«Jose Maria Arizmendiarrieta»: berrikuspenen arteko aldeak

Artikulua osatzen
t
(Artikulua osatzen)
Etiketak: Ikusizko edizioa Disambiguation links
 
=== Haurtzaroa eta gaztaroa: 1915-1931 ===
Jose Maria Arizmendiarrieta 1915eko apirilaren 22an jaio zen Iturbe izeneko baserri apalean, [[Bizkaia]] probintziako Markina-Xemein herriko [[Barinaga]] [[elizate]]<nowiki/>an. Gurasoak Jose Luis eta Tomasa izan zituen. Aitak bake-gizon fama izan zuen bere bizilagunen artean. Itxuraz lasaia, alaia eta irmoa, gizarte-bizitza maite zuen [[azoka]] eta kofradietara sarri joanaz. <ref name=":0" />Ama emakume biblikoaren tenpleko etxekoandrea zen: azkarra, ordenatua, arduratsua eta sakrifikatua. Seme-alaben heziketa eta estiloa bere gain hartu zituen, eta baita baserriaren administrazioa.<ref name=":1">{{erreferentzia|abizena=Larrañaga, Jesús|urtea=1998|izenburua=El cooperativismo de Mondragon. Interioridades de una utopía|argitaletxea=Azatza|orrialdea=43214|ISBN=84-88125-12-7|hizkuntza=Es}}</ref>[[Fitxategi:Arizmendiarrieta familia osoarekin.jpg|thumb|Arizmendiarrieta familia osoarekin, Barinagan.]]
 
Jose Maria lau anaia-arreben seme zaharrena zen, eta beste hirurak Maria, Frantzisko eta Jesus ziren. Hiru urte zituela, baserriaren parean erori eta [[garezur]]<nowiki/>reko traumatismo handia jasan zuen. [[Markina-Xemein|Markina-Xemeing]]<nowiki/>o sendailearenana eraman zutenean, iIkusmenaren kalte fisikoa konponezina zela eta ezkerreko begia galdu zuen, haren ordez begi artifiziala jarriz. Lau urte zituela hasi zen baserriek eta auzoko bizilagunek ordaintzen zuten parrokiaren ondoko landa-eskolara joaten. Istripuaren ondorioek eragina izan zuten Jose Mariaren etorkizuneko izaeran, baita amak harrez gero eskaini zion gehiegizko babesean ere.<ref name=":0" />
1936ko uztailean [[Espainiako Gerra Zibila]] hasi zenean, Arizmendiarrieta Barinagako familia-baserrian zegoen, Seminarioko urteroko oporrak disfrutatzen, eta han egon zen [[Jose Antonio Agirre]]<nowiki/>ren [[Eusko Jaurlaritza]] berriak mobilizatu zuen arte. Baina auzitegkoi mediko militarrak armen zerbitzu aktiborako bere ikusmenaren ezgaitasuna ziurtatu zuen, destino osagarrietara bidaliz, hain zuzen ''[[Eguna (egunkaria)|Eguna]]'' egunkariko erredazkziora. Bertan soldata bat kobratzen zuen hilero, soldadu bezala. Euskarazko egunkaria 1937ko urtarrilean sortu zen, gobernu berria euskal biztanleriarekin eta bereziki fronteko soldaduekin komunikatzeko. Bilboko Prentsa Elkarteko kide egin zen, eta maiatzean zein ekainean bereziki euskal milizianoen batailoiei zuzenduta zegoen ''[[Gudari (1937ko aldizkaria)|Gudari]]'' egunkari elebidunean ere idatzi zuen. Bertako artikuluetan ''Egunako'' ideario antifaxista, nazionalista eta kristau-demokrata mantentzen zen. Arizmendiarrietarekin Gasteizko “Beti aurrera” elkarteko hainbat kidek ere bertan egiten zuten lan, hala nola [[Eusebio Erkiaga|Eusebio Erkiagak]] eta Alejandro Mendizabaek. Informazioaren trataerak euskal [[Aberri|aberria]]<nowiki/>ren eta haren osagai garrantzitsuenen defentsa bilatzen zuen: [[hizkuntza]] eta [[Erlijio|erlijioa]]. Hori guztia norabide politiko kristau-demokrata batetik, giza-justiziari behin eta berriz erreferentzia eginez.<ref name=":0" />
[[Fitxategi:Arizmendiarrietak lehen meza eman zuen egunean, familiarekin..jpg|thumb|Arizmendiarrietak lehen meza eman zuen egunean, familiarekin.]]
1937ko ekainean, tropa matxinatuek Bilbo inbaditu zuten, eta Arizmendiarrieta [[Frantzia]]<nowiki/>ra ihes egiten saiatu zen. Baina familiaren aurka errepresaliak hartuko ote zituzten beldur, Barinagara itzuli zen, salaketa baten ondorioz atxilotua izan arte. ''Eguna'' eta ''Gudari'' egunkarietan idatzi izana leporatuta kartzelan hilabete bat igaro ondoren, bere17 pertsonarenatxiloturen aurkako gerra- kontseilu sumarisimoasumarisimo eginbatetik zioten,4 azkeneanbakarrik karguriksalbatu gabeziren askefusilatuak geratuz.izatetik, Urtebesteak amaieranbeste [[Bergara]]<nowiki/>koArizmendiarrieta, seminarioasoldadua prestatu zuten,zela eta Arizmendiarrietaez bertarakazetaria joandeklaratu zenzuelako. apaiz-ikasketakAzkenik jarraitzera.aske Ikasturteutzi erdian,zuten 1938kokargurik apirileangabe, berriroeta mobilizatuarmada zuten,frankistak oraingoanmobilizatu armadaegin frankistakzuen, [[Burgos]]<nowiki/>ko [[artilleria]]<nowiki/>ren erregimentura bidaliz. Hiri horretako apaizgaitegian [[teologia]] ikasten jarraitzeko baimena lortu zuen, beste ikasturte bat gainditzeko.<ref name=":01" />
 
1939ko irailean, berriro itzuli zen Gasteizko Seminariora, Rufino Aldabalde irakaslearen babespean. Lan-talde batzuk sortuak zituen, eta bertan gerra zibilaren konbultsioaren ondoren, gizartearen auzia apaizen belaunaldi berriek aurre egin beharreko zeregin nabarmena zela uste zuen. “''Kardaberaz''” eta ''Eguna''ko lanaren etapak bukatuta zeuden, eta Aldabaldek abenduan ''Pax'' izena zuen taldearen orriko zuzendari izendatu zuen Arizmendiarrieta. 1940ko martxoan, orriak Sortu izena hartu zuen, eta Gasteizko Apaiz Mugimendua abiatu zen. Bertan, gizartearen apostolutza, batez ere gazteena eta langileena, izan ziren Arizmendiarrietak apaiztu aurreko hilabete horietan parte hartu zuen bi lan eremuak.<ref name=":0" />
 
=== Antolakuntza eredua ===
Arizmendiarrietak antolakuntza-eredu irekia sustatu zuen, arrazak[[Arraza (giza sailkapena)|arraza]]<nowiki/>k, sinesmenak[[sinesmen]]<nowiki/>ak, klaseak[[Klase-borroka|klase]]<nowiki/>ak eta [[generoa]] bereizi gabe, eta aldi berean parte-hartzailea eta interdependenteainter-dependientea zena. Elementu komun batzuk zituen, eta bestehoriez batzukgain sektorearensektoreen arabera berariazkoakaraberakoak.<ref name=":1" />
 
Elementu komunen artean bazkideen Batzar Orokorra zegoen, non pertsona/boto baten [[demokrazia]] zen nagusi, bazkideakbazkideek zuen antzinatasuna edo kapitala baloratu gabe. Batzarrak Kontseilu Errektoreko kideak hautatzen zituen, enpresa kapitalisten Administrazio KontseiluarenKontseilukoaren parekoak, eta edozein bazkide aurkez zitekeen bere hautagaitza, kide izateko. Kontseilu Errektoreak Zuzendari NagusiNagusia aukeratzen zuen, eta honek bere zuzendaritza taldea aukeratuko zuen. Bestalde, langileek Kontseilu Sozialeko kideak aukeratzen zituzten, sindikatuek bezala, hogei bazkideko ordezkari baten proportzioan. Bai Kontseilu Errektoreak eta bai Kontseilu SozalakSozialak, beren lehendakaria aukeratzen zuten.<ref name=":1" />
 
Sektorearen arabera, bazkideen osaera aldatzenaldatu egiten zen. Hala, kooperatiba industrialetan langileak baino ez ziren bazkideak[[bazkide]]<nowiki/>ak. [[Kreditu-kooperatiba|Kreditu]]- eta [[ikerketa]]-kooperatibetan, bazkideak langileak eta enpresakzirenenpresak ziren. KontsumoEta [[kontsumo]] kooperatibetan berriz, bazkideak langileak eta enpresak ziren, eta bazkide erabiltzaileak bezeroak[[Bezero (ekonomia)|bezero]]<nowiki/>ak. Eta heziketaFormakuntza kooperatibetan berriz, bazkideak langileak, enpresak eta ikasleak ziren.<ref name=":3" />
 
Kooperatiba guztiak pribatuak[[Pribatutasun|pribatu]]<nowiki/>ak ziren, auto-kudeatuak eta beraien zerbitzuak merkatu osoko publikoari eskainiak. Bestalde,Baina ikerketako zein heziketakoformakuntza kooperatibak, [[Irabazteko asmorik gabeko erakunde|irabazi asmorik gabeak]] ziren.<ref name=":3" />
[[Fitxategi:Arizmendiarrieta 1962an.jpg|thumb|Arizmendiarrieta 1962an, kontsumo kooperatiba baten inaugurazio ekitaldian.]]
 
 
=== Ikerketarako zentro kooperatiboa ===
Arizmendiarrietak bazekien atzerrian patenteak eskuratzeak zuen mendekotasun teknologikoa, eta zehazki, Alemaniako erdieroale elektronikoena eta Italiako etxetresna elektrikoena. Horregatik, atzerrirako bidaietan enpresen, unibertsitateen eta ikerketa zentroen arteko lankidetza sareak aztertzen zituen, garapen ekonomiko eta sozialerako oinarri gisa. 1965. urtean, Eskola Profesionaleko asteroko hitzaldietan ikerketa eta garapen teknologikoaren garrantziari buruzko ideiak sartzen hasi zen. Uste zuen nazioen arteko lehia laborategiekin lan egiten zuten enpresen artean ematen zela, eta beraz, giza kapitalean eta teknologian inbertitu behar zela. Bere ohiko pragmatismoarekin,.1968an Eskola EskolakoPoliteknikoko zenbaitbost irakasle konbentzitu zituen denboraren zati bat ikerketa teknologikora zuzentzeko, eta hainbat urtezurteetan probatu ondoren, 1968tik1970tik aurrera autonomia partziala eta bere proiektuak zituen talde bat sortu zen.<ref name=":1" />
 
