«Aisia»: berrikuspenen arteko aldeak

18 bytes added ,  Duela 1 urte
ez dago edizio laburpenik
(Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.8)
No edit summary
[[Fitxategi:Girl_with_styrofoam_swimming_board.jpg|thumb|300px300x300px|Neskatoa igerilekuan lasai.]]
{{HezkuntzaPrograma|Gorputz Hezkuntza}}
'''Aisia''' dibertsiora, atsedenera eta norbere garapena lortze aldera ematen den [[denbora]] da, gehienetan, helburu [[Jolas|ludiko]] edo [[Kultura|kulturaletarako]] erabiltzen da aldi hori: [[Kirol|kirolak]], [[lorezaintza]], [[Brikolaje|brikolajea]], [[Jolas|jolasak]], [[Denbora-pasa|denborapasakdenbora-pasak]]...<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Tres formas de aprovechar tu tiempo libre y divertirte en el proceso|hizkuntza=es|url=https://andaluciainformacion.es/sociedad/737064/tres-formas-de-aprovechar-tu-tiempo-libre-y-divertirte-en-el-proceso/|aldizkaria=andaluciainformacion.es|sartze-data=2021-04-05}}</ref>
[[Fitxategi:Girl_with_styrofoam_swimming_board.jpg|thumb|300px|Neskatoa igerilekuan lasai.]]
 
Aisiak, eta denbora libreak eta aisialdiak lotura badutendute, arren,baina ez dira gauza bera. Gazteleraz ''ocio'', eta ''tiempo libre'' eta ''recreación'' dira, hurrenez hurren. Hain zuzen, [[Denbora libre|denbora librea]] betebeharrik ez dugun denbora da, ikasketak, lana, etxeko zereginak eta behar fisiologikoak ez diren beste jarduerak egiteari eskaintzen dioguna. Aisia, beraz, denbora librearen barruan kokatzen da. Aisiako denboran nolabait norbere burua birsortzeko eta atsegin hartzeko burutzen den hori da aisialdia.
 
== DIMENTSIOAK ETA NORANZKOTASUNA ==
'''Aisia''' dibertsiora, atsedenera eta norbere garapena lortze aldera ematen den [[denbora]] da, gehienetan, helburu [[Jolas|ludiko]] edo [[Kultura|kulturaletarako]] erabiltzen da aldi hori: [[Kirol|kirolak]], [[lorezaintza]], [[Brikolaje|brikolajea]], [[Jolas|jolasak]], [[Denbora-pasa|denborapasak]]...<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Tres formas de aprovechar tu tiempo libre y divertirte en el proceso|hizkuntza=es|url=https://andaluciainformacion.es/sociedad/737064/tres-formas-de-aprovechar-tu-tiempo-libre-y-divertirte-en-el-proceso/|aldizkaria=andaluciainformacion.es|sartze-data=2021-04-05}}</ref>
Manuel Cuenca doktoreak aisia humanistaren barruan dimentsioak eta noranzkotasuna aztertu ditu. Noranzkoak positibo eta negatiboak dira. Negatiboak dira esperientziak pertsona edota bere ingurua kaltetzen dituenean, eta bi mota bereizten dira<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Conceptos de referencia|hizkuntza=es|url=https://manuelcuenca.es/conceptos-de-referencia/|aldizkaria=Manuel Cuenca|sartze-data=2021-04-28}}</ref>:
 
Aisiak, denbora libreak eta aisialdiak lotura baduten arren, ez dira gauza bera. Gazteleraz ''ocio'', ''tiempo libre'' eta ''recreación'' dira, hurrenez hurren. Hain zuzen, [[Denbora libre|denbora librea]] betebeharrik ez dugun denbora da, ikasketak, lana, etxeko zereginak eta behar fisiologikoak ez diren beste jarduerak egiteari eskaintzen dioguna. Aisia, beraz, denbora librearen barruan kokatzen da. Aisiako denboran nolabait norbere burua birsortzeko eta atsegin hartzeko burutzen den hori da aisialdia.
 
== Dimentsioak eta noranzkotasuna ==
 
Manuel Cuenca doktoreak aisia humanistaren barruan dimentsioak eta noranzkotasuna aztertu ditu. Noranzkoak positibo eta negatiboak dira. Negatiboak dira esperientziak pertsona edota bere ingurua kaltetzen dituenean, eta bi mota bereizten dira:
 
* Aisia kaltegarria: ekintza mingarri bati egiten dio erreferentzia. Esaterako, drogen kontsumoa.
Azken hau bost dimentsiotan banatzen da:
 
* Ludikoa: komunitate batean noladibertitzeko jolastenegiten eta dibertitzen direnaridenari egiten dio erreferentzia.
* Jai ingurukoagirokoa: arrazionaletik at dagoena ere onartzen denduen aisiaren manifestu gorena, komunitatearen kohesiorako izugarrizko ahalmena duena.
* Ekologikoa: ingurune naturalaren zainketan eta kontzientzia ekologikoan oinarritutako ohiturak izatean datza.
* Sortzailea: gozamena arrazoituagoa da, hausnarketa prozesuekin lotua.
* SolidaritzakoaElkartasunekoa: bizipen sozial eta altruista.
 
== MotibazioaMOTIBAZIOA ==
Aisian egiten ditugun jardueretan [[Motibazio|motibazioak]] eragin handia du eta, horren arabera, jardueren honako sailkapena sortzen da:
 
* [[Autoteliko|Autotelikoak]]. Ekintza da helburua, eta ez ondorioa. Xedea sortzailea, ludikoa, jai ingurukoa, ekologikoa edota solidaritzaelkartasunekoa izango da. Esaterako, igeri egitea gozamen hutsagatik.
* [[Exoteliko|Exotelikoak]]: Ondorioa da helburua. Xedea produktibitatearekin lotutakoa, kontsumista, prebentiboa, terapeutikoa edota kaltegarria izango da. Adibidez, igeri egitea lesio baten ostean errekuperatzeko.
 
Motibazioa ezberdina izango da [[Adin (argipena)|adinaren]], [[Interes|interesen]], [[Gaitasun fisiko|gaitasun fisikoaren]], [[Adimen gaitasun|adimen gaitasunaren]], [[Izaera|izaeraren]], [[Esperientzia (argipena)|esperientziaren]]… arabera, ezberdina izango da erabiltzaile gisa egingo den jardueraren aukeraketa.
 
== HistoriaHISTORIA ==
Gomes eta Elizalderen arabera, [[Mendebaldea (2013kultura)|Mendebaldean]] aisiari buruz eginiko ikerketetan ikusi da, oro har, bere erroak [[Grezia klasikoa|Grezia klasikoan]] edo Europako[[Modernitate|modernitatean]] daudela, gizarte hiritar eta [[Industrializazio|industrializatuan]]; eta bi interpretazioek eztabaida akademiko biziak sortzen dituzte. Testuinguru historikoa alde batera utzita, XIX. mendearen amaieratik gaiari buruzko garapen teorikoak aisiari buruzko ezagutzen sistematizazioa ahalbidetu zuen<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Novo livro: “Horizontes latino-americanos do lazer/Horizontes latino-americanos del Ocio”|hizkuntza=pt-BR|data=2012-06-29|url=https://grupootium.wordpress.com/2012/06/29/novo-livro-horizontes-latino-americanos-do-lazerhorizontes-latino-americanos-del-ocio/|aldizkaria=Grupo OTIUM: Lazer, Brasil & América Latina|sartze-data=2021-04-05}}</ref>,. [[Mendebaldea (kultura)|Mendebaldean]] aisiari buruz eginiko ikerketetan ikusi da, oro har, bere erroak [[Grezia klasikoa|Grezia klasikoan]] edo Europako
 
Autore batzuentzat,Etimologikoki ''aisia'' hitza ''aise-''tik dator, eta erromatarren ''otium'' hitzetikhitzaren datorbaliokidea da. ''Skholé''ren esanahia berreskuratuz, hitz honek biziraupen hutsarekin lotutako jardueretatik at egoteko edo sentitzeko aukerari egiten zion erreferentzia. Halabeharrez, bakea, hausnarketa, oparotasunerako eta bizitza produktiboaren premiei lotutako lanak egiteko askatasuna bete behar ziren. Baldintza hezitzaile, politiko eta sozioekonomiko batzuen mende zegoenez, ''skholé'' pribilegio bat zen, gizon libreen eremu txiki bati erreserbatua. [[Aristoteles|Aristotelesen]] ustez, jendeak atseden filosofikoa desiratzen ikasi behar zuen, horren bidez lortuko baitzituzten bertuteak. Honela, bere greziar zentzuan, ''skholé'' atseden hartzeko aukerari lotua zegoen, eta baita pribilegiatuena soilik zen bereizgarri bati ere: lan produktiborik egin behar ez izatea, eta begira eta gogoeta filosofikoan aritzeko aukera<ref>{{Erreferentzia|izenburua=aisia - Diccionario etimológico vasco-español|url=http://projetbabel.org/basque/diccionario_vasco.php?q=aisia|aldizkaria=projetbabel.org|sartze-data=2021-04-28}}</ref>.
[[Modernitate|modernitatean]] daudela, gizarte hiritar eta [[Industrializazio|industrializatuan]]; eta bi interpretazioek eztabaida akademiko biziak sortzen dituzte. Testuinguru historikoa alde batera utzita, XIX. mendearen amaieratik gaiari buruzko garapen teorikoak aisiari buruzko ezagutzen sistematizazioa ahalbidetu zuen.
 
