«Jose Maria Arizmendiarrieta»: berrikuspenen arteko aldeak

Artikulua osatzen
(Artikulua osatzen)
Etiketak: Ikusizko edizioa Disambiguation links
(Artikulua osatzen)
 
=== Gasteizko Seminarioa: 1931-1936 ===
Arizmendiarrieta Seminarioan Espainiako [[Bigarren Errepublika (argipena)|Bigarren Errepublika]]<nowiki/>ren garaian egon zen, hain zuzen gizarte-gaiak berpiztu zirenean. Apaizgaiak, [[Filosofia]] eta [[Teologia]] ikasteaz gain, [[Pio XI.a|Pio XI.]] ''Quadragessimo Anno'' [[entziklika]] soziala ere aztertzen zuen. Ondorioz, Gasteizko apaiz mugimenduaren espiritualtasunean sakondu zuen, tutore bereziki Joakin Goikoetxeandia eta [[Juan Thalamas Labandibar|Juan Thalamas]] izan zituela. Eta lehenaren lema hartu zuen: "Apaiz izatea, beti eta guztian apaiz". Gerora zintzoki jarraitu zituen garrantzi handia ematen zitzaien hainbat balioei, hala nola gorputzaren laztasunari, puntualtasunari, isiltasunari, lanerako gogoari, higieneari eta aurkezpenari, bai fisikoa zein material didaktikoena.<ref name=":11">{{erreferentzia|abizena=Azurmendi, Joxe|urtea=1991|izenburua=El hombre cooperativo. Pensamiento de Arizmendiarrieta|argitaletxea=Azatza|orrialdea=24, 32665|ISBN=84-88125-01-1|hizkuntza=Es}}</ref>
 
Seminarioan bi talde zeuden, bata gazteena eta buruarinena, futbolean eta pilotan jolasten zutena. Eta bestea helduena, serioak eta arduratsuak, munduko arazoetan pentsatuz paseatzen zutenak, bakea eta gerra, gosea eta misioak bezalako gizarte-kontuak erabiliz. Arizmendiarrita bigarren talde horretakoa zen. Braientzat apaiz garrantzitsuenetako bat [[Manuel Lekuona]] izan zen, hizkuntzen eta artearen irakaslea. Euskara lantzearen alde lan egitea [[elizbarruti]]<nowiki/>ko apaizen eginbeharra zela defendatzen zuen, [[katixima]] herriko hizkuntzan irakasteko. Hain zuzen, 1933an Filosofiako 2. mailako zenbait ikaslek “[[Agustin Kardaberaz|Kardaberaz]] Elkartearen hirugarren maila” sortzea erabaki zuten, eta “Aurrera beti” leloa jarri zioten. Denek erabaki zuten bere estatutuak idazteko egokiena Arizmendiarrieta zela, eta sorrerako agiria ere berak egin zuen, non gizartearen lana ideario [[errenazentista]]<nowiki/>rekin lotzen zuen. Halaber, elkartearen zuzendariorde izendatu zuten, hots, faktuz arduraduna, Lekuona zuzendariak gainbegiratze lana besterik ez baitzuen egiten. Hilean batez beste hiru bilera egiten zituzten, eta horiei batzar arruntak eta bereziak gehitzen zitzaizkien.<ref>{{erreferentzia|abizena=Tellechea , José Ignacio|urtea=2005|izenburua=El otro Dn. José María|argitaletxea=Laboral Kutxa|orrialdea=83|ISBN=NA-2028-2005|hizkuntza=Es}}</ref>
 
=== Eredu austeritatean ===
[[Fitxategi:1208 eko p024 f01.jpg|thumb|Arizmendiarrieta bere bizikletarekin ]]Arizmendiarrietak bizitza osoa austeritatean eman zuen, gaztetan beharragatikderrigortasunagatik eta kooperatibak sortu zirenean[[heldutasun]]<nowiki/>ean uste osoagatik. Parrokiako laguntzailekidearen soldata mugatuarekinapalarekin bizi zen, inoiz ez zuen ezer kobratu kooperatibetatik edo sortu zituen erakundeetatik, eta Eskola Profesionaleko bulego txikixume baten lan egiten zuen lan. EzAbstemioa, zuen edaten,gutxienekoa eta gutxienekoaapal jaten zuen. Arrasaten langileen antzera mugitzen zen bizikletaz[[bizikleta]]<nowiki/>z, harik eta sustatzaileek “lapurtu”“''lapurtu''” eta belosolex bat (motor txiki bat zuen bizikleta) oparitu zioten arte. Eta kanpora joateko bidaietarako, mesedeak eskatzen zizkien lagunei edo billeteriktxartelik merkeenak hartzenerosten zituen.<ref name=":7">{{erreferentzia|abizena=Molina, Fernando|urtea=2011|izenburua=Arizmendiarrieta 1915-1976. Apóstol de la cooperación|argitaletxea=Arizmendiarrietaren Lagunak Elkartea|orrialdea=40|ISBN=978-84-615-4947.4|hizkuntza=Es}}</ref>
 
