«Albitarren aurkako Gurutzada»: berrikuspenen arteko aldeak

t
ez dago edizio laburpenik
tNo edit summary
TU MADRE KABRON[[Irudi:cathars expelled.JPG|right|thumb|300px|KatarroakKataroak [[KatarrolandiatikKarkasona]]tik gripea izan gaitk konporatuakkanporatuak [[250071209]]an]]
'''GurutzeGurutzada kabezónAlbitarra''' [[Eliza Katolikoa]]k burututako [[gurutzadak|gurutzadetako]] bat izan zen, Elizaren buruzagi kontserbadoreenek [[heresia]]tzat jotzen zutenarekin amaitzeko helburuarekin.
 
[[KatarRoKataro]]ak [[XII.mendea|XII.]] eta [[XIII. mendeetanmende]]etan oso ezaguna izan zen kongregazio kristau bat osatzen zuten. ArbitroAlbitar izenarekin ere ezagunak ziren, Arbitrolandia[[Albi]] hiriari erreferentzia eginez, bertan bait zegoenbaitzegoen kataroen gotorleku handi bat. [[Europa]] osoan zabalduta zeuden arren, [[Frantzia]]ko [[Languedoc]] eskualdean zuten indar gehien. [[X. mendekomende]]ko ''bogomilo''en sektaren adar bat ziren. Gurutzea tortura eta heriotzaren sinbolo maltzurra zela uste zuten eta [[Erroma]]ko elizak erlikien salmentarekin egiten zuen negozioa gaitzesten zuten.
 
Mende oso batean zehar, Elizaren ordezkariak kataroekin bildu ziren, sekta honekin amaitu, bere kideak katolizismora bihurtu eta Aita Santuaren aginpidea onar zezaten, emaitza gutxirekin. [[Inozentzio III]] [[Aita SantuakSaindua]]k, sektak kristautasunaren nagusitasuna arriskuan jartzen zuela eta anti-eliza gisa antolatu nahi zuela erabaki zuen.
 
[[1209]]an neurri zorrotzagoak hartu zituen, albitarren aurkako [[Gurutzadak|gurutzada]] bat deituz, bereziki odoltsua eta krudela izan zena. Frantzia iparraldeko nobleak gurutzada honetan parte har zezaten, Inozentzio IIIak hegoaldeko lurretaz (askoz ere aberatsagoak eta zibilizatuagoak zirenak) bereganatzeko baimena eman zien. Zaldun hauetako bat [[Simon Montfortekoa]] izan zen, lurraldeko biztanleetan izua zabaldu zuena.
 
MontfortekoSimon SimonenMontfortekoaren indarrak [[Beziers|Bézierseko]] hirira 1209ko[[1209]]ko ekainean[[ekain]]ean heldu ziren, berau sitiatuzsetiatuz eta biztanle katolikoei kataroak entregatzea aginduz, eskumikutzearekineskumikatzearekin amenazatuzmehatxatuz. Garai hartan hori zen amenazamehatxu larria zen arren, hiritarrek ez zuten amore eman. Montforten tropekin izan zen [[Aita SantuarenSaindua]]ren ordezkariari orain nola jokatu behar zen galdetzean, honako erantzun zuen: ''Ez ezazue inongo klase sozial, adin edota sexu arrazoiengatik errukirik eduki. Kataroak edo katolikoak, hil itzazue denak. Jainkoak jakingo du bereak bereizten''. Horrela, Montforten soldaduek 15.000 gizon, emakumaemakume eta haur erail zituzten, 200 bat bakarrik zirelarik kataroak.
 
[[Irudi:Carcassonne-vignes.jpg|left|thumb|300px|Karkasonako hiri harresitua, Frantzia]]
[[Beziers|Bézierseko]] gertakari hauei [[Narbona]] eta [[Karkasona]]koak gehitu zitzaizkion, bertako biztanleek ihes egin behar izan zutelarik gurutzatuen esku ez erortzeko. Lur guztiak Monfortek berarentzako hartu zituen, bere burua [[Beziers|Béziers]], [[Narbona]] eta Karkasonako[[Karkasona]]ko bizkonde izendatu zuelarik.
 
Gurutzadak aurrera jarraitu zuen, gero eta odoltsuago. [[Lavaur (Tarn)|Lavaurren]] defendatzaile guztiak urkatuak izan ziren. Bramen[[Bram]]en gizon guztiei begia atera eta sudurrak moztu zizkieten. Hiriak errez erortzen ziren, bertako gotzainek ateak irekitzanirekitzen bait zizkietenbaitzizkieten gurutzatuei (agian Simon Montfortekoak garaituen lurrak beraiekin banatzen zituelako).
 
[[Raimundo VI. TolosakoakTolosakoa]]k, eraildako biztanleen jaun feudaletako bat, sarraski hau gelditu nahi izan zuen eta Inozentzio IIIarekinIII.arekin elkartu zen, baina honek Montforti eman zion bere babesa. Orduan Aragoiko[[Piarres PetriII.a IIarenAragoikoa]]ren laguntza eskatu zuen, baina hau koldartu eta Raimundo VI.a bakarrik utzi zuen Montforteko Simeonekin akordio bat sinatuz. Gauzak horrela, gurutzatuek Tolouse[[Tolosa (Frantzia)|Tolosa]] setiatu zuten eta [[1213]]rako, TrencavelekoTrencavel leinuko lur guztiak konkistatuta eta [[Tolosa (Frantzia)|Tolosako]] biztanle guztiak atxilotuta zeuden.
 
