«Monosakarido»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robot: Cambios triviales
(Orrialde berria: '''Monosakaridoak''' (grezieratik ''monos'', "''bakar"'' eta ''sacchar'', "''azukre''") karbono hidratoen monomeroak dira. Disakaridoen antzera azukretzeko gaita...)
 
t (Robot: Cambios triviales)
*Heptosak (7 karbono) C<sub>7</sub>H<sub>14</sub>O<sub>7</sub> [[sedoheptulosa]].
 
== Egitura ==
[[Irudi:Alpha-D-Fructofuranose.svg|thumb|right|150px|Fruktosaren egitura<br />(Haworth proiekzioan)]]
 
Gutxienez hidroxilo (-OH) talde bat eta karbonilo talde bakarra duten eskeleto karbonatuak dira. Beren formula enpirikoa [C(H2O)y] da eta karbonilo taldearen kokapenaren arabera, polihidroxizetona edo polihidroxialdehidoak izan daitezke. Karbonilo taldea (C=O) lehenengo karbonoan badago aldosa izango da, eta bigarrenean badago, aldiz, zetosa. Eskeleto karbonatu sinplea izan ohi dute, adarrik eta lotura bikoitzik gabea. Karbono kopuruaren arabera bereizten dira, tri/tetr/pent/hexosak izan daitezkeelarik, baina naturan agertzen diren ugarienak 6 karbonoko hexosak dira, glukosa eta fruktosa kasu. Bestalde, aldopentosak azido nukleikoen osagaiak dira, D-erribosa eta 2-desoxierribosa, hain zuzen ere.
Bi funtzio nagusi betetzen dituzte monosakaridoek. Alde batetik, bat-bateko energia-ekarpena ematen digute, eta beste alde batetik, gluzido konplexuagoak sintetizatzeko monomeroak dira.
 
== Ezaugarriak ==
 
=== Fisikoak ===
 
==== Periodatoz egindako oxidazioa ====
Periodatoz egindako oxidazioaren eraginez, monosakaridoak zatitzea lortzen da. Elkarri lotutako bi karbonok hidroxilo talde bana, edota hidratazioz hidroxiloa lor daitekeen beste talderen bat badute, karboniloa [C=O] esaterako, medio azidoan, periodatoak [IO4-] C-C lotura oxidatzen du, hau apurtu eta hidroxilo talde berri bana sortzen delarik libre gelditzen diren muturretan. Ondoren, berez deshidratatzen dira. Hidroxilo talderen bat blokeatuta badago, periodatozko erreakzioa murriztu egiten da.
====Metilazioa====
[[de:Einfachzucker]]
[[en:Monosaccharide]]
[[et:Monosahhariidid]]
[[es:Monosacárido]]
[[eo:Monosakarido]]
[[es:Monosacárido]]
[[et:Monosahhariidid]]
[[fa:تک‌قندی]]
[[fi:Monosakkaridi]]
[[fr:Ose]]
[[he:חד-סוכר]]
[[hr:Monosaharidi]]
[[io:Ozo]]
[[id:Monosakarida]]
[[io:Ozo]]
[[is:Sykra]]
[[it:Monosaccaridi]]
[[heja:חד-סוכר単糖]]
[[lt:Monosacharidas]]
[[mk:Моносахарид]]
[[nl:Monosacharide]]
[[ja:単糖]]
[[no:Enkle sukkerarter]]
[[pl:Cukry proste]]
[[sr:Моносахарид]]
[[su:Monosakarida]]
[[fi:Monosakkaridi]]
[[sv:Monosackarid]]
[[th:มอโนแซ็กคาไรด์]]
[[tr:Monosakkaritler]]
[[zh-yue:單醣]]
[[zh:單醣]]
[[zh-yue:單醣]]
466.290

edits