Antzinako Erroman, civitas erromatar herritarrak biltzen zituen lege komuna zen, haiei eskubideak eta betebeharrak ezartzen zizkiena. Adiera zabalagoan, civitas herritarren gizatalde hori bera zein herritar horiek bizi ziren herria edo hiria izendatzeko erabili izan da. Civitas ez da bakarrik hirigunea, hirigune hori dagoen lurralde oso bat baizik.

Civitateen sailkapen juridikoaAldatu

Hiriek hainbat maila juridiko desberdinak zituzten ezaugarri jakin batzuen arabera: biztanleen izaera - erromatar hiritartasuna izan edo indigenak-, Inperioan sartzeko modua -akordioa edo konkista-, Erromari zerbitzu bereziak ematea edo ez, e.a. Gainera, estatus hori denboran zehar aldatu egin zitekeen. Historialariek asko eztabaidatzen duten arren, Plinio Zaharrak Inperioaren hasieran egin zuen sailkapena onartzen da orokorrean:

Lau kategoria juridiko zeuden hirien artean:

Ordaintzaileak -zergak (stipendium) ordaindu behar zituzten, ez zuten eskubide politikorik, eta soldaduak eman behar zizkioten Erromari. Lurzorua ez zen berea, eta bertako biztanleek possessio gisa zeukaten. Txanponak egitea zentralizatu zen arte, dirua sor zezaketen eta autonomia zuten barne-gobernuan, baina beti ere probintziako gobernadorearen mende, herritarren gaietan esku hartzeko ahalmena baitzuen.[1]

Askeak, gobernu autonomoa zuten.

Federatuak, Inperioari akordio baten bidez lotuta zeuden eta euren funtzionamendua eta Erromarekiko harremanak foedus baten bidez erregulatzen ziren

Koloniak sortzen hasi zirenean, erromatar jatorriko taldeak bizi ziren bertan, estatuarengandik lurra jasotzen zuten soldaduak askotan, eta eurek gobernatzen zuten. Oso erromatartutako hiriak ziren eta hiritarrek eskubide zabalak zituzten. Geroago, konkistatutako probintzietan beste hiri batzuek kolonia izendapena lortu zuten hiri handiak bilakatu zirenean eta eta sakon erromatartu zirenean. Kolonia izaera juridikoa kategoria altuena zen, eta abantaila gehien ematen zuena.

Denek jaso zezaketen udal erregimena Enperadorearengandik. Horren bidez, biztanleek hiritartasun eskubideak lortzen zituzten.

Erromatarren "civitas" kontzeptuaAldatu

"Hiria" artisau lanetan, merkataritzan eta beste zerbitzu batzuetan aritzen den jende multzo egonkorrari esan ohi diogu. Hiriak ekonomia eta gizarte garatuena zuten guneetan ezartzen ziren. Hispaniako probintzietan, adibidez, Levanteko itsasertzean eta hegoaldean. Galietan Mediterraneo aldean egon ziren batez ere. Erromako iturriek, ordea, civitas terminoa zentzu politikoan erabiltzen zuten ia beti -aginpide baten mendeko herritar multzoa- eta horrek agian batzuetan kontzeptua nahasgarria bihurtzen du.

"Nire ustez, batzuek Iberian mila hiri baino gehiago zenbatzea herri handiei hiri izena eman zaielako gertatu da. Izan ere, herrialdea bera ez da oso egokia hiri asko eraikitzeko, oso atzerakoia, xelebrea eta ikasi gabea baita; bestalde, Mare Nostrumeko bazterretik kanpo bizi direnen bizimoduak ere oso zail egiten du hiriak eraikitzea. Herrixketako biztanleak basatiak dira (...) hiriek ere ezin dituzte zibilizatu, asko eta asko basoan bizi direlako eta auzokoen lasaitasuna arriskuan ipintzen dutelako."[2]

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Gran Enciclopedia de Navarra | ESTIPENDIARIA. (Noiz kontsultatua: 2021-08-08).
  2. Estabon: Aip. lib., III, 4, 13


  Artikulu hau historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.