Ireki menu nagusia

Inguru naturala eta ezaugarriakAldatu

Herriaren erdigunean parke bat dago, eta honen inguruan solairu bakarreko etxebizitzak kokatzen dira. Hauexek dira herriaren jatorrizko etxeak, duela 50 bat urte eraiki zirenak. Urteak aurrera egin ahala, azpiegitura berriak eraiki dira herrian, igerileku publikoak esaterako. Horrez gain, etxebizitza berriak ere egin dira. Uda garaian, herriko biztanleria asko hazten da.

Herriko kale nagusiak honakoak dira: Mendi kalea, Zelai kalea, eta Izar kalea. NA-5340 errepideak Kasedarekin elkartzen du Gabarderal eta NA-5342 errepideak Peña herri hustua eta Zangozarekin. Peñako herri husturako errepidea herriko ekialdetik igarotzen da, eta Gabarderal inguruko zereal zelaietatik banatzen ditu.

HidrografiaAldatu

Herria Aragon ibaiaren ondoan dago (Gabarderal iparraldean), eta laborantza lurrak ureztatzeko balio duen Bardeetako ubidea, kontzejuaren hegoaldean.

Klima eta landarediaAldatu

 
Gabarderalgo kale nagusiaren ikuspegia.

Gabarderalek ekialdeko Nafarroako herri guztiek duten klima mediterranearra dauka, udak sargoriak izaten dira eta neguak nahiko hotzak. Urteko batez besteko prezipitazioak 500 eta 600mm bitartekoak dira eta batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa. Prezipitazio ugarienak udaberri eta udazkenean ematen dira, askotan ekaitz moduan. Ekaitz hauek Nafarroa eta Aragoi arteko mendietan sortu eta iparraldera egitean Gabarderalera heltzen dira.

Gabarderalgo herriaren inguruko landaredia asko aldatu da historian zehar, eta gaur egun zereal zelaiak nagusi dira. Horrez gain, herriko etxeen inguruan hainbat pinu birlandatu ziren herria XX. menderen erdialdean eraiki zenean.

HistoriaAldatu

Herria 1960ko hamarkadan eraiki zen, Espainiako etxebizitza ministerioaren aginduz, "Instituto Nacional de Colonización" delakoaren bidez[1]. Espainiako hainbat tokitan egin bezala, beste hiri edo herrietatik urrun etxebizitza berriak eraiki ziren, eliza herriaren sarreran kokatzen zelarik. Herriaren sortze data ofiziala 1960ko maiatzaren 11 izan zen.

San Isidroko nekazal koperatiba 1968ko otsailaren 26an sortu zen, eta herria Bardeetako ubidearen urez baliatu zen. Kontzejuak 152 biztanle zituen 1970ean, eta 125 biztanle 1981ean. 1990eko hamarkadaren hasieratik asko aldatu da Gabarderalgo kale eta berdeguneen itxura. Zangozako udalak, parkeak egokitu, eta frontoia eta igerilekuak eraiki ditu. Horrez gain, herriko bi tokitan, futbol zelai zaharra zegoen tokian, eta estalitako frontoiaren ondoan, etxebizitza berriak eraiki dira. Hori dela eta, biztanleria egonkortu eta azken hamar urteetan hazi egin da.

50. urteurrenaAldatu

2010eko maiatzaren 15ean, herriaren sortzearen 50. urteurrena ospatu zen[2]. Goizeko 11:45etan herriko parkean, 50. urteurrena omentzeko oroitarria inauguratu zuten. Ekitaldia Nafarroako PSN, CDN, Nafarroako Ezker Batua eta UPNko politikariak izan ziren, tartean Yolanda Barcina. Horrez gain, Gabarderalera bizitzera joandako lehen 24 familiak omendu zituzten, eta Blasa Hermosa de Mendozak (herrira bizitzera etorritako lehen kolonoetako bat), jada hildako herritarrak gogoan izan zituen. Ekitaldiaren ondoren, 350 pertsonentzako herri-bazkaria ospatu zen.

Egun bereko gauean, goizaldeko bostak inguruan, gizonezko bat hil zen auto batek harrapatuta Zangoza eta Gabarderal batzen dituen NA-5340 errepideko 1,4 kilometroan[3].

Azken urteakAldatu

2012ko urriaren 19an egondako eurite indartsuen ondorioz Zangoza eta Gabarderal arteko errepidea moztu behar izan zuten Onsella ibaiak errepidea urez betetzean[4].

EkonomiaAldatu

Gabarderalgo ekonomiaren ardatza nekazaritza da sortu zenetik. Herria, Esako urtegiaren eraikitzeari esker eraikitako herrietako bat da. 1960ko hamarkadan urtegiaren eraikitzeari esker, Nafarroako ekialdean prezipitazio gutxiego jasotzen zuten lur idorrak ureztatzeko sistema eraiki zen, urtegitik hegoaldera, Bardeetako ubidea eraiki zen, gaur egun Gabarderal eta Peña artean igarotzen dena. Lantzen diren lurretan zerealak landatzen dira.

Nekazaritzaz gain, bada nekazalturismoan aritzen den etxe bat (Gabardera izenekoa) eta taberna bat. Horrez gain, herriko biztanle batzuk Zangozan eta Iruñean egiten dute lan.

Demografia eta biztanleriaAldatu

Gabarderalgo biztanleria
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
126 122 135 129 117 118 134 134 131 134 130 132 129

OndareaAldatu

 
Santa Eulalia eliza.

