«Lankide:Ibai1984/Proba orria»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
}}'''Bartolomé Maximiliano Moré Gutiérrez''', (Santa Isabel de la Lajas, [[Kuba]], [[1919]]- [[Habana]], [[Kuba]], [[1963]])<ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Benny Moré y el camino de la leyenda (+Video)|hizkuntza=es|url=http://www.granma.cu/cultura/2021-02-19/benny-more-y-el-camino-de-la-leyenda-19-02-2021-11-02-44|aldizkaria=Granma.cu|sartze-data=2021-03-13}}</ref><ref name=":1">{{Erreferentzia|izenburua=El Bárbaro del Ritmo, Benny Moré, sigue cantando a 58 años de su muerte (+Video)|hizkuntza=es|url=http://www.granma.cu/cultura/2021-02-19/el-barbaro-del-ritmo-benny-more-sigue-cantando-a-58-anos-de-su-muerte-19-02-2021-13-02-24|aldizkaria=Granma.cu|sartze-data=2021-03-13}}</ref> '''Benny Moré''' bezala ezagunagoa,<ref name=":1" /> [[kubatar]] [[Musika|musikaria]] izan zen.
 
Genero[[Musika mota]] ugari landu zituen: sona eta son montunoa, [[Mambo|mamboa]], [[Bolero|boleroa]], guaracha, [[Merengue|merenguea]] edota [[runba]].<ref name=":5">{{Erreferentzia|izena=Laura Mercedes Giraldez|abizena=Collera|izenburua=El Benny, lo más autóctono de la música cubana (+Video)|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=http://www.cubahora.cu/cultura/el-benny-lo-mas-autoctono-de-la-musica-cubana|aldizkaria=Cubahora|sartze-data=2021-03-13}}</ref> Ezizen hauek eduki zituen: Erritmoaren Barbaroa eta Mamboaren Printzea.<ref name=":6">https://www.telesurtv.net/news/benny-more-vivo-siempre-natalicio-20190823-0054.html</ref>
 
Morék formazio autodidakta eduki zuen,<ref name=":8">ACOSTA, Leonardo (2008), "Benny Moré, the musician", ''A contra corriente'', 3. zenbakia, 122-126. orrialdeak. Hemen kontsultatua (2021eko martxoaren 14an): https://projects.ncsu.edu/project/acontracorriente/spring_08/Acosta%20sobre%20More.pdf</ref> ez zuen musika akademikorik ikasi eta ez zekien [[Partitura|partiturarik]] irakurtzen. Horregatik, bere inguruko musikarien laguntza behar izaten zuen berak sortutako abestiak [[Pentagrama (musika)|pentagrametan]] ipintzeko.<ref name=":2" /><ref>{{Erreferentzia|izena=Rafael Lam|abizena=Marimón|izenburua=Los músicos de Benny cuentan sus experiencias|hizkuntza=es|data=2013-08-24|url=http://www.cubahora.cu/cultura/los-musicos-de-benny-cuentan-sus-experiencias|aldizkaria=Cubahora|sartze-data=2021-03-14}}</ref>
 
=== Haurtzaroa eta gaztaroa ===
Santa Isabel de las Lajas herrian jaio zen, [[Kuba|Kuban]].<ref name=":1" /> Bere ama Virginia Moré izan zen, eta aita Silvestre Gutiérrez.<ref name=":7">https://latinpop.fiu.edu/SECCION04Mpt2.pdf</ref> 18 anaia zituen eta bera zen zaharrena. Bere herenaitona Moré kondearen esklaboa zenez, handik zetorkion abizena. Bere herenaitona herriko errege izendatu omen zuten [[Esklabotza|esklabo]] [[Beltz (pertsona)|beltzek]], kongotarren tradizioari jarraiki. XIX. mendean kongoar jatorriko beltz askatuek sortutako elkarteak laguntza eskaini zion Moréri umea zela, bere herenaitona erregea izana zelako.<ref name=":1" /> Elkarte (cabildo) hauek antolatutako jaialdietan parte hartzen zuen, bai kongotar edo [[bantu]] jatorrikoenetan eta baita ''lucumí'' edo [[Joruba|jorubatarrenetan]]. Ziurrenik han ikasi zituen afro-kubatar abestiak, dantzak eta errituak eta baita perkusioa jotzen ere.
 
XIX. mendean kongoar jatorriko beltz askatuek sortutako elkarteak (''cabildo''ak) laguntza eskaini zion Moréri umea zela, bere herenaitona erregea izana zelako.<ref name=":1" /> Elkarte hauek antolatutako jaialdietan parte hartzen zuen, bai kongotar edo [[bantu]] jatorrikoenetan eta baita ''lucumí'' edo [[Joruba|jorubatarrenetan]]. Ziurrenik han ikasi zituen afro-kubatar abestiak, dantzak eta errituak, eta baita perkusioa jotzen ere.
Jatorria Afrika mendebaldean zuten abesteko bi modu zeuden Kuban. Morék bi tradizioak barneratu zituen, hirudun eta seidun [[Bitarte (musika)|bitartekoak]] (troba, son eta [[Bolero|boleroan]] agertzen direnak) eta bostun, laudun eta zortzidun [[Bitarte (musika)|bitartekoak]] ([[runba]] eta guaguancóan agertzen direnak). Bi tradizioak ezagutu eta inork baino hobeto menderatzea izan zen Moréren moldagarritasunaren ezaugarri bat.<ref name=":8" />
 
Jatorria Afrika mendebaldean zuten abesteko bi modu zeuden Kuban. Morék bi tradizioak barneratu zituen,: hirudun eta seidun [[Bitarte (musika)|bitartekoak]] (troba, son eta [[Bolero|boleroan]] agertzen direnak), eta bostun, laudun eta zortzidun [[Bitarte (musika)|bitartekoak]] ([[runba]] eta guaguancóan agertzen direnak). Bi tradizioak ezagutu eta inork baino hobeto menderatzea izan zen Moréren moldagarritasunaren ezaugarri bat.<ref name=":8" />
 
Beranduago ikasi zuen gitarra jotzen (harekin konposatuko zituen bere abestiak) eta trobadore gisa abesten hasi zen duetoetan.<ref name=":8" />
 
Eskola utzi behar izan zuen [[nekazari]] lanetan hasteko. Han, ''repentista'' (inprobisatzaile) gisa abesten zuen beste nekazarien aurrean. 1930ean familia herriz aldatu zen, [[Camagüeyko probintzia|Camagüeyo probintziako]] ''Central Vertientes'' [[azukre]] fabrikatik gertu bizitzeko. Amak arropa garbitzen lan egiten zuen eta Benny Morék azukre fabrikarako orgatilak mugituz. Bitartean<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=Grandeza y