«Kazetari»: berrikuspenen arteko aldeak

4.907 bytes added ,  Duela 4 hilabete
ez dago edizio laburpenik
t (Autoritate kontrola jartzea)
[[Fitxategi:Reporter from CN8 at the Petco gas explosion 20050304.jpg|thumb|250px|Telebistako kazetari bat, [[mikrofono]]arekin [[kamera]] aurrean]]
'''Kazetari''' bat profesionalki [[kazetaritza]] egiten duen pertsona bat da. Kazetariak [[prentsa]] idatzian, [[fotokazetaritza]], [[irrati]]an, [[telebista]]n edo [[komunikabide digital]]etan egin dezakete lan. Euren lanaren ardatza publikoari interesgarri egin ahal zaizkion gaiak aurkitu eta ikertzea da, bertan egon daitezkeen iritzi ezberdinak hartu, sintetizatu, informazioaren hierarkia egin eta argitaratzea da. Horretarako kazetariak iturriak behar ditu. Kazetariek euren artikuluak edo piezak egiten dituzte, idatziz, ahoz edo grafikoki.
 
= Kazetari =
Kazetaritzaren [[deontologia]]n, [[egia]], zehaztasuna eta informazioaren bilaketa justua aipatzen dira. Kazetari onaren xedea bere garaiko eta bere inguruko gizartearentzat ahalik eta informazio garrantzitsu, (interes handiko), ahalik eta zehatzen eta ahalik eta denborarik laburrenean. Informazioa lortzea, baina, ofizioaren zati bat besterik ez da. Informazio hori ahalik eta modurik eraginkorrenean transmititzea, hedatzea, da xedea.
'''Kazetari''' bat profesionalki [[kazetaritza]] egiten duen pertsona bat da. Kazetariak [[prentsa]] idatzian, [[fotokazetaritza]], [[irratiIrrati|irratian]]an, [[telebistaTelebista|telebistan]]n edo [[komunikabide digital]]etandigitaletan egin dezakete lan. Euren lanaren ardatza publikoari interesgarri egin ahal zaizkion gaiak aurkitu eta ikertzea da, bertan egon daitezkeen iritzi ezberdinak hartu, sintetizatu, informazioaren hierarkia egin eta argitaratzea da. Horretarako kazetariak iturriakiturri fidagarriak behar ditu. Kazetariek euren artikuluak edo piezak egiten dituzte, idatziz, ahoz edo grafikoki.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Alt Media {{!}} La importancia del periodismo|hizkuntza=es|data=2020-07-06|url=https://altmedia.com.ar/portal/la-importancia-del-periodismo/|aldizkaria=Alt Media|sartze-data=2021-05-06}}</ref>
 
Kazetaritzaren [[deontologiaDeontologia|deontologian]]n, [[egia]], zehaztasuna eta informazioaren bilaketa justua aipatzen dira. Kazetari onaren xedea bere garaiko eta bere inguruko gizartearentzat ahalik eta informazio garrantzitsu, (interes handiko), ahalik eta zehatzen eta ahalik eta denborarik laburrenean. Informazioa lortzea, baina, ofizioaren zati bat besterik ez da. Informazio hori ahalik eta modurik eraginkorrenean transmititzea, hedatzea, da xedea.
[[Web 2.0]]ren garapenarekin kazetariaren figuran aldaketa garrantzitsuak izan dira, edozein herritarrek bere edukiak partekatzeko aukerak handiagoak direlako eta argitaratzeko dauden bideak askotarikoak direlako.
 
Horrez gain, kazetari baten lana printzipio batzuek gidatzen dute. Printzipio hauek, informazioaren egia eta doitasuna zein den bilatzea dute helburu. Arau etiko zorrotz batzuek gidatzen dituzte printzipio hauek, eta beste hainbat balio deontoligiko batzuek ere; beraien garrantzia ematen die banako bakoitzaren profesionaltasunari, eta azken batean, hauek, beti Giza Eskubideak kontuan hartuta izango direlarik.
 
[[Web 2.0|Web 2.0ren]]ren garapenarekin kazetariaren figuran aldaketa garrantzitsuak izan dira, edozein herritarrek bere edukiak partekatzeko aukerak handiagoak direlako eta argitaratzeko dauden bideak askotarikoak direlako.
[[Fitxategi:Pedro_calvo_asensio_lotería_wiki3.png|thumb|224x224px|[[Pedro Calvo Asensio]] (1812-1863) diputatua, kazetaria, idazlea eta farmaziako medikua. Espainiako politikari eta kazetari ospetsuenetarikoa izan zen XIX.mendean. Bere irudia Loteria Nazionaleko txartel batean ikusten dugu.]]
 
== Historia ==
[[XIX. mendea|XIX. mende]] hasieran, [[prentsa idatzia]]<nowiki/>n idazten zuen edonork, kazetari titulua hartzen zuen. Baina, hau aldatu egin zen [[XX. mendea|XX.mendea]]<nowiki/>n, informazioa eta datu interesgarriak bilatu eta hauek komunikabideetatik zabaltzen zuenari, hasi zitzaion kazetari deitzen.
 
== Kazetari motak ==
* '''[[Ikerketa kazetari]]ak'''. Lortzeko zaila den informazioa lortzen ibiltzen direnak.
* '''[[Aurkezle]]ak'''. Beste batzuek batutako informazioa plazaratzen dutenak.
* '''[[Gerra|Gerra kazetariak]]''' gatazka armatuak dauden tokietara joaten diren kazetariak informazioa iturrietatik hurbil jasotzeko.
* '''[[Kirol|Kirol kazetariak]]'''. Kirolei buruz informatzen duten kazetariak.
* '''[[Elkarrizketa]]tzaileak'''. Elkarrizketa generoan espezializatzen diren kazetariak.
* '''[[Iritzi artikulu|Iritzi emaile]]'''ak. Informazioari iritzia gehitzen dioten kazetariak.
 
=== KanpoIngurumeneko estekakkazetari ===
Gizakiaren eta ingurune naturalaren arteko gaiak lantzen dituenari deintzen zaio. Nekazaritzarekin, abeltzaintzarekin eta ingurumenarekin zerikusia duten alderdi sozial, ekonokimo naiz politikoekin, lotutako informazioa konprenitu dezake.
{{autoritate kontrola}}
 
=== Kazetari digitala ===
[[Fitxategi:Sunderland_Echo_digital_journalists.jpg|thumb|[[Sunderland Echo]]-ko kazetari digitala]]
Informazioa zabaltzeko ziberespazioa erabiltzen duen banakoa da. Interneta erabiltzen du bereziki. Bere funtzioa, informazio konplexua informazio arrunt eta ulerkor batean bilakatzea da, edonork ulertu dadin helburu duela.
 
=== Kazetari zientifikoa ===
Kazetaritza zientifikoa: [[zientzia]], [[teknologia]], [[berrikuntza]], [[osasun]]<nowiki/>a, [[Ingurumen|ingurumena]], [[informatika]], [[arkeologia]], [[astronomia]], [[espazioaren esplorazioa]] eta beste hainbat gai jorratzen dituena.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Periodismo científico: ¿qué es y por qué es necesario?|hizkuntza=es|data=2019-03-10|url=https://www.sergiobarbeira.com/periodismo-cientifico-que-es-y-por-que-es-necesario/|aldizkaria=Sergio Barbeira|sartze-data=2021-05-06}}</ref>
 
== ''Kazetarien rolak'' ==
* '''[[Aurkezle|Aurkezlea]]ak'''. Beste batzuek batutako informazioa plazaratzen dutenakduena.
 
