«Hookeren elastikotasun legea»: berrikuspenen arteko aldeak

t
No edit summary
[[Fitxategi:Hookes-law-springs.png|thumb|260x260px|Hookeren legea: indarra hedapenarekiko proportzionala da]]
'''Hookeren elastikotasun legea''' edo '''Hookeren legea''', [[Fisika|fisikan]], gorputz [[Elastikotasun (fisika)|elastiko]] bat deformazioaren eta deformatzeko egin beharreko indarraren arteko harremana zehazten duen [[Lege (zientzia)|legea]] da. Jatorrizko adierazpenean, gorptzgorputz elastikoaren luzerako deformazioa eta jasaten ari den tentsio indarra zuzenki [[Proportzionaltasun (matematika)|proportzionalak]] direla zehazten du.
 
<math>\epsilon = \frac {\Delta L}{L} = \frac {F}{A \ E}</math>
 
Non <math>\Delta L</math> hedapena den, (<math>L</math>) jatorrizko luzera, <math>E</math> [[Youngen modulu|Young-en modulua]], <math>A</math> deformatutako piezaren zeharkako sekzioa eta <math>F</math> jasan duen [[Indar|indarra]]. Lege hau aplikagarria da gorputzak jokaera elastikoa duen artean, hots, [[elastikotasun muga]] gainditzen ez baldin badu.
 
Legea diziplina ugaritan erabiltzen da, bereziki [[Ingeniaritza|ingeniaritzan]], [[Eraikuntza|eraikuntzan]] eta [[Materialen zientzia|materialen zientzian]] erabiltzenbaliatzen da.
 
Hookeren legea materiaren portaera deskribatzeko [[Taylor serie|lehen mailako hurbilketa lineala]] baino ez da. Indarrek mugaren bat gainditzen dutenean huts egiten du, izan ere, edozein gorputz ezin da konprimitu gutxieneko tamaina batetik haratago, edo tamaina maximotik haratago luzatu, deformaziorik edo egoera-aldaketarik gabe. Material askoren portaera nabarmen urruntzen da Hookeren legetik muga elastiko horietara iritsi baino askoz lehenago.
 
Bestalde, Hookeren legea hurbilpen zehatza da gorputz solido gehienetarako, betiere indarrak eta deformazioak behar bezain txikiak badira. Hori dela eta, Hookeren legea asko erabiltzen da zientziaren eta ingeniaritzaren adar guztietan, eta sismologiaren, mekanika molekularraren eta akustikaren oinarri dira. Halaber, hainbat tresna eta gailuren funtsezko printzipioa da,: malguki-balantza, [[Manometro|manometroa]], [[Galbanometro|galvanometroagalbanometroa]] eta beste asko.
 
== Historia ==
Lege horrek [[Robert Hooke]] fisikari ingelesaren izena du, Isaac [[Isaac Newton|Newtonen]] garaikidea eta arkitekturaran ekarpen oparoak egin zituena. Norbaitek bere aurkikuntza ebatsiko ote zion beldur, Hookek [[anagrama]] famatu baten moduan argitaratu zuen, ''ceiiinosssttuv'', eta bi urte geroago azaldu zuen bere edukia. Anagrama [[Latin|latinezko]] ''Ut tensio'' ''sic vis'' esaldiarena zen ("nolako luzapena, halako indarra").
 
== Hookeren legea malgukientzatmalgukien kasuan ==
[[Fitxategi:Spring-mass2.svg|thumb|365x365px|Hookeren legeak malgukiari indar bat aplikatzean luzapena zenbatekoa izango den zehazten du.]]
''Hookeren legea'' matematikoki irudikatzeko modurik ohikoena malgukiaren ekuazioaren bidezkoa da. Ekuazio horretan, [[Malguki|malgukiak]] jasandako <math>\delta</math> elongazioa eta honek egindako <math>F</math> indarra alderantzizzuzenki proportzionalak dira. Bestalde, akzio-erreakzioaren legearen arabera, malgukiak jasandako indarra eta egindakoa kontrako zentzua duten bi indar berdin dira.
 
<math>F = - k \ \delta</math>
 
non <math>F</math> malgukiak egiten duen indarra baita, <math> \delta </math> elongazioa eta <math>k</math> berriz malgukiaren konstante elastikoa edo zurruntasuna.
 
Malgukiaren luzapenari lotutako deformazio-energia edo energia potentzial elastikoa (<math>U_k</math>) ekuazio honek ematen du:
3.666

edits