Ondoren, Deba Garaia Haraneko kooperatibak ikerketa taldeari proiektuak kontratatzera bultzatu zituen, eta Laboral Kutxari berriz, Eskola Profesionaletik bereizitako eraikin baten eraikuntzaren buru izatera. Helburu bikoitza zuen: epe ertain eta luzera bere ikerketa ahalmena garatzea Alemaniako Fraunhoferren estilora, Eskolaren babes juridikoaren pean, eta denborarekin, ikerketako lehen enpresa kooperatiboa eratzea. 1973an Laboral Kutxak proiektua onartu egin zuen, eta 1974ko urrian hasi ziren eraikin berriko lanak. Eskola Profesionalaren tutoretzak 1982raino iraun zuen, Ikerlanek nortasun juridiko propioa lortu arte kooperatiba bezala, eta Haraneko hainbat enpresa eta ikertzaile enplegatuak izan ziren bertako bazkide.
Arizmendiarrietaren lan metodoa konfiantzako gazteekin lan egitea izan zen. Zaldispeko lehen Eskola Profsionalean egindako irakaskuntza lanari esker, eta baita Kirol Gazteriaren erakundea sortzerakoan eta Ekintza Katolikoan parte hartzeari esker, gazte aplikatuenak ezagutu zituen. Hala, 1946. urtean hamaika gazte hautatu zituen Ingeniaritza Industrialeko ikasketak jarrai zitzaten, eta horietatik 1955ean Unión Cerrajeran jadanik profesional garrantzitsuak bilakatuak ziren bost gazte, ULGOR lehen kooperatiba industriala sortzeko. Horrela, 1941etik 1955era bitartean erakundeak sortzen izandako arrakastak segurtasun nahikoa sortu zien gazteei, ezkonberriak eta etxeen hipotekak ordaintzen oraindik, Arrasateko enpresa onenean lanpostu seguru batzuk utz zitzaten, eta etorkizuneko abentura zalantzagarri bati ekin ziezaioten, mentorean jarritako konfiantzan.<ref>{{erreferentzia|abizena=Azurmendi, Joxe|urtea=2016|izenburua=Pertsona kooperatzaileaz|argitaletxea=Gizabere kooperatiboaz, Donostia: Jakin|ISBN=978-84-95234-96-4}}</ref>
 
1959an ULGOR arrakastaz hazten ari zen, eta merkatuan finkatuta zegoen. Bazkideek Alfonso Gorroñogoitia ingeniari elektronikoa hautatu zuten Kontseilu Errektoreko lehendakari, eta Kontseiluak berriz, Jose María Ormaetxea ingeniari kimikoa izendatu zuen zuzendari nagusi. Baina Arizmendiarrietak kreditu-erakunde kooperatibo bat sortzeko asmoa zuen, eta bere kontura proiektua eta Laboral Kutxako estatutuak idatzi ondoren, ministerioek haren sorrera onartzea lortu zuen. Kudeatzeko, batez ere merezimendua eta zintzotasuna bilatu zituen, eta Ormaetxeari proposatu zion bera zuzendaria izatea, enpresa handi bateko zuzendari nagusi izatetik Ferrerías kaleko bulego xumera igarotzea. Ormaetxeak zioenez, “Onartu egin nuen, banku-negozioa erabat ezezaguna izan arren niretzat, eta balantze bat interpretatzen ozta-ozta jakin arren”. Era berean, Arizmendiarrietak konbentzitu egin zuen Gorroñogoitia bi lehendakaritzak partekatzeko, ULGOReko Kontseilu Errektore eta Sozialean zuen itzal handia zela eta.<ref name=":3">{{erreferentzia|abizena=Irizar, Iñazio; MacLeod, Greg|urtea=2010.|izenburua=32 claves empresariales de Mondragon|argitaletxea=Garaia P.T.|orrialdea=101|orrialdeak=47-49|ISBN=LG. SS-10-2010|hizkuntza=ES}}</ref>
 
1965ean Arizmendiarrietak bere kontura Alecop ikasle-kooperatiba industriala sustatu zuen. Eta instalazioak finantzatzeko, diru-laguntzak eskatu zizkion erakunde publikoei eta mailegu bat Laboral Kutxari, honek abal-emaileak eskatu zuela. Arizmendiarrieta Eskola Profesionaleko hainbat irakasleri zuzendu zitzaien, abala sina zitzaten. Horietako bat Manolo Quevedo zen, urte batzuetara Ikerlan Ikerketa Zentroaren fundatzaile eta lehen zuzendaria bilakatuko zena, “Sinatuko nuela erantzun nion, baina emaztearen oniritzia jaso ondoren, hiru alaba txiki genituelako. Bazkideak eta kudeatzaileak ikasleak izango ziren enpresa bat abalatzea, eta ondoren abal-emaileek inolako loturarik izango ez genuenean, benetan ezohikoa zen”.<ref name=":3" />
1.261

edits