Ireki menu nagusia

Gazta

termino orokorra lakteotatik eratorritako janariarentzako

Gazta (edo gasna) esnea gatzatuz egindako elikagai solido edo erdi-solidoa da. Esnea gatzatzeko, gatzagi naturala edo ordezkoren bat gehitzen da. Gatzagiak dituen bakterioek esnea azidotzen dute (hartzidura laktikoa egiterakoan), eta sortzen dituzten konposatuen arabera, gaztaren testura eta zaporea desberdinak izango dira. Gazta batzuek lizuna ere izaten dute, bai kanpoaldeko azaleran eta baita barrualdean ere. Gaztagintza da produktu honen ekoizpena, eta ekoizlea gaztagilea da.

Ehunka gazta mota daude. Mota eta zapore desberdintasunak, esnearen jatorriagatik, bakteria eta lizun espezie desberdinak erabiltzeagatik, esnearen esnegain kopuruagatik, ontze denboran eman daitekeen desberdintasunagatik eta prozesuan jasandako tratamenduengatik izaten dira. Beste faktore batzuek ganaduaren elikadura eta belar eta espezia zaporetsuak gehitzea izan daitezke, edota gazta keztatzea.

Eduki-taula

IzenaAldatu

Badirudi izenaren jatorria aitzineuskarako *gaztana[1] dela; hortik, euskara batuko gazta izenaz gainera, beste hainbat forma sortu dira: gasna egungo zubereraz eta nafar-lapurteraz (antzina, gazna), gaztai mendebaleko, Urolaldeko eta Nafarroa Garaiko hainbat euskaratan, gaztae mendebaleko euskara batzuetan, eta abar.[2]

 
Gaztagintzaren prozesua Euskal Herriko zenbait tokitan

MotakAldatu

Behi, ardi, ahuntz, bufalo, gamelu edo beste ugaztunen batzuen esnea erabiliz egin daitezke gaztak. Ohiturazkoa, artzainak berak egitea izan da.

Munduko gaztakAldatu

 
Caerphillyko behi gaztaren zatia

Hauek ziren munduko ekoizle nagusiak 2004an (mila tonatan):

  1. AEB: 4.327.
  2. Alemania: 1.929.
  3. Frantzia: 1.827.
  4. Italia: 1.102.
  5. Herbehereak: 672.
  6. Polonia: 535.
  7. Brasil: 470.
  8. Egipto: 450.
  9. Australia 373.
  10. Argentina: 370.

Euskal HerrikoakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Koldo Mitxelena (1976), Fonética histórica vasca, Gipuzkoako Aldundia, Donostia
  2. Koldo Mitxelena, Orotariko Euskal Hiztegia.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu