«Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
(Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.8)
 
| data6 = [[Espainiako Polizia Armatua]]
}}
'''Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia''' [[1976]]ko [[martxoaren 3]]an [[Gasteiz]]en [[greba]] orokor batean [[Espainiako Polizia Armatua]]k egindako [[sarraski]]a izan zen. [[Zaramaga]]ko [[San Frantzisko Asiskoa eliza (Gasteiz)|Asisko San Frantzisko elizaren]] barruan biltzarra egiten ari ziren milaka langileei gas negar-eragileak jaurti zizkieten poliziek, indarrez aterarazteko; eta, elizaren ate bakarretik irteten ziren eran, bi mila tiro baino gehiago egin zizkieten poliziek. Bost lagun hil zituzten, eta 150 zauritu. Polizia haien eta Espainiako gainerako polizia indar guztien burua [[Manuel Fraga|Manuel Fraga Iribarne]] ministroa zen, eta sarraskiaren erantzukizuna egun haietako protestak egiteko deialdia egin zutenei egotzi zien.<ref name=LlachRevolta>Lluís DANÈS: [http://www.youtube.com/watch?v=FZA8df8t4I4 ''Llach, la revolta permanent''], Mediapro / Bainet Zinema, 2006.</ref><ref>Eduardo MURIEL: [http://www.publico.es/espana/417425/el-dia-en-que-la-policia-de-fraga-disparo-contra-una-asamblea «El día en que la policía de Fraga disparó contra una asamblea»], ''Público'', 2012-01-18.</ref> Urte hauetanhorietan guztietan Espainiako Justiziak gaia ikertu ez duenez, 2014ko urriaren 31n, Argentinako [[María Servini]] epaileak [[Rodolfo Martín Villa]]ren eta [[frankismo]]aren beste hemeretzi karguren aurkako atxiloketa agindua eman zuen, gertakari horien inguruan galdekatu ahal izateko.<ref>{{es}} {{Erreferentzia
|izenburua=Una juez argentina ordena detener a Utrera Molina y 20 cargos franquistas
|url=http://politica.elpais.com/politica/2014/10/31/actualidad/1414789472_600996.html
== Historia ==
[[Fitxategi:Vitoria - San Francisco de Asis12.JPG|thumb|250px|[[San Frantzisko Asiskoa eliza (Gasteiz)|San Frantzisko elizaren]] barnealdea. Eraikina [[Luis Peña Gantxegi]] arkitektoak diseinatu zuen.]]
[[1976]]ko [[urtarril]]ean 6.000 langile inguruk soldatak mugatzen zituen dekretua salatzeko eta haien lan-egoera hobetzeko greba hasi zuten. Gasteizen langile mugimendu indartsua antolatzen ari zen, herritarren eskubideak zapaltzen zituzten diktaduraren eta enpresaburu diruzaleen aurka. Bi hilabete geroago, martxoaren 3an, hirugarren greba orokorrera deitu zuten, langileen aldetik erabateko jarraipenarekin, hainbestekoa ezen hedabide ofizialek ere lantegietako grebaren jarraipena % 80koa izan zela onartu zuten. Goizeko lehen orduetatik poliziak manifestazio guztiak gogotik erreprimitu zituen. Arratsaldeko bostetan, [[Zaramaga]] auzuneko [[San Frantzisko Asiskoa eliza (Gasteiz)|San Frantzisko Asiskoa elizan]] langileen batzar bat egin behar zenean, gertakari ilunak jazo ziren. Polizia Armatuak —''grisak''— elizan sartu ziren apaizaren oharrak mespretxatuz, eta langileak irtenarazi zituzten gas negar-eragilea erabiliz, esparrua itxia izan arren. Elizaren hustean langile ugari jipoitu zuten. Hala ere, gertakizun lazgarriena izan zen poliziak pistolaz eta metrailetaz tiro eginda 150 pertsona zauritu zituela, eta, larriena dena, 5 langile hil zituela. Haietako bi, tokian bertan hil zituzten; beste hirurak, berriz, zauri larrien ondorioz ondorengo egunetan hil ziren ospitalean.
 
Hainbaten ustez, Gasteizen eta beste hainbat tokitan hain indartsu antolatzen ari zen langile mugimendua geraraztearren, Espainiako Gobernutik etorri zitzaien agindua poliziei, protestalariei hiltzeko asmoz tiro egin ziezaieten.<ref name=LlachRevolta/>
 
Hilak honako hauek izan ziren:
* Pedro Maria Martinez Ocio, 27 urtekoa, Forjas Alavesas lantegiko langilea. [[Mendizorrotza (auzoa)|Mendizorrotza]] auzoan bizi zen.
* Francisco Aznar Clemente, 17 urtekoa, okindegi-langilea eta ikaslea. [[Zaramaga]] auzoan bizi zen.
 
=== Grebaren esperientzia ===
Nahiz eta epe ertainera langileek zituzten helburuak lortu, epe laburrean zigor eta errepresio gogorra jazopairatu zuten, behean idatzita dagoen moduan:
{{esaera2|Hirurogeita hamar egun greban, ezin konta ahala batzar, [[manifestazio]] ugari, greba orokorra egiteko hiru deialdi, lehen atxilotuen askatasuna, lanpostutik botatako langileak berriz hartzea, gertaera larrien ondoren greba orokorra Euskadin...
 
[[Fitxategi:2009ko martxoaren 3ko manifestazioa Gasteizen.jpg|thumb|240px|2009ko martxoaren 3ko manifestazioa, Frantzia kalean, Bilboko plazatik gertu.]]
 
2006an, urtero legez, manifestazio jendetsu bat egin zen Gasteizen, martxoaren 3an. [[Ertzaintza]]k, manifestarien aurka egindako kargan, hainbat zauritu zituen, eta hiru atxilotu: Josu Ormaetxea, Andoni Txasko —1976ko gertakarietan eskuineko begia galdu zuena— eta Aitor Fernández de Ortega. Ormaetxeari eta Txaskori ''[[terrorismoaren goratze]]a'' egotzi zieten, egun batzuk lehenago kartzeletan hildako [[Euskadi Ta Askatasuna|ETAko]] bi kideren argazkiak erakusteagatik dolu-xingola beltzarekiko [[Ikurrina|Euskal Herriko ikurrin]] batean. [[Espainiako Auzitegi Gorena]]k, aldiz, auzia artxibatu zuen, haren ustez epaituek ez zutelako terrorismoaren goraipamenik egin.<ref>{{es}} [http://www.martxoak3.org/wp-content/uploads/2008/01/archivocausa.pdf Auzia artxibatzeko erabakiaren agiria].</ref> Gasteizko epaitegian, berriz, hiru atxiloturen aurkako epaiketa izan zen 2009an, «atentatua» eta «desordena publikoak» egotzita.<ref>Iker BIZKARGUENAGA: [http://www.gara.net/paperezkoa/20080917/96756/es/El-fiscal-mano-Lakua-pide-carcel-para-victimas-3-marzo «El fiscal, de la mano de Lakua, pide cárcel para víctimas del 3 de marzo»]{{Apurtutako esteka|date=otsaila 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Gara'', 2008ko irailaren 17a.</ref> Azken auzi horretan ere, Ormaetxea eta Txasko errugabe gelditugeratu ziren, baina Fernández de Ortegari 14 hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten.<ref>Lino MONDRAGÓN: [http://www.elcorreo.com/alava/20090717/local/juzgado-absuelve-acusados-marzo-200907171344.html «El juzgado absuelve a dos de los acusados del 3 de marzo y condena al tercero por desórdenes públicos»], ''El Correo'', 2009-09-17.</ref>
 
== Omenaldiak ==
1984an, [[Zarama]] taldeak ''Gasteizko Gaua'' abestia plazaratu zuen ''Indarrez'' albumean, grebalarien omenez. [[Betagarri]] gasteiztar musika taldeak ere gertakariei buruzko abesti bat txertatu zuten 2006. urteko ''Hamaika Gara'' lanean.
 
''[[Vitoria, 3 de marzo]]'' Victor Cabaco zuzendariaren filmean ere gertakari hauekgertakariok kontatzen dira.
 
== 1976ko martxoaren 3ko biktimen memorialen galeria ==
<gallery heights="200" mode="packed">
Fitxategi:Vitoria - San Francisco de Asis01.JPG|Vicente Manterola kalean dagoenkaleko monumentua, 1986koa, Asisko San Franciscoren parrokiaren parean.
Fitxategi:Vitoria - Plaza Tres de Marzo, memorial de las víctimas del 3 de marzo de 1976 1.jpg|Martxoaren 3a Plazan dagoenPlazako memoriala, 2013koa, Asisko San Francisco parrokiaren parean.
Fitxategi:Vitoria - Plaza Tres de Marzo, memorial de las víctimas del 3 de marzo de 1976 2.jpg|Martxoaren 3a Plazan dagoenPlazako memorialeko plaka.
Fitxategi:Vitoria - Plaza Tres de Marzo, memorial de las víctimas del 3 de marzo de 1976 3.jpg|Martxoaren 3a Plazan dagoenPlazako memorialeko plaka.
Fitxategi:Vitoria - Zaramaga 2.jpg|Martxoaren 3a Plazatik gertu dagoen eraikin bateko horma-irudiak.
</gallery>
3.265

edits