Munnék nabarmentzen zuen bezala, erromatarren ''otium''a sozialki estratifikatua zegoen: elite intelektualen kasuan, [[Meditazio|meditazioari]] eta kontenplazioari lotua zegoen, eta duintasunezko ''otium''tzat jotzen zuten. Horregatik, pertsona arruntei dagokienez, ''otium''ak ikuskizun handiek emandako atsedena eta dibertsioa esan nahi zuen. Estrategia horihorri egiten dio erreferentzia, hain zuzen, "ogia eta zirkua" esamolde tradizionalak. Izan ere, helburua herria despolitizatzea zen, ikusle soil bihurtuz, eta era berean, entretenimendu masiboko ikuskizunen potentzial alienatzailea agerian utziz.
Autore batzuentzat, aisia, erromatarren ''otium'' hitzetik dator. ''Skholé''ren esanahia berreskuratuz, hitz honek biziraupen hutsarekin lotutako jardueretatik at egoteko edo sentitzeko aukerari egiten zion erreferentzia. Halabeharrez, bakea, hausnarketa, oparotasunerako eta bizitza produktiboaren premiei lotutako lanak egiteko askatasuna bete behar ziren. Baldintza hezitzaile, politiko eta sozioekonomiko batzuen mende zegoenez, ''skholé'' pribilegio bat zen, gizon libreen eremu txiki bati erreserbatua. [[Aristoteles|Aristotelesen]] ustez, jendeak atseden filosofikoa desiratzen ikasi behar zuen, horren bidez lortuko baitzituzten bertuteak. Honela, bere greziar zentzuan, ''skholé'' atseden hartzeko aukerari lotua zegoen, eta baita pribilegiatuena soilik zen bereizgarri bati ere: lan produktiborik egin behar ez izatea, eta begira eta gogoeta filosofikoan aritzeko aukera.
 
Erromatarrek ''otium'' eta ''negotium''aren artean egin zuten lotura ulertzea interesgarria da. ''Negotium''a, hortik gero [[negozio]] terminoa ekarri zuen latinezko hitza, okupazio gisa ulertzen zen. Beraz, lana (negozioa eta merkataritza) otiumaren ukapena zen. Greko-erromatar antzinatean aisia eta lana ulertzeko modua argiagoa ikusteko, garrantzitsuagogoratu behar da gogoratzea, etimologikoki, [[lan]] hitza latinezkolatinez ''tripalium'' hitzetik datorreladela, eta horrek [[Esklabotza|esklaboak]] lan zikin eta gogorrak egitera behartzen zituen tortura-tresna bat esan nahi zuen.
Munnék nabarmentzen zuen bezala, erromatarren ''otium''a sozialki estratifikatua zegoen: elite intelektualen kasuan, [[Meditazio|meditazioari]] eta kontenplazioari lotua zegoen, eta duintasunezko ''otium''tzat jotzen zuten. Horregatik, pertsona arruntei dagokienez, ''otium''ak ikuskizun handiek emandako atsedena eta dibertsioa esan nahi zuen. Estrategia hori egiten dio erreferentzia, hain zuzen, "ogia eta zirkua" esamolde tradizionalak. Izan ere, helburua herria despolitizatzea zen, ikusle soil bihurtuz, eta era berean, entretenimendu masiboko ikuskizunen potentzial alienatzailea agerian utziz.
 
Erromatarrek ''otium'' eta ''negotium''aren artean egin zuten lotura ulertzea interesgarria da. ''Negotium''a, hortik gero [[negozio]] terminoa ekarri zuen latinezko hitza, okupazio gisa ulertzen zen. Beraz, lana (negozioa eta merkataritza) otiumaren ukapena zen. Greko-erromatar antzinatean aisia eta lana ulertzeko modua argiagoa ikusteko, garrantzitsua da gogoratzea, etimologikoki, [[lan]] hitza latinezko ''tripalium'' hitzetik datorrela, eta horrek [[Esklabotza|esklaboak]] lan zikin eta gogorrak egitera behartzen zituen tortura-tresna bat esan nahi zuen.
 
=== XIX. mendeko aisia ===
XIX. mendetik aurrera, aisia lan- eta denbora libre-kategoriekin lotzen hasten da – ikuspegi soziologikotik ulertuta –. Aditu askorentzat, horien artean Dumazedier (1976), aisia Europako modernitatean sortu zen XIX. mendean, Europako hirigune nagusietan, batez ere Ingalaterran, industria-iraultzaren ondorioz. Bere ustez, aisia lanari kontrajartzen zaio, eta erretiroa hartzen denean edota egunaren, astearen, urtearen eta bizitzaren amaieran lan egin beharra bukatzearekin lotuta dago.
 
