Gaia (jainkoa)

Gaia[1] (antzinako grezieraz: Γαῖα, Γαῖη edo Τῆ, «lurra», Ge, Gea edo Gaea bezala ere irakurtzen da) lurraren emankortasuna sinbolizatzen duen greziar mitologiako jainkoa da.

Gaia (jainkoa)
Antzinako Greziako erlijioa
Feuerbach Gaea.jpg
Ezaugarriak
Sexua emakumezkoa
Baliokideak Tellus eta Mat Zemlya (en) Itzuli
Domeinua ugalkortasuna
Familia
Aita Eter eta Kaos
Ama Hemera (en) Itzuli eta Caligo (en) Itzuli
Ezkontidea(k) Urano eta Tartaro
Bikotea(k) Poseidon, Zeus eta Helios
Seme-alabak Ourea (en) Itzuli, Kronos, Urano, Rea, Eurimedonte, Ozeano, Tifon, Tetis, Alcyoneus (en) Itzuli, Entzelado, Damysos (en) Itzuli, Alpos (en) Itzuli, Mimas, Gies, Klytios (en) Itzuli, Ephialtes (en) Itzuli, Porphyrion (en) Itzuli, Gration (en) Itzuli, Hippolytos (en) Itzuli, Briareo, Brontes, Anax, Pallas (en) Itzuli, Aristaeus (en) Itzuli, Astraios (en) Itzuli, Eurytos (en) Itzuli, Hoplodamus (en) Itzuli, Koto, Otus (en) Itzuli, Polybotes (en) Itzuli, Pelorus (en) Itzuli, Esteropes, Melia, Arges, Nereo, Krio, Tea, Febe, Zeo, Japeto, Hiperion, Temis, Mnemosine, Ponto, Fortzis, Zeto, Taumante, Euribia, Telchines (en) Itzuli, Megera, Alekto, Tisifone, Q3603818 Itzuli, Antaeus (en) Itzuli, Manes (en) Itzuli, Q2144233 Itzuli, Syceus (en) Itzuli, Dione, Acmon (en) Itzuli, Hyllus (en) Itzuli, Adanus (en) Itzuli, Creusa (en) Itzuli, Triptolemus (en) Itzuli, Glauce (en) Itzuli, Egeon, Aetna (en) Itzuli, Altercatio (en) Itzuli, Athos (en) Itzuli, Euonymus (en) Itzuli, Colophómvs (en) Itzuli, Corydon (en) Itzuli, Damasen (en) Itzuli, Dafne, Cepheus (en) Itzuli, Q60173545 Itzuli, Dolos (en) Itzuli, Q60182613 Itzuli, Ekidna, Effra (en) Itzuli, Emphytus (en) Itzuli eta Q16329518 Itzuli
Anai-arrebak Nix eta Eros

EtimologiaAldatu

Grezierako γαῖα hitza γῆ -ren alboko forma bat da, “lurra” esan nahi duena, eta jatorri ezezagunekoa.[2] Gaia ga-rekin eta “-ia” atzizkiarekin uzkurtu zen, beste adibide honetan ikusi ahal den moduan: maia (adineko andreei zuzentzeko) eta graia (emakume zaharra). “Aia” “lurra” esan nahi duen “gai”ren forma poetiko bat da, eta, testu batzuetan, latineko “avia” (amona) hitzetik hartua da. [3]Geo” forma konbinatorioa antzinako grezieran zein hizkuntz modernoetan erabiltzen da, hala nola, geografia, geologia, geometria eta abar. [4]

MitoaAldatu

Lurraren pertsonifikazioa Hesiodoren kosmogonian, jainkoen eta munstroen ama. Kaosen ondoren eta Eros baino lehenago sortua da. Arrekin harremanik izan gabe Urano (ortzia), Mendiak eta Pontos (itsasoa) sortu zituen. Uranorekin bateraturik, Titanak eta Titanidak, Ziklopeak, Hekatonkirak sortu zituen. Uranok bere haurrak sabelean gordetzera behartzen du Gea, edo bestela Tartarora botatzen ditu. Kronosek, Titanen arteko azkenak, bere amarengandik igitai bat harturik, barrabilak moztu zizkion aitari. Uranosen odolak Gea ernaldu zuen, eta honek Eriniak, Erraldoiak eta oihanetako Ninfak sortu zituen. Beste seme batekin, Pontosekin, izandako harremanetatik itsasoko jainkoak sortu ziren, eta horien artean Nereo. Tartarorekin izandako harremanetatik Tifon eta Ejidna jaio ziren. Beste teogonia batzuek Anteo erraldoia, Piton herensugea eta beste munstro batzuk sortu izana leporatzen diote.

Adituek Gaia, bizitzaren abiapuntua da, Amalurra, Neolitotik Ekialde Hurbilean eta Europan gurtzen zen jainkosa, euskaldunon Mari kasu.[5]

ErreferentziakAldatu

  1. Euskaltzaindia. 82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak. .. Euskaltzaindiak Gea eta Gaia onartzen ditu.
  2. (Ingelesez) «gaia | Origin and meaning of gaia by Online Etymology Dictionary» www.etymonline.com . Noiz kontsultatua: 2020-03-26.
  3. «Greek Dictionary Headword Search Results» www.perseus.tufts.edu . Noiz kontsultatua: 2020-03-26.
  4. (Gaztelaniaz) «Pequeña explicación sobre la palabra GAIA-» Etimologías de Chile - Diccionario que explica el origen de las palabras . Noiz kontsultatua: 2020-03-26.
  5. (Gaztelaniaz) Barcena, Iñaki. (2016-12-10). «Hermes versus Gaia? Interferencias medioambientales en la comunicación» ZER: Revista de Estudios de Comunicación = Komunikazio Ikasketen Aldizkaria (5) ISSN 1989-631X . Noiz kontsultatua: 2020-03-26.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu