.000-20.000 landare, ur gezatako 200 arrain eta 760 hegazti espezie daude[5].

Banaketa administratiboaAldatu

Mendebaldeko erdia Indonesiaren administraziopean dago, ekialdekoak Papua Ginea Berria herrialdea osatzen du.

ErreferentziakAldatu

  1.   Euskaltzaindia (2012-03-30) 168. araua: Ozeaniako toponimia .
  2.   New Guinea global.britannica.com . Noiz kontsultatua: 2016-12-24 .
  3.   Andrew G., Joni L.; Kinkaid, Klein Retreat of the Irian Jaya Glaciers from 2000 to 2002 as Measured from IKONOS Satellite Images easternsnow.org . Noiz kontsultatua: 2016-12-24 .
  4.   Nueva Guinea global.mongabay.com . Noiz kontsultatua: 2016-12-23 .
  5.   New Guinea animals and plants wwf.panda.org . Noiz kontsultatua: 2016-12-23 .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ginea Berria