ElizakAldatu

  • Bideko Ama Birjinaren baseliza: Herrigunetik hegoaldera dago, NA-5342 errepidearen ondoan. Baseliza zaharrean, XV. mende amaierako erretaula zegoen[5]. Gaur egun erretaula San Salbador elizan gordetzen da. Horrez gain, Bideko Ama Birjinaren irudia, Kaputxinoen erakundean gorderik dago. Antzina elizari atxitika nekazari baten etxea zegoen. Eliza oinarri laukizuzenekoa da eta sarrera oinen horman dauka. Hormak, harlankaitzezkoak dira eta itxura irregularra izan arren, ondo landuta daude.
  • Santa Eulalia eliza, eliza berria da, herria 1960ko hamarkadaren hasieran eraikitzean altxatu zuten. Kontzejuko udal eraikinaren eta NA-5342 errepidearen ondoan dago. Inguruko eraikinen antza dauka eta oinarri laukizuzenekoa da. Elizako elementurik garrantzitsuena dorrea da, harriz egina eliza guztia bezala. Dorrean erlojua eta kanpaiak daude.

HirigintzaAldatu

Gabarderal, Esako urtegia eraikitzean garatutako herrietako bat da. Bertan, nekazarientzako eraikinak nagusi ziren eta gerora etxebizitza moduan egokitutako eraikinak egin zituzten. Kontzejuko lehen etxebizitzek behe solairu bat baino ez dute, patio handia eta nekazal lanabesak eta traktoreak gordetzeko biltegia. 1960ko hamarkadako proiektu orijinalean hiru kale eraiki ziren, Izar kalea, Mendi kalea eta Zelai kalea.

1990eko hamarkadan etxebizitza berriak eraiki ziren Gabarderal ekialdean, Zelai kalearen amaieran. Etxebizitzak lorategidun txalet moduan eraikitako bi solairuko etxeak dira. Herriak hainbat hobekuntza izan ditu azken 15 urteetan. Kaleetan asfaltua jarri, espaloiak eraiki, eta herriaren inguruko belarrak parke moduan egokitu dira. Gaur egun, herria hainbat zuhaitz espeziek inguratzen dute, gehienak pinuak.

Herri txikia izanik, kale gutxi daude, Zelai kalea, Mendi kalea, Gazteariaren kalea, Peñako errepidea, Errepideko kalea, Izar kalea eta Kasedako errepidea. Jatorrizko etxeak, Nafarroako plaza izeneko lorategiaren inguruan antolatuta daude, gaur egun Gabarderalen erdigunea izaten jarraitzen duena.

KirolakAldatu

Azken hamar urteetan asko hobetu da Gabarderalgo bizilagunen bizi-kalitatea, eta horren adierazgarri Zangozako udalak duela hamar urte inguru eraikitako igerilekua, eta tenisean jolasteko pista. Igerilekua kontzejuaren hego-mendebaldean dago, eta ondoan estalitako frontoi berria eraiki zuten.

Bestalde, antzinako futbol zelaian, herriko mendebaldeko muturrean, txalet adosatuak eraiki zituzten 1990eko hamarkadan. Izan ere, futbol zelaia egoera txarrean zegoen, mantenu eza zela eta.

AzpiegiturakAldatu

2008ko abuztuaren 23an Maria Kutz Nafarroako osasun sailburuak, Gabarderalgo anbulategi berria inauguratu zuen[6]. Anbulategia kontzejuko eraikin baten beheko solairuan atondu zen, eta lanetan 17.000 euro gastatu ziren. Osasun azpiegituran medikua eta erizain bat daude eta astero egun batean hartzen dituzte Gabarderalgo biztanleak. Asteko gainontzeko egunetan, herritarrak Zangozako anbulategi nagusira joan beharra dute.

PolitikaAldatu

2011ko kontzeju hauteskundeakAldatu

Gabarderalgo kontzejuko ordezkariak
Alderdia Botoak Kargua
Maria Concepcion Leoz Sueskun 50 Presidentea
Laura Merino Solano 48 Bokala
Francisco Javier Urmeneta Gracia 40 Bokala
Francisco Javier Gar Hermoso de Mendoza 39 Bokala
Jose Miguel Langiz Gimenez 12 Bokala

2007ko kontzeju hauteskundeakAldatu

2007ko maiatzaren 27an, gabarderalgo biztanleek Zangozako udaleko ordezkariak, Nafarroako Parlamentukoak eta kontzejuko presidentea eta ordezkariak aukeratu zituzten. Bozketarako errolda 114 pertsonakoa izan zen eta guztira 91 herritarrek eman zuten botoa. Kontzejuko presidente aukeratu zuten, aurkeztu zen herritarren alderdi bakarrekoa "Agrupación de Electores Independiente de Gabarderal". Emaitzak honakoak izan ziren:

Gabarderalgo kontzejuko ordezkariak
Alderdia Botoak Kargua
Jose Manuel González Castronado (AEIG) 53 Presidentea
Francisco Javier Gar Hermoso de Mendoza (AEIG) 48 Bokala
María Reyes Viu Labiano (AEIG) 48 Bokala
Jose Miguel Langiz Gimenez (AEIG) 40 Bokala
Santos Fernández Ripa (AEIG) 28 Bokala

Jaiak eta ospakizunakAldatu

ArgazkiakAldatu

BibliografiaAldatu

  • PÉREZ OLLO, Fernando: Ermitas de Navarra, Iruñea, C.A.N., 1983, pp. 218.
  • LACARRA DUCAY, Mª Carmen (et. alt.): Navarra, guía y mapa, Lizarra, C.A.N. 1983, pp. 301.

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu