Ireki menu nagusia

Frantzisko I.a Frantziakoa (Cognac, 1494ko irailaren 12a - Rambouillet, 1547ko martxoaren 31) 1515-1547 bitartean Frantziako erregea izan zen. Historialarien arabera, Frantziako lehenbiziko pizkundetar erregea izan zen. Suleiman Handia Otomandar Inperioko buruzagia aliatu eta Henrike VIII.a Ingalaterrakoa eta Karlos I.a Espainiakoa etsai nagusiak izan zituen .

Frantzisko I.a Frantziakoa
François Ier Louvre.jpg
Frantziako erregea

1515-01-01 - 1547-03-31
Luis XII.a Frantziakoa - Henrike II.a Frantziakoa
Bizitza
Jaiotza Cognac1494ko irailaren  12a
Herrialdea  Frantziako Erresuma
Heriotza Rambouillet1547ko martxoaren  31 (52 urte)
Hobiratze lekua Saint-Denisko basilika
Heriotza modua berezko heriotza: eritasuna
Familia
Aita Charles
Ama Louise of Savoy
Ezkontidea(k) Claude of France Itzuli  (1514-05-18 -  1524-07-20)
Eleanor of Austria Itzuli  (1530-07-04 -  1547-03-31)
Bikotea(k) Anne de Pisseleu d'Heilly Itzuli
Seme-alabak
Anai-arrebak
Leinua Valois leinua
Hezkuntza
Hizkuntzak frantses ertaina
frantsesa
Jarduerak
Jarduerak politikaria, arte bildumagilea, mezenasa, monarka, literatoa eta margolaria
Jasotako sariak
Zerbitzu militarra
Parte hartutako gatazkak Marignanoko gudua
Paviako gudua
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Erromatar Eliza Katolikoa
IMDb ch0029233
King Francis I Signature.svg
Artikulu hau Frantziako erregeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Frantzisko I.a».

BizitzaAldatu

Karlos Valoiskoa, Angulemako dukearen eta Luisa Savoiakoaren semea izan zen. 1514an Luis XII.a Frantziakoaren alaba Klaudiarekin ezkondu zen, eta haren ondoren hartu zuen erregetza 1515ean. Italian bere aurretikoek zeramaten politika bera eraman zuen aurrera; Marignanoko garaipenak (1515) Milanerriko ateak zabaldu zizkion, eta Suitzarekin hitzarmena egin zuen.

Karlos V.aren etsaia zen eta hura 1519an Inperio Santuko enperadore hautatu zutenean areagotu egin zen bien arteko etsaigoa; Karlos V.ak garaipena lortu zuen Fugger bankariei esker, eta horrek arrisku handian jarri zuen Frantzia alde guztietatik etsaiez inguraturik geratzeko zorian gelditu baitzen. Ingalaterrarekin hitzarmen bat egiteko ahaleginak bertan behera gelditu ziren. Nafarroako nafar errege-erreginei laguntza eman zien, Donibane Garaziko erasoan, adibidez (1521).

La Bicoqueko hondamenean (1523) Milanerria galdu zuen. Proventzari eraso zioten inperioaren gudarosteek atzera egin behar izan zuten Marseillak egin zien jazarpenaren aurrean, baina Frantzisko I.aren kontraerasoa Paviako hondamenaz bukatu zen (1525). Gudu horretan, Henrike II.a Albretekoa Nafarroako erregea harekin zegoen, Juan Urbieta hernaniar kapitainak Frantzisko preso hartu zituenean. Frantzisko I.a, bederen, Donostian eduki zuten preso Frantziara askatu baino lehen,[1] baina 1526an Madrilgo Itun gogorra onartu behar izan zuen lehendabizi, gero bete ez zuen arren. Burgundia beretzat gorde zuen eta berriro gerrari ekin zion, 1526an Aita Santuarekin, Veneziarekin eta Francesco Sforzarekin Cognaceko Liga eratu ondoren.

1529an Cambraiko bakea izenpetu zuen; konpromiso hutsa besterik ez zen, baina Alemaniako protestanteengana eta otomandarrengana hurbiltzeko aukera eman zion, kristau guztien eskandalua eragin bazuen ere, eta berriro gerrari ekiteko aukera eman zion Frantziako erregeari. Niza hartu eta 1544an Cerisolesko guduan garaipena lortu bazuen ere, Crepy-en-Leannois-eko bakeak ez zuen ezer berririk ekarri. Margarita Nafarroakoa bere arreba Erasmoren aldeko agertu zela eta, eskuzabala izan zen Frantzisko protestanteekin baina bere jarrera aldatu egin zen eta esetsi egin zituen, 1534ko iragarkien auziaren ondoren batez ere; hala, erregearen autoritarismoak indar hartu zuen.

Atsegina eta jakintza handiko gizona zen; emakume askorekin izan zituen harremanak, Chateaubrianteko kondesarekin eta Etampesko dukesarekin batez ere. Aginpidea bere begikoen (Antoine Duprat, Anne de Montmorency) edo Luisa Savoiakoa bere amaren eskuetan utzi zuen. Artearekiko ardura handia izan zuen Frantzisko I.ak; Italiako Errenazimentua Frantziara hedarazi zuen. Berak eramanarazi zituen Frantziara Leonardo da Vinci, Benvenuto Cellini, Le Primatice etab. Gaztelu ugari eraikiarazi zituen: Chambord, Villers-Cotterêts, Saint-Germain-en-Laye eta Frantziako Ikastetxea (Collège de France) sortu zuen (1530).

Ezkontza eta seme-alabakAldatu

1514an, Luis XII.a Frantziakoaren alaba Klaudiarekin ezkondu eta zazpi seme-alaba izan zituzten:

1530ean Karlos I.a Espainiakoaren alaba Leonorrekin ezkondu zen, baina ez zuten seme-alabarik izan.

ErreferentziakAldatu

  1. Sada, Javier; Sada, Asier (1995) Historia de San Sebastián Donostia-San Sebastián: Txertoa 32 or. ISBN 84-7148-318-1.


Aurrekoa
Luis XII.a Frantziakoa
Frantziako erregea
1515-1547
Ondorengoa
Henrike II.a Frantziakoa
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Frantzisko I.a Frantziakoa