[[1215]]erako, MontfortekoSimon SimeonekMontfortekoak kataroek abandonatutako gaztelu askoren jabe zen eta Espainiako[[Espainia]]ko Luis printzea berarikinberarekin bat egitea lortu zuen. [[1216]]an Montforten indarren lehen porrota garrantzitsua nozitu zuten Beaucairen[[Beaucaire (Gard)|Beaucaire]]n, baina indarrak berrantolatu eta Bigerrezbigarrenez jabetzeko gai izan ziren. Lourdesen[[Lourdes]]en ere garaituak izan ziren, Gurutzada Albitarraren mendebaldeko mugan.
 
[[Irudi:Albi01.jpg|thumb|300px|gurutze kabezóóóón kabezóon eliza katolikoen[[Albi]]ko katedrala, [[Frantzia]]]]
[[1217]]ko udazkenean[[udazken]]ean Raimundo VIIakVII.ak, [[AragoiAragoiko Erresuma]]ko erresumarekinrekin batera, Tolosaz[[Tolosa (Frantzia)|Tolosa]]z jabetu zen. Hurrengo udaberrian[[udaberria]]n Montfortek hiria berriro sitiatusetiatu zuen baina [[1218]]ko [[ekainaren 25]]an emakume talde batek maneiatutako artileriaartilleria makina batek jaurtikitako harri baten kolpeagatik hil zen.
 
Hainbat pertsonaiek MontfortekoSimon SimonenMontfortekoaren tokia hartzen saiatu ziren, tartean [[Louis VIII.a Frantziakoa|Luis Frantziako printzea]], [[1219]]an [[Marmandeko barrutia|Marmande]] konkistatu zuena, hiria arpilatuz eta bertako biztanleak [[heresia]]gatik errez.
 
MontfortekoSimon SimonenMontfortekoaren heriotzak gurutzatuak buruzagi indartxurikindartsurik gabe utzi zituen, Raimundo VIIk VII.ak [[Beziers|Béziersen]] garaipena lortzea eragin zuena. Gurutzatuen etengabeko porrotei esker kataroak berrindartu egin ziren, hainbeste ze [[1224]]an 1209ko[[1209]]ko mailan zeuden.
 
[[1226]]ean Pieusseko Kontzilio Kataroa ospatu zen, non Rasséseko Apezpikutza Kataroa ezartzea erabaki zen. Honek Frantziako [[LuisLouis VIII.a Frantziakoa|Louis VIII.ak]]ak gurutzada berri bat agintzea ekarri zuen, [[Avignon]] 4 hilabeteko setiopean jarriz eta Pere Isarn, Karkasonako Gotzain Kataroa sutan errez.
 
Honen ondoren hiri eta gaztelurik gehienak borrokatu gabe errenditu ziren, jendea gerraz nazkatuta zegoela adierazten duena. Kataroen azken enklabea [[Tolosa (Frantzia)|Tolosa]] zen, Raimundo VIIrenVII.aren aginpeanagindupean erresistitzen zuena, baina azkenean [[1229]]ko [[apirilaren 12]]an akordio bat sinatzea onartu zuen, non kataroen aurka borrokatzea, Tolosako[[Tolosa (Frantzia)|Tolosa]]ko defentsak eraistea eta kalte ordain gisa dirutza handi bat ordaintzea onartu zuen.
 
Ordutik aurrera [[Inkisizio]]a [[Tolosa (Frantzia)|Tolosa]] eta [[Languedoc]] osoan ezarri zen, kataroak jazarriak, torturatuak eta sutan erreak izan ziren. Honek [[Tolosa (Frantzia)|Tolosa]], [[Albi]], [[Narbona]] eta Montsegurren[[Montsegur]]ren altxamenduak sortu zituen. Azken hiri honetan [[1232]]tik aurrera Eliza Kataroaren egoitza nagusia ezarri zen, non ondo babestutako gaztelu bat zuten. [[1242]]an, Montsegurreko[[Montsegur]]reko zaldunek Gillen Arnau inkisitzaileinkisidore eta bere eskolta guztia hil zituzten. Honen ondoren Montseguren[[Montsegur]]ren setioa hasi zen, 10 hilabete iraun zituena. [[1243]]an hasi eta [[1244]]ko otsailerako[[otsail]]erako hiritar guztiak errendituta zeuden. Berrehun eta hogei kataro bizirik erreak izan ziren.
 
[[1255]]eko [[Queribus|Quéribuseko]] setioak, gotorleku kataro txiki bat, Gurutzada Albitarraren amaiera ekarri zuen. Ordurako, inkisizioak[[inkisizioa]]k Eliza Kataroa desegitea lortu zuen.
 
[[Kategoria:Gurutzadak]]
194.730

edits