«Arkitekturaren historia»: berrikuspenen arteko aldeak

Etiketak: Mugikor edizioa Mugikor web edizioa Advanced mobile edit
===Erromanikoa===
<!------
{{sakontzeko|Arkitektura erromaniko}}
"[[Erromaniko]]" hitzak XIX. mendean ditudu sustraiakjatorria, X. eta XII. mendeen artean Europan eraikitako [[Erdi ArokoAro]]ko elizak deskribatzeko sortu zenean, arku zorrotzak, arbotanteakostikoak eta beste elementu gotiko batzuk sortu aurretik. XIX. mendeko kritikoentzat, erromanikoak harginen[[hargin]]en arkitektura islatzen zuen, argi eta garbi miresten baitzituzten kanoi-ganga astunak eta antzinako erromatarren kapitel zizelkatu korapilatsuak, baina haien arkitektura bera eratorritzat eta endekatutzat jotzen zen, haien eredu klasikoen sofistikaziorik gabe.
 
XXI. mendeko akademikoek joera gutxiago dute garai horretako arkitektura iraganeko lorpenen erreprodukzioan "porrot" gisa ulertzeko, eta askoz ere errazagoa da forma esperimentalen ugaritasuna onartzea, sormen-asmakizun berrien sail gisa. Une horretan, ordea, ikerketak zalantzan jarri du erromanikoaren balioa termino estilistiko gisa. Gainazalean, zirkuluerdiko arkuen eta harri lodiko harlangaitz-hormen hiztegi komuna partekatzen duten eraikinetarako izendapen egokia ematen du, eta IX. mendeko antzinate klasikoaren berpizkunde karolingiarraren eta XII. mendeko bigarren erdialdearen ondorengo arkitektura gotikoaren bilakaera azkarraren artean agertzen dira. Hala ere, arazo bat da terminoak eskualde-aldaketa ugari hartzen dituela, batzuk Erromarekin beste batzuk baino lotura estuagoekin. Era berean, arkitektura erromanikoaren eta aurrekoen eta hurbileko jarraitzaileen arteko bereizketa ez dago batere argi. Ebidentzia gutxi dago Erdi Aroko ikusleak kezkatuta zeudela gaur egun ikusten ditugun bereizketa estilistikoengatik, eta, ondorioz, Erdi Aroko arkitekturaren bilakaera motela zaila da kategoria kronologiko argietan bereiztea. Hala ere, erromanikoak hitz erabilgarria izaten jarraitzen du, bere mugak gorabehera, iragan klasikoarekin nolabaiteko jarraitutasuna izan zuen eraikuntza jarduera biziko aldi bat islatzen duelako, baina forma zaharrak modu berri eta bereizgarri batean libreki berrinterpretatu zituen. [3]