* '''[[Gerra|Gerra kazetariakkazetaria]]'''. gatazkaGatazka armatuak dauden tokietara joaten direnden kazetariakkazetaria, informazioa iturrietatiklehen hurbileskutik jasotzekohartzeko.
 
* '''[[Kirol|Kirol kazetariakkazetaria]]'''. Kirolei buruz informatzen dutenduen kazetariakkazetaria.
 
* '''[[Elkarrizketa|Elkarrizketatzailea]]tzaileak'''. Elkarrizketa generoan espezializatzen direnden kazetariakkazetaria.
 
* '''[[Iritzi artikulu|Iritzi emaile]]'''ak<nowiki/>a. Informazioari iritzia gehitzen diotendion kazetariakkazetaria.
 
== Kazetaritzari loturiko arriskuak ==
Lanbide honi lotuta arriskuak egon daitezke, arrisku hau egia eta askatasuna lortu nahiarengatik sortu daiteke. Historian zehar kazetari askoek pertsekuzioak, eraiketak, lesioak, bahiketak, mehatxuak eta abar,  jasan dituzte.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Periodista, vocación de importancia social y su día|hizkuntza=es|data=2020-06-05|url=https://lmdiario.com.ar/contenido/225913/periodista-vocacion-de-importancia-social-y-su-dia|aldizkaria=La Nueva Mañana|sartze-data=2021-05-06}}</ref>
[[Fitxategi:Jamal_Khashoggi_in_March_2018_(cropped).jpg|thumb|262x262px|Jamal Khashoggi]]
 
== Kazetariek erregistratu duten urterik txarrena ==
[[Mugarik Gabeko Kazetariak|Mugarik Gabeko Kazetari]]<nowiki/>en urteko txostenaren arabera, 2018.urteko kazetarien aurkaku tratu txarrak jasen diren urterik txarrena izan zen. Hilketak %15era igo zen 2017az geroztik. Bertan 80 hildako, 348 preso eta 60 bahitu egon zirelarik.<ref>{{Erreferentzia|izena=Eleanor|abizena=Langford|izenburua=2018 was worst year for violence and abuse against journalists, report says|hizkuntza=en-GB|data=2018-12-17|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/12/17/2018-worst-year-violence-abuse-against-journalists-report-says/|aldizkaria=The Telegraph|issn=0307-1235|sartze-data=2021-05-06}}</ref>
 
Yaser Murtajari kazetariak, Israelgo armadako frankotiratzaile baten eskutik tiro bat jaso zuen.
 
[[Yaser Murtaja]] Israelgo armadako frankotiratzaile batek tirokatu zuen. Rubén Pat-ek, Mexikoko hondartzako taberna baten kanpoaldean fusilatu zuten. Mugarik Gabeko Kazetariek, Mexiko,  "komunikabideentzako, munduko herrialde hilgarrienetako bat" dela esan dute. Txostenen arabera, herrialdeko kazetarien aurkako erasoen % 90a konpondu gabe jarraitzen du.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Miroslava Breach murder: Mexico jails man who ordered journalist's death|hizkuntza=en-GB|data=2020-08-23|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-53880211|aldizkaria=BBC News|sartze-data=2021-05-06}}</ref> Bestealde, [[Viktoria Marinova]] bulgariarra jipoitu, bortxatu eta ito egin zuten. [[Jamal Khaxoggi|Jamal Khashoggi]], Saudi Arabiako disidentea, Saudi Arabiako Istanbuleko kontsulatuaren barruan hil zuten.<ref>{{Erreferentzia|izena=Kim|abizena=Hjelmgaard|izenburua='Unscrupulous politicians' blamed for worst year on record for journalist killings|hizkuntza=en-US|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/12/18/more-journalists-killed-2018-than-any-other-year-record-driven-unscrupulous-politicians/2346797002/|aldizkaria=USA TODAY|sartze-data=2021-05-06}}</ref>
[[Kategoria:Lanbideak]]
[[Kategoria:Kazetaritza]]
34

edits