«Sindarin»: berrikuspenen arteko aldeak

74 bytes added ,  Duela 3 hilabete
t
t (Autoritate kontrola jartzea)
 
{{hizkuntza infotaula}}
'''Sindarina''', ('''elfoera grisa''' ere deitua), [[John Ronald Reuel Tolkien|Tolkienek]] sortutako [[hizkuntza artifizial]] bat da, [[Arda]] munduari buruzko bere istorioetan agertzen dena eta [[Erdialdeko Lurraldea]]n gehien hitz egindako elfotar hizkuntza dena. Sindarina, [[quenya]]rekin batera Tolkienek, eurekin testu luzeak idatzi ahal izateko bezain beste garatu zituen bi hizkuntzetako bat da. Sindarina idazteko normalean [[tengwar]] alfabetoa erabiltzen da, [[cirth]] [[alfabeto erruniko|errunak]] ere erabil daitezkeen arren. Sindarin izena, izatez, [[datibo]] bat da quenyaz, "Sindarrei" esan nahi duena. Hizkuntzaren jatorrizko izena '''''edhellen''''' izango litzateke ([[elfo (Eraztunen Jauna)|elfoera]]).
 
== Barne historia ==
Jatorrian Tolkienek ''sindarin''ean bihurtuko zen hizkuntza [[Noldor]]rek, elfoen bigarren klanekoek hitzegiten zuten hizkuntza zela irudikatu zuen. Honela, hizkuntza ''noldorin'' deitzen da [[Eraztunen Jauna]]ren aurreko testuetan, ''Etimologiak'' izenekoan esate baterako. Baina Tolkienek, azkenean, elfoen hirugarren klana zen [[Sindar]]ren hizkuntza izatea erabaki zuen. Noldorina sindarin bihurtu zenean ''ilkorin'' hizkuntzaren ezaugarrietako batzuk ere hartu zituen, ordurarteordura arte elkarren arteko inongo harremanik ez zuena. Tolkienek bere noldorin-sindarinaren soinua eta gramatikaren zati bat [[gales (hizkuntza)|galeseran]] oinarritu zuen, sindarinak hizkuntza zelten mutazio bereizgarriak izatearen arrazoia hau delarik.
 
Honela, sindarina Sindarren hizkuntza bihurtu zen, [[Elfoen Martxa Handia]]n atzean geratzea erabaki zuten [[teleri]]en taldea, sindarina telerin hizkuntza amankomunaren ondorengoa zelarik. Noldorrak [[Aman]]etik Erdialdeko Lurraldera itzuli zirenean euren jatorrizko hizkuntza zen quenya erabili zuten, ederragoa iruditzen baitzitzaien, sindarina ikasten hasi ziren arren. Hala ere, Noldorrek soilik sindarina hitz egin behar izan zuten, [[Thingol]]ek [[Alqualondëko sarraskia]]ren ondorioz quenya hitzegitea debekatu ondoren, ezagutzaren hizkuntza bezala mantendu zen arren, [[latin]]a bezala.
Sindarin hizkuntza, Erdialdeko Lurraldeko elfoen hizkuntza guztiak bezala, elfoen hizkuntza primitibotik eratorri da. Bere eboluzioak hainbat etapa izan ditu:
 
-* Elfoen hizkuntza primitibotik eldarin komunera (Elfoen Martxa Handian Eldar guztiek hitz egiten zuten hizkuntza, Avari-engatik bereizteko). Hemen jada beste bi klanen (Vanyar eta Noldorrak) hizkerekiko ezberdintasun batzuk zituen.
* Eldarin komunetik sindarin zaharrera. Aldaketa hauek [[Beleriand]]en gertatu ziren gehienbat, Eguzkiaren Lehen Aroa baino lehen.
 
-Eldarin* komunetikSindarin sindarinzaharretik zaharrerasindarinera. Aldaketa hauek [[Beleriand]]en gertatu ziren gehienbat, Eguzkiaren Lehen Aroa baino lehenlehenago hasi eta Hirugarren Arora arte luzatu ziren.
 
-Sindarin zaharretik sindarinera. Aldaketa hauek Eguzkiaren Lehen Aroa baino lehenago hasi eta Hirugarren Arora arte luzatu ziren.
 
=== Eldarin komunera arte ===
Honakoxe hauek dira Eraztunen Jauna liburuan azaltzen diren sindarinezko esaldietako batzuk:
 
* ''Annon edhellen, edro hi ammen! Fennas Nogothrim, lasto beth lammen!'' - "Elfoen atea, ireki hakigu oraintxe! Nanoen Portala, entzun esaten dudana!"
 
* ''Ennyn [[Durin I.a|Durin]] Aran Moria: pedo mellon a minno. Im Narvi hain echant: Celebrimbor o [[Eregion]] teithant i thîw hin''. - "Durinen Ateak, Moriako Erregea: esan lagun eta sartu. Nik, Narvik, egin nituen, eta Eregiongo (edo Gorostitzako) Celebrimborrek idatzi zituen errun hauek"
 
* ''A [[Varda|Elbereth]] Gilthóniel / silivren penna míriel / o menel aglar elenath! / Na-chaered palan-díriel / o galadhremmin ennorath, / Fanuilos le linnathon, / nef aear, sí nef aearon''.
 
== Kanpo estekak ==
 
[[Kategoria:Eraztunen Jauna]]
[[Kategoria:Hizkuntza eraikiak]]
186.492

edits