«Txikipedia:Pisako dorrea»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
(Orri berria: «'''Pisako dorrea''' Pisako dorrea Italiako hiri horretako katedraleko kanpandorrea da, eta mundu osoan oso ospetsua da ia 4 gradu okertuta dagoelako. Hori dela eta, urtero milak...»)
 
 
{{Pagebanner:H0012046-P.JPG}}
'''Pisako dorrea'''
[[Fitxategi:Pisa - Campo Santo - Campanile 4 - 2005-08-08 17-30 4832.JPG|390px|thumb|<center>Pisako dorrea.]]
'''Pisako dorrea''' {{Txp|Italia|Italiako}} hiriPisa horretakohiriko {{Txp|katedral|katedraleko}} kanpandorrea da, eta mundu osoan oso ospetsua da ia 4 gradu okertuta dagoelako. Hori dela eta, urtero milaka turista joaten dira bertara. Dorrea ez dago katedralari itsatsita, katedraletik bereizitaaparte baizik. 56 metroko altuera du, eta hain dago okertuta, non goialdeagoialdean dorrearen erdigunetikardatza ia lau metrora mugituta baitago oinarekin konparatuta. 1987an, {{Txp|UNESCO|UNESCOk}} Munduko Ondare izendatu zuen dorrea ondoko eraikinekin batera, hau da, katedralarekin, bataiotegiarekin eta hilerriarekin batera. BarruanDorrearen gainera igotzeko 294 eskailera-maila ditudaude, baina gaur egun dorrea itxita dago bisitarientzat.
 
==Zergatik dago okertuta?==
Pisako dorrea Italiako hiri horretako katedraleko kanpandorrea da, eta mundu osoan oso ospetsua da ia 4 gradu okertuta dagoelako. Hori dela eta, urtero milaka turista joaten dira bertara. Dorrea ez dago katedralari itsatsita, katedraletik bereizita baizik. 56 metroko altuera du, eta hain dago okertuta, non goialdea dorrearen erdigunetik ia lau metrora baitago. 1987an, UNESCOk Munduko Ondare izendatu zuen ondoko eraikinekin batera, hau da, katedralarekin, bataiotegiarekin eta hilerriarekin batera. Barruan 294 eskailera-maila ditu.
XI. mendean, {{Txp|Pisa}} errepublika boteretsu eta aberatsa zen, {{Txp|Amalfi}}, {{Txp|Genova}} eta {{Txp|Venezia|Veneziarekin}} batera. Aberastasun hori ekialdearekiko{{Txp|Ekialde Hurbila|Ekialdearekiko}} itsas merkataritzatik zetorren. Pisako gobernariek Bonanno Pisano arkitektoari eskatu zioten dorrea eraikitzeko, eta lanak 1173an hasi ziren, hain zuzen ere,{{Txp|Erdi Aroa|Erdi Aroan}}, beraz.
 
Hasieran, dorreak 100 metro izan behar zituen, baina bigarren solairua eraiki zutenean, 1178an, dorrea okertzen hasi zen. Dorrea lur bigun batean (hareharea eta buztinezko nahaste bat) eraiki zutelako eta zimendu txikia zuelako gertatu zen hori. Eraikuntza ia 100 urtez gelditu zen, 1275ean Giovanni di Simone {{Txp|Arkitektura|arkitektoak}} lanari ekin zion arte. XIV. mendearen erdialdean amaitu zen, zutabedun zazpi maila zituen eta gainean kanpandorre txikiago bat. Azken mailak zuzendu egin zituzten dorrearen inklinazioa murrizteko, eta horregatik banana forma duela esaten da.
Zergatik dago okertuta?
 
XIX. mendean konturatu ziren dorre azpiko zorua urez blai zegoela eta hori arriskutsua izan zitekeela eraikinarentzat. Hori dela eta, 1838an, dorrearen azpitik ura ateratzeko obrak egin zituzten. HalaAldiz, arazoa konpondu erebeharrean, dorrea are gehiago okertu zen. Geroago, XX. mendean, zimenduak sendotzeko beste lan batzuk egin ziren, egituraren oinarrian zementua injektatuz. Horrek berriro ere dorrea gehiago okertzea eragin zuen.
XI. mendean, Pisa errepublika boteretsu eta aberatsa zen, Amalfi, Genova eta Veneziarekin batera. Aberastasun hori ekialdearekiko itsas merkataritzatik zetorren. Pisako gobernariek Bonanno Pisano arkitektoari eskatu zioten dorrea eraikitzeko, eta lanak 1173an hasi ziren, hain zuzen ere, Erdi Aroan.
 
