«Leireko monasterioa»: berrikuspenen arteko aldeak

Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
=== Aragoiko erresumaren pean ===
[[Fitxategi:Monasterio de San Salvador de Leyre (7930782490).jpg|thumb|Leireko kriptako aldarea, erditik zatituta zutabe batekin.]]
Iruñeko [[Antso IV.a Gartzeitz]]en heriotza 1076an, [[Peñalen|Peñalengoa]], oso sentitua izan zen Leire eta [[Iratxeko monasterioa|Iratxeko monasterioetan]], hauen onuradun handia izan baitzen. Peñalengoaren aurretik Leireko monasterioak eliza eta monasterio agregatu ugari zituen, 19 errege dohaintzan, Antso IV.ak beste 36 handitu zuen ondasuna. Leireko monasterio boteretsuaren ondasunen artean zegoen, adibidez, [[Donostia|Donostiako]] [[Antigua (Donostia)|Antiguan]] zegoen San Sebastiani eskainitako monasterioa. Donostian zeuden monje hauek Leireraino bidaltzen zituzten bildutakoak, baita egun batez elikatzeko [[Izokin|izokina]] ere<ref>{{Erreferentzia|izenburua=4 Edad Media. - Geografia e historia de San Sebastián|url=https://www.ingeba.org/liburua/donostia/42aemedia/42aemedia.htm|aldizkaria=www.ingeba.org|sartze-data=2021-07-13}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Serapio Múgica|abizena=Zufiría|izenburua=Donación a Leire: orígenes de San Sebastián. Iglesias de Santa María, San Sebastián y San Vicente|orrialdeak=393–422|data=1935|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=3323186|aldizkaria=Revista internacional de los estudios vascos = Eusko ikaskuntzen nazioarteko aldizkaria = Revue internationale des ètudes basques = International journal on Basque studies, RIEV|alea=3|zenbakia=26|issn=0212-7016|sartze-data=2021-07-13}}</ref>. Arabako [[Domaikia]], [[Gopegi]] eta [[Ondategi|Ondategiko]] elizak garai horretan babes-gaztelu zein tenplu moduan funtzionatu zuten ere<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Rutas de Patrimonio abierto|hizkuntza=es|url=https://www.raicesdeeuropa.com/ermitaraba-rutas/|sartze-data=2021-07-20}}</ref>. Bere garairik onenean boterea zuen 78 elizaren eta 58 herriren gainean<ref name=":4">{{Erreferentzia|izena=Ethel|abizena=Tyrrel|izenburua=Historia de la arquitectura románica del Monasterio de San Salvador de Leyre|orrialdeak=305–336|data=1958|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2255963|aldizkaria=Príncipe de Viana|alea=72|zenbakia=19|issn=0032-8472|sartze-data=2021-07-14}}</ref>.
 
Peñalengoaren heriotzaren ondoren, garai hartan errege panteoia zen [[Naiarako monasterioa]]n lurperatua izatea ezinezkoa zenez, litekeena da Leiren lurperatua izatea. [[Alfontso VI.a Gaztelakoa]] eta [[Antso V.a Ramiritz|Antso Ramiritz Aragoikoa]] erregeak gerran sartu ziren nafar erresumaren jabe egiteko. Aragoikoak lortu zuen helburua, eta Nafarroa, orduan oraindik Iruñeko erresuma zena, Aragoirekin lotuta geratzen da [[1134]] arte. Garai honetan, San Juan de la Peña monasterioarekin lehian hasi zen, Aragoiko erregeek euren errege panteoia ezarri zuten tokian, eta monasterioa zein gotzaindegiren menpe zegoen argitzeko auzia hasi zen.