«Lankide:Aitzolete/Hardware informatikoaren historia»: berrikuspenen arteko aldeak

«Historia del hardware» orriaren itzulpena eginez sortua
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
Historia del hardware» orriaren itzulpena eginez sortua)
 
[[Fitxategi:Information_processing_system_(english).svg|thumb|300x300px|Konputazio-hardwarea informazioa prozesatzeko plataforma da.]]
[[Fitxategi:AnalyticalMachine_Babbage_London.jpg|thumb| [[Charles Babbage|Charles Babbageren]] Makina Analitikoa, Londresko Zientzia Museoan.]]
'''[[Hardware|Hardwarea]]''' datuen biltegiratze eta kalkulu prozesuaren osagai garrantzitsu bat izan da balio numerikoak prozesatu eta partekatzeko baliagarria izan zenetik. Ordenagailu-hardwarerik primitiboena zenbaketa-makila izan zen ziurrenik; <ref>[http://www.nationalarchives.gov.uk/images/museum/enlarge/6.jpg palillo de cuenta]</ref> informazioa grabatu ostean zenbait elementu gogoratzeko aukera ematen zuen, ziurrenik ganadua edo edukiontzietako aleak. Badirudi elementu hauek garai hartako merkatariek, kontulariek eta gobernuko funtzionarioek erabili ohi zituztela.
Alan Turing-ek 1936an idatzitako testuak eragin handia izan zuen konputazioan eta konputazio zientzietan, bi modutan. Haren helburu nagusia zen inolako prozesu sekuentzialek konpondu ezin zituzten arazoak zeudela frogatzea (geldialdiaren arazoa bezala izendatua). Hori egitean, Turing-ek ordenagailu unibertsal baten definizioa eman zuen, [[Turingen makina|Turing-en makina]] deitu zioten eraikuntza bat, algoritmoaren exekuzioaren kontzeptua formalizatzen duen gailu teoriko hutsa. Ordu arte erabili zen [[Kurt Gödel|Kurt Gödelen]] aritmetikan oinarritutako hizkuntza unibertsal neketsua ordezkatuko zuena. Memoria-biltegiratze finituek ezarritako mugengatik izan ezik, esaten da konputagailu modernoak Turing osoa direla, hau da, Turing makina unibertsal baten algoritmoa egikaritzeko gaitasuna dutela. Turing osoaren ezaugarri-mota mugatu hori, batzuetan, erabilera orokorreko konputagailuak eta berariazko konputagailuak bereizten dituen atalase-ahalmen gisa kontsideratzen da.
 
Konputazio-makina bat helburu orokorreko ordenagailu bat izan dadin, irakurketa-/idazketa-mekanismo egokiren bat egon behar da, adibidez, zinta zulatua. Moldakorragoa izan dadin, [[Von Neumannen arkitektura|von Neumannen arkitekturak]] memoria bera erabiltzen du programak eta datuak gordetzeko; birtualki, konputagailu garaikide guztiek erabiltzen dute arkitektura hori (edo bere aldaeraren bat). Teorikoki posible den arren konputagailu oso bat mekanikoki garatzea (Babbageren diseinuak erakutsi zuen bezala), elektronikak abiadura ahalbidetu zuen eta, aurrerago, posible egin zuen abiadura eta, aurrerago, konputagailu modernoen ezaugarri den miniaturizazioa.
 