Inklinazio handiena 1993an gertatu zen, dorrearen ardatzakardatza 4,47 metro desbideratzera iritsi zenean (5,5 graduko malda baten baliokidea). Une horretan dorrea bat-bateanerortzeko erorizorian zitekeelazegoela uste zuten, eta "behin betiko" erreskate operazio bat egiteko itxi zuten.
Hasieran, dorreak 100 metro izan behar zituen, baina bigarren solairua eraiki zutenean, 1178an, dorrea okertzen hasi zen. Dorrea lur bigun batean (hare eta buztinezko nahaste bat) eraiki zutelako eta zimendu txikia zuelako gertatu zen hori. Eraikuntza ia 100 urtez gelditu zen, 1275ean Giovanni di Simone arkitektoak lanari ekin zion arte. XIV. mendearen erdialdean amaitu zen, zutabedun zazpi maila zituen eta gainean kanpandorre txikiago bat. Azken mailak zuzendu egin zituzten dorrearen inklinazioa murrizteko, eta horregatik banana forma duela esaten da.
 
Inklinazioari aurre egiteko, guztira 900 tona pisatzen zuten berunezko lingoteaklingote batzuk jarri ziren oinarrian, ezpondaren beste aldean. Lehen esku-hartze horrek dorrearen mugimendua blokeatzeko balio izan zuen. Geroago, beste esku-hartze bat egin zen goialdean lurra modu kontrolatuan kentzeko eta inklinazioa konpentsatzeko.
XIX. mendean konturatu ziren dorre azpiko zorua urez blai zegoela eta hori arriskutsua izan zitekeela eraikinarentzat. Hori dela eta, 1838an, dorrearen azpitik ura ateratzeko obrak egin zituzten. Hala ere, dorrea gehiago okertu zen. XX. mendean, zimenduak sendotzeko beste lan batzuk egin ziren, egituraren oinarrian zementua injektatuz. Horrek berriro ere dorrea gehiago okertzea eragin zuen.
 
Esku-hartze moderno horiei esker, 2001ean, berunezko lingoteak kendu zituzteneanzituztenerako, dorrea gradu erdi bat (44 zentimetro inguru) zuzentzea lortu zuten. Gutxi dela dirudi, baina inklinazioa guztiz segurua da, dorreak mendeetan izan duen bera.
Inklinazio handiena 1993an gertatu zen, dorrearen ardatzak 4,47 metro desbideratzera iritsi zenean (5,5 graduko malda baten baliokidea). Une horretan dorrea bat-batean erori zitekeela uste zuten, eta "behin betiko" erreskate operazio bat egiteko itxi zuten.
 
Eraikinak badu datu historiko interesgarri bat, izan ere, 1590ean {{Txp|Galileo Galilei|Galileo Galileik}} dorrea gorputzen erorketari buruzko bere esperimentu ospetsuan erabili zuen. Dorrearen tontorretik pisu ezberdineko esferak jaurtiz, materia berberaz egindako objektu guztiak abiadura berean erortzen direla frogatu zuen, nahiz eta pisu desberdina eduki. Horrek esan nahi du {{Txp|grabitate|grabitatearen}} azelerazioa konstantea dela, erortzen den objektuaren pisua edozein izanda ere.
Inklinazioari aurre egiteko, guztira 900 tona pisatzen zuten berunezko lingoteak jarri ziren oinarrian, ezpondaren beste aldean. Lehen esku-hartze horrek dorrearen mugimendua blokeatzeko balio izan zuen. Geroago, beste esku-hartze bat egin zen goialdean lurra modu kontrolatuan kentzeko eta inklinazioa konpentsatzeko.
 
Esku-hartze moderno horiei esker, 2001ean, berunezko lingoteak kendu zituztenean, dorrea gradu erdi bat (44 zentimetro inguru) zuzentzea lortu zuten. Gutxi dela dirudi, baina inklinazioa guztiz segurua da, dorreak mendeetan izan duen bera.
 
[[Kategoria:Txikipedia]]
Eraikinak badu datu historiko interesgarri bat, izan ere, 1590ean Galileo Galileik dorrea gorputzen erorketari buruzko bere esperimentu ospetsuan erabili zuen. Dorrearen tontorretik pisu ezberdineko esferak jaurtiz, materia berberaz egindako objektu guztiak abiadura berean erortzen direla frogatu zuen, nahiz eta pisu desberdina eduki. Horrek esan nahi du grabitatearen azelerazioa konstantea dela, erortzen den objektuaren pisua edozein izanda ere.
[[Kategoria:Txikipedia:Arkitektura]]
[[Kategoria:Txikipedia:Italia]]