Aipatzekoa da Europa, bere praktika eta erakundeekin, ezinbestekoa eta erabakigarria izan da munduko txoko guztietan aisia "sortzeko". Horrela, aisiaren historia bakar eta unibertsal bat dagoelako ideia baieztatzen da, zeinak Europa erdigunean kokatzen duen.
 
== AisiaAISIA etaETA kulturaKULTURA ==
Gaur egungo egoeran, Elizalderekin bat etorriz<ref>{{erreferentzia|izena=Christianne L.
Gaur egungo egoeran, Gomez eta Elizalderekin (2012) bat etorriz, aisia ez da aparteko fenomeno bat, pertsonen eta munduaren arteko harremanek hartzen duten esanahi kulturalaren arabera testuinguru ezberdinetan ezberdin agertzen dena. Aisiak jendartearen bizia ezaugarritzen du. Banakako eta gizarteko izaera duen gertaera da, oinarrizko giza eskubidea, garapen integralera bideratua (garapen fisiko, psikologiko eta soziala).
Rodrigo|abizena=Gomes
GaurElizalde|urtea=2012|izenburua=Horizontes egungo egoeran, Gomez eta Elizalderekin (2012)latinoamericanos batdel etorrizocio|argitaletxea=UFMG}}</ref>, aisia ez da aparteko fenomeno bat, pertsonen eta munduaren arteko harremanek hartzen duten esanahi kulturalaren arabera testuinguru ezberdinetan ezberdin agertzen dena. Aisiak jendartearen bizia ezaugarritzen du. Banakako eta gizarteko izaera duen gertaera da, oinarrizko giza eskubidea, garapen integralera bideratua (garapen fisiko, psikologiko eta soziala).
 
Egunerokotasunean, aisiak hezkuntza, politika, hizkuntza, osasuna, artea, zientzia eta natura bezalako dimentsioekin loturak ezartzen ditu (Gimes, 2010).
 
HalaAisia, Gomez eta Elizalderentzat aisiaberaz, gizakion behar bat eta kulturaren dimentsio bat da, hiru elementuk ezaugarritzen dutena: ludikotasuna, manifestu kulturalak eta denbora eta espazio soziala. Elementu horiek elkarrekin gizartea eraldatzen eta gizatiarrago eta inklusiboago bat eraikitzen lagun dezakete.
 
Aisia osatzen duten manifestu kulturalak kulturaren gozamen gisa bizi ditugun praktika sozialak dira; hala nola, festak, jokoak, bidaiak, musika, poesia, pintura, eskultura, dantza, gorputz adierazpenak, joko elektronikoak, argazkilaritza, antzerkia, kirol jarduerak…
 
Hori bai, aisiaren barruan sar daitezke gizartean ontzat ematen ez diren jarrerak ere, etikoki zuzena denaren muga gainditzen dutenak. Hain zuzen, hori da jendarteko beldur handienetako bat, eta horregatik egiten da aisia polemiko eta kaotikoa mozteko ahalegina (Elizalde, 2012)<ref>{{erreferentzia|izena=Rodrigo|abizena=Elizalde|urtea=2012|izenburua=Horizontes latinoamericanos del ocio|argitaletxea=UFMG}}</ref>.
 
== AisiaAISIA EuskadinEAEn ==
[[Fitxategi:Mendizaletasuna.jpg|thumb|271x271px|Mendizaletasuna]]
 
Eustateko datuen arabera, Euskadin aisian egiten diren jarduera nagusiak honakoak dira<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Euskal AEko 6 urte eta gehiagoko biztanleria aisialdiko jarduerak egiteko maiztasunari, lurralde historikoari eta sexuari jarraiki (milakoak)|hizkuntza=eu|url=http://net-inter-eustat-45.ejgvdns/bankupxbankupx/pxweb/eu/DB/-/PX_010901_cecv_tl01.px/|aldizkaria=PX-Web|sartze-data=2021-04-05}}{{Apurtutako esteka|date=maiatza 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>:
 
* Lagunekin tabernara joatea. Aisiaz gozatzeko zabalduen dagoen praktika da.
* Kirola egitea. Orokorrean, euskaldun ia guztiek adierazten dute kirola sarritan egiten dutela. Kirolaz batera, jarduera fisikoa eta ariketa fisikoa barruan sartzen dituztela ulertzen da.
 
* Mendira joatea. Kirola edo jarduera fisikoarekin lotuta, mendira joateak euskal kulturan eta euskaldunen aisian garrantzia du. Gehienetan asteburuetan egiten du jendeak.
* Kasinoan eta kinieletan jokatzea.
 
== ErreferentziakIKUS, GAINERA ==
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
== Ikus, gainera ==
 
* [[Aisialdi-talde]]
* [[Zale|Zaletasun]]
 
== Kanpo estekakERREFERENTZIAK ==
<references />
{{autoritate kontrola}}
 
[[Kategoria:Aisia]]
8

edits