Ireki menu nagusia

Espainia-Estatu Batuak Gerra Espainiaren eta Estatu Batuen arteko gerra izan zen, 1898an hasi eta bukatua. Espainian Kubako Gerra eta Kuban Espainia-Kuba-Estatu Batuak Gerra ere deritzote. Gerrak Kubaren independentzia ekarri zuen, eta, horren ondorioz, Espainiar Inperioaren bukaera; izan ere, Espainiak Guam, Puerto Rico eta Filipinak laga zizkion Ameriketako Estatu Batuei 20 milioi dolarren truke.

Espainia-Estatu Batuak Gerra
USSMaine.jpg
USS Maine itsasontziaren hondoratzea, 1898
Data 1898ko apirilaren 25aabuztuaren 12a
Lekua Karibe eta Ozeano Barea
Emaitza Parisko ituna: Kuba independentzia lortzen du, Espainiak AEBri 20 milioi dolarren truke Guam, Puerto Rico eta Filipinak eman zizkion. Espainiar Inperioaren bukaera. Filipinak-Estatu Batuak Gerraren hasiera.
Gudulariak
Flag of the United States (1896-1908).svg Ameriketako Estatu Batuak
Bandera de Cuba Kuba
Philippines flag original.png Filipinak
Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg Espainia
Buruzagiak
Flag of the United States (1896-1908).svg Nelson A. Miles
Flag of the United States (1896-1908).svg William R. Shafter
Flag of the United States (1896-1908).svg George Dewey
Bandera de Cuba Máximo Gómez
Philippines flag original.png Emilio Aguinaldo
Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg Patricio Montojo
Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg Pascual Cervera
Indarra
Kubatarrak: 30.000
Estatu batuarrak: 300.000
208.812 - 278.447 (Kuban)
10.005 (Puerto Ricon)
51.331 (Filipinetan)
Galerak
Kubatarrak: 10.665
Estatu batuarrak: 345
560 (Itsas-Armada)
3.000 (Armada)

Gerra piztu baino lehen, erreboltak izan ziren Kuban Espainiaren gobernuaren kontra. Estatu Batuetan, zenbait komunikabidek (Joseph Pulitzer-enek eta William Randolph Hearst-enek, esaterako) Espainiaren kontrako gerra babestu zuten, eta lortu zuten iritzi publikoari eragitea. Herrialde horretako enpresa jendea, hala ere, gerraren kontra agertu zen oro har, depresio ekonomiko bat gainditu berriaren mozkinak galtzeko beldurrez.

AEBren USS Maine itsasontzi armatua Habanan hondoratu ondoren, alderdi demokratak William McKinley presidentea presionatu zuen gerra deklaratzeko, horrek nahi ez bazuen ere. Hala, Estatu Batuetako Kongresuak, 1898ko apirilaren 20an, exigitu zion Espainari Kubatik alde egiteko eta presidentea baimendu zuen armada erabiltzea Kubak independentzia lor zezan. Espainiak, erantzun gisa, harreman diplomatikoak eten zituen AEBrekin biharamunean. Egun berean, Estatu Batuak hasi ziren blokeoa ezartzen Kubaren inguruan. Apirilaren 23an, Espainiak adierazi zuen gerra deklaratuko zuela AEBko indarrak sartzen baziren bere menpeko lurraldean. Apirilaren 25ean, AEBko Kongresuak adierazi zuen de facto gerran zeudela Espainiarekin blokeoa hasi zen egunetik aurrera, eta, Espainiari igorritako ultimatum batean exigitzen zioten Kubatik alde egiteko. Espero bezain azkar erantzun ez zuenez Espainiak, AEBk Kuba inbaditzeari ekin zion.

Hamar asteko gerra izan zen ondoren, Karibean nahiz Pazifikoan. AEBen itsas armada erabakigarria izan zen, eta tropak lehorreratu ziren Kuban. Espainiako armadak, gainera, aurre egin behar izan zien orduko uharte osora zabaldu zen matxinadari eta sukar horiari. Santiago eta Manila errenditu ziren, eta, bi eskuadroi zaharkitu hondoratu ondoren eta hirugarren modernoago bat Espainiara itzuli ondoren, Espainiak bakea eskatu zuen.

Bake negoziazioen ondorioz Parisko Hitzarmena sinatu zen. AEBk Kubaren gaineko kontrola lortu zuen behin-behinekoz, bai eta Puerto Ricoren, Guamen eta Filipinen gaineko jabetza ere. Horren truke, 20 milioi dolar ordaindu zizkion Espainiari. Filipentan, baina, gerra izan zen berriz 1899tik 1902ra arte. Espainiaren kasuan, inperioaren azken apurrak galtzeak krisia ekarri zion psike nazionalean. Zenbait intelektualek (98ko Belaunaldia) premiazkotzat jo zuen Espainiaren gizarte osoa berraztertu eta modernizatzea.

Bakearen defentsaAldatu

Nahiz eta Espainian, orokorrean hasiera batean "sukar" abertzale bat orokortu, alderdi sozialistako kide esanguratsuek bere aurka jarri ziren. Besteak beste pentsaezina izan ahal zen puntu batera: Kubari independentzia ematea eskatu arte.

« Denek nahi dute bakea. Ororen buru beren interesen edo alderdikideen alde egiten duten gutxi batzuek baino ez dute uste gerrak jarraitu behar duela.

(...) Gudaldian jo eta ke ari direnek, sukarrak janda, goseak eta egarriak jota, oinek eusten ez dietelarik, abian ez jarraitzearen beren burua lurrera botatzen dutenek (...), horiek ez dute gerrarik nahi.

(...) Kuban ohorearen zentsu anker baten alde hiltzear daudenen amek, aitek, senideek, emazteek, seme-alabek, horiek ez dute gerrarik nahi.

(...) Gobernuak ondo egin du armistizioa onartzen. Eta are hobeto egingo luke, baldin eta gerrari kosta ahala kosta amaiera emango balio gerrak suntsi gaitzan baino lehen. Egin dezala bere esku dagoena: independentzia onartzea, adibidez. Inork ez du beldurrik izan behar.

»

El Socialista, "Bakea", 1898ko apirilaren 15a.

Gerra espainiar abertzalentzat: gurutzada batAldatu

« Espainiari probidentziazko zeregina betetzea egokitu zaio historian (...). Herri espainiarra kristautasunaren aitzindaria da, Israelgo herriak izan zuen antzeko xedea du; haren historia kristau zibilizazioko gudariaren historia da. (Egun erasotzen gaituzten) barbaroak ez datoz larrubizi, ez pantera-larruzko mozorrotan jantzirik (...) baizik eta lurrun-makina handien gainean, elektrikaz armaturik eta mozorro europarretan jantziak. Baina, tribu barbaro guztien antzera, gutizia baino ez da haren ideala eta borondatearen araberako desmasiak beste araurik ez dute ezagutzen (...) Jaungoikoa nahi dute kendu tronutik eta dolarra alderatu, idolo unibertsal gisa (...). Gerra hau (...), erlijio-gerra, gerra santua, gurutzada, ere bada (...) »

—Aita Calpenaren sermoia Madrilgo katedralean, 1898ko maiatzaren 2an

Parisko ItunaAldatu

« Espainiak uko egiten dio Kubaren gaineko subiranotasun -eta jabetza- eskubide orori. Kontuan hartuta uharte hori, Espainia handik ateratzen denean, Estatu Batuek okupatuko duela (...).

Espainiak Estatu Batuei emango dizkie Puerto Rico uhartea, orain bere subiranotasunaren pean dauden Mendebaldeko Indietako uharteak, eta Mariana edo Ladrones uharteetako Guam.

Espainiak Estatu Batuei emango die Filipinak izeneko artxipielagoa, (...) eta Estatu Batuek hogei milioi dolar ordainduko dizkiote Espainiari (...).

Estatu Batuek, hamar urteko epean (...), ontzi eta salgai espainiarrak onartuko dituzte Filipinetako portuetan, Estatu Batuetako ontzien eta salgaien baldintza berberetan (...).

»

—1898ko abenduaren 10a

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Espainia-Estatu Batuak Gerra  
  Artikulu hau historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.