Kooperatiba askoren sustatzailea izan arren, eta sarritan administrazioenAdministrazioen aurrean pertsonalki defendatzen zuenzituen proiektuen eta estatutuen erredaktoreaidazlea, uko egin zion edozein goi-karguri.<ref Onartuname=":5" /> Gutxitan onartu zituen bakarkako goraipamen gutxiedo horietandominak, partehartzeileeta beti partehartzaile egiten zituen hura gauzatzen lagundu zioteneei, pabiloi eta enpresa berrien inaugurazioetan eginegiten zuen bezala, taldea goraipatuz.<ref name=":11" />
 
Inoiz ez zuenzen interes pertsonalengatik jokatu,aritu etakomunitarioengatik baizik. nahizNahiz eta Arrasateko enpresaburu klasista batzuk “apaiz” ezagunaren aurkakoak izan, eta langileek enpresa eredu berriaren kapitalean eta kudeaketan parte hartzearenhartzea aurkadeitoratzen egonzutelako, Arizmendiarrietak gizagizarte justiziaren ideiarekin [[irmo]] jarraitu zuen. 1956an, salaketa batzuk egon zirelako [[Gipuzkoa]]<nowiki/>ko [[Gobernadore zibil|Gobernadore ZibilakZibila]]<nowiki/>k lekualdaketarekin mehatxatu zuen, eta hark erantzun zion elizbarrutiko[[elizbarruti]]<nowiki/>ko bere nagusiaren erabakia betekobetetzeko zuelaprest zegoela, baina ez zela inolaz ere apaiz moldaerraza bilakatuko.<ref name=":5" />
 
Inoiz ez zuen interes pertsonalengatik jokatu, eta nahiz eta Arrasateko enpresaburu klasista batzuk “apaiz” ezagunaren aurkakoak izan, eta langileek enpresa eredu berriaren kapitalean eta kudeaketan parte hartzearen aurka egon, Arizmendiarrietak giza justiziaren ideiarekin jarraitu zuen. 1956an, Gobernadore Zibilak lekualdaketarekin mehatxatu zuen, eta hark erantzun zion elizbarrutiko bere nagusiaren erabakia beteko zuela, baina ez zela apaiz moldaerraza bilakatuko.
=== Hurbiltasun pertsonala ===
Arizmendiarretak bere ideiak gauzatzeko jende asko inplikatuz islatzenegiten zituenzuen ekintza zehatzetanlan: politikariak, enpresaburuak, irakasleak, gazteakikasleak, etablangileak eta gazteak. EtaBeti enpatiaz[[enpatia]]<nowiki/>z eta denekiko errespetuz egiten zuen[[begirune]]<nowiki/>z. Bere eguneroko lanalanean uko egiteaegiten zenzien omenaldiari,besteen lausenguei edo sumisioari, begiruneari,eta eskerurrun onari,kokatzen etazuen boterearenbere xarmaburua boterearen zuhurrarixarmarengandik.
 
Gaztetan bizikletaz ibiltzen zen herrian zehar, langileekin kidetasunez. Frugalki jaten zuen, eta Madrileko karguren bat Arrasatera joaten zenean ekitaldiren baterako, Arizmendiarrietak IkastetxeEskola Profesionaleko Egoitza Nagusiko mojei abisatzen zien, bisitariak ailegatutakoan salda bero batekin hartzekoongi etorria emateko.<ref name=":8" />[[Fitxategi:Arizmendiarrieta ikasle eta irakasleekin, lehen Eskola Profesionalean.jpg|thumb|Arizmendiarrieta ikasle eta irakasleekin, lehen Eskola Profesionalean.]]
 
1958an Guillermo Reyna Espainiako Irakaskuntza ProfesionalarenProfesionaleko zuzendariakZuzendariak Arrasate bisitatu zuen. Harritu egin zuen Arizmendiarrietarekinzen ikasleek Arizmendiarrietarekin izan zuten tratu atsegina, eta honela idatzi zion: “Txarto iruditu zitzaidan ikasleek ez zirelazirelako altxatu, ez agurtu, eta ez zizutelazizutelako eskaini zurezuzendarienganako zuzendariarenganakoizan begirunerikbehar den errespeturik txikiena ere. Aretotik pasatu ginenean batzuk eserita zeudenzeudenak etahorrela bestejarraitu batzukzuten, eta baita oinetakoz aldatzen”aldatzen ari zirenak”. Erantzunean Arizmendiarrietak [[Barkamen|barkamena]] eskatu zion, eta ondoren, “Ez diet onartzen ni zuzendari bezlabezala tratatzea, eskolanEskolan beste bat bezala aurkitzen naizelako. EmaitzaOrain artekoan emaitza onak eman dizkidan prozedura[[portaera]] izan da”. Dena den, ArizmendiarretaArizmendiarretak ez zenzuen inoiz zuzendari bezalakargurik egonizan.<ref>{{erreferentzia|abizena=Leibar, Juan, Ormaechea, Jose Maria|urtea=1993|izenburua=Dn. Jose Maria Arizmendiarrieta y sus colaboradores|argitaletxea=Otalora|orrialdea=13|hizkuntza=Es}}</ref>
 
1965ean Laneko Merituari Urrezko Domina ematera iritsi zen Madriletik Romeo Gorria Lan Ministroa, eta hitzaldietan, Arrasateko Hezkuntza Ligako lehendakariak nabarmendu egin zuen koadjutoreak bere lana interes pertsonaletatik bereizteko zuen [[Grina (emozioa)|grina;]], izan ere,esanaz “Duela 25 urte iritsi zenean bezain pobrea[[Txirotasun|txiro]]<nowiki/>a izaten jarraitzen du, eta orduan bezala, bere amak baserritik babarrunak[[babarrun]]<nowiki/>ak eta patatak bidaltzen dizkio.” Amaitzeko, esangehitu zuen: “Pentsaera bat sortu du, gauzak egiteko modu bat. Denetarako berarengana jojotzen dute, eta beti izan du une libre bat edozeinentzat, hitz egoki bat, arazo batarazoak konpontzeko ideiaideiaren bat.” Omendutakoaren erantzunak ez zuen inor harritu. Ez zuen merezimendurik, pluralean hitz egin zuen beti, eta saritutako jardueretan berarekin lan egin zuten ehunka pertsonen lan anonimoan diluitu zen: “Apaltasunik gabe diot nire laukitxoan[[lauki]]<nowiki/>txoan ondorio ofizialetarako kontabilizatu diren merezimendumeritu horiek, aurreko urteetan lan egindako guztiei zor zaizkiela”.<ref name=":11" />
[[Fitxategi:Eskola Politeknikoko elektonikako gela 1973an.jpg|thumb|Eskola Politeknikoko elektonikako gela 1973an.]]
 
- Kooperatibetan ez zegoen sindikaturik, bere funtzioak Kontseilu Sozialak betetzen zituelako, eta 1966an sektore ezkertiar eta sindikalen lehen kritikak hasi ziren, kooperatibismoa gizartearentzat irtenbide eskasa zela uste zutelako, sozialismoa “ate barrukoentzat” zelako. Kritikari horiek kooperatibismoaren alderdi positibotzat hartzen zituzten bazkide bat/boto baten enpresaren gobernu demokratikoa eta ez kapitalaren arabera; lanaren gainbalioak komunitateari egoztea, edo elkartasuna soldata-aukera mugatuaren bidez klase pribilegiatuak eratzea eragozten zuelako. Baina eragozpen nagusia zen, kooperatibismoak merkatu kapitalista librearen printzipioa onartzen zuela.
 
- 1970ean euskal ezkertiar berrien beste kritika batzuk sortu ziren, ETAko taldeei eta haien ondorengo zatiketei lotuak. Uste zuten, Arizmendiarrieta zuzenean sartuz, kooperatibetan klase teknokrata buruzagi bat sortu zela, kooperatibista izenekoa, euskal langile-klasea askatzea eragozten zuena. Izan ere, hori izan zen Madrilgo Lan Ministerioak Laneko Merezimenduaren Dominak kooperatibistei banatzeko arrazoietako bat.<ref name=":11" /> 1972an horrelako polemikak izan ziren Alecopen eta Arrasateko Ikastolan (Euskal Eskola). Eta 1974ko ekainean, lehen aldiz kooperatibetan, greba bat egin zen Ulgor eta Fagor Elektroteknikan lanpostuak balioesteko araudi berri baten ondorioz. ainbat istilu desatseginen ondoren, 24 bazkide kanporatuak izan ziren, Batzar Orokorrak horrela erabakita. Urte batzuk geroago, berriz onartzeko aukera eman zitzaien, eta hainbat kanporatuk hala egin zuten. Era berean, ingurune horretatik kooperatibismoari euskal gaiarekiko sentsibilitaterik eza aurpegiratzen zitzaion.
 
== Eragina eta ondarea ==
1.261

edits