[[Fitxategi:Von_Neumann_architecture.svg|thumb|[[Von Neumannen arkitektura|Von Neumann]] arkitekturaren diseinua, 1947]]
Bigarren Mundu Gerraren garaian hiru korronte paralelo zeuden konputagailuaren garapenari dagokionez, eta haietako bi alde batera utzi ziren hein handi batean edo nahita ezkutuan mantendu ziren. Lehenbizikoa [[Konrad Zuse|Konrad Zuseren]] alemaniarraren lana izan zen. Bigarrena Colossus ordenagailuaren garapen sekretua izan zen, [[Erresuma Batua|Erresuma Batuan]]. Horietako batek ere ez zuen eragin handirik izan [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetako]] konputazio-proiektuetan. Konputagailua garatzeko hirugarren korrontea, Eckert eta [[Mauchly|Mauchlyren]] [[ENIAC]] eta [[EDVAC]], lxehetasun guztiekin argitaratu zen.
== Lehenbiziko ordenagailu digitalen ezaugarriak ==
{| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;"
|+Horien lehen ordenagailu digital batzuen ezaugarri definitzaileak (konputazio-hardwarearen historian)
!Izena
!Lehen eragiketa
!Zenbakizko sistema
!Mekanismo informatikoa
![[Programa informatiko|Programazioa]]
!Orrialdea:
|-
||Arthur H. Dickinson [[IBM]] {{small|(US)}}
| align="right" |1940ko urtarrila
|[[Zenbaki-sistema hamartar|Hamartarra]]
|[[Elektronika]]
|Ez programagarria
|Ez
|-
||[[Joseph Desch]] [[NCR Corporation|NCR]] {{small|(US)}}
| align="right" |1940ko martxoa
|[[Zenbaki-sistema hamartar|Hamartarra]]
|[[Elektronika]]
|Ez programagarria
|Ez
|-
||[[Konrad Zuse|Zuse]] [[Z3 (computer)|Z3]] {{small|(Germany)}}
| align="right" |1941eko maiatza
|Puntu higikor [[Zenbaki-sistema bitar|bitarra]]
|Elektromekanikoa
|35 mm-ko pelikula-material zulatuarekin kontrolatutako programa (baldintzapeko adarrik gabe)
|Teorian ({{Small|([[Z3 (computer)#The Z3 as a universal Turing machine|1998]])}})
|-
||[[Atanasoff–Berry Computer]] {{small|(US)}}
| align="right" |1942
|Bitarra
|[[Elektronika]]
|Ez programagarria: helburu bakarra
|Ez
|-
||[[Colossus computer|Colossus]] Mark 1 {{small|(UK)}}
| align="right" |1944ko otsaila
|Bitarra
|Elektronika
|Kableek eta adabaki-etengailuek kontrolatutako programa
|Ez
|-
||[[Harvard Mark I|Harvard Mark I – IBM ASCC]] {{small|(US)}}
| align="right" |1944ko maiatza
|[[Zenbaki-sistema hamartar|Hamartarra]]
|Elektromekanikoa
|24 kanaleko paper zulatuko zinta bidez kontrolatutako programa (baldintzapeko adarrik gabe)
|Eztabaidagarria
|-
||Colossus Mark 2 {{small|(UK)}}
| align="right" |1944ko ekaina
|Bitarra
|Elektronika
|Kableek eta adabaki-etengailuek kontrolatutako programa
|Teorian ({{Small|(2011)}})
|-
||Zuse [[Z4 (computer)|Z4]] {{small|(Germany)}}
| align="right" |1945eko martxoa
|Puntu higikor bitarra
|Elektromekanikoa
|35 mm-ko pelikula-material zulatuarekin kontrolatutako programa
|Bai
|-
||[[ENIAC]] {{small|(US)}}
| align="right" |1946ko otsaila
|Hamartarra
|Elektronika
|Kableek eta adabaki-etengailuek kontrolatutako programa
|Bai
|-
||[[APEXC|ARC2 (SEC)]] {{small|(UK)}}
| align="right" |1948ko maiatza
|Bitarra
|Elektronika
|Danborraren memoriaren errotazio-programa
|Bai
|-
||[[Manchester Baby]] {{small|(UK)}}
| align="right" |1948ko ekaina
|Bitarra
|Elektronika
|Williams hodi katodikoak oroitzeko entrenamendu-programa
|Bai
|-
||[[ENIAC|Modified ENIAC]] {{small|(US)}}
| align="right" |1948ko iraila
|Hamartarra
|Elektronika
|Irakurketa bakarreko programazio metatuaren mekanismoa, funtzio-taulak [[Read Only Memory|ROM]] programa gisa erabiliz
|Bai
|-
||[[Manchester Mark 1]] {{small|(UK)}}
| align="right" |1949ko apirila
|Bitarra
|Elektronika
|Williams izpi katodikoen hodia eta danbor magnetikoaren memoria programatzeko programa
|Bai
|-
||[[EDSAC]] {{small|(UK)}}
| align="right" |1949ko maiatza
|Bitarra
|Elektronika
|Merkurioko programazio-programa
|Bai
|-
||[[CSIRAC]] {{small|(Australia)}}
| align="right" |1949ko azaroa
|Bitarra
|Elektronika
|Merkurioko programazio-programa
|Bai
|}
<nowiki>
[[Kategoria:Informatikaren historia]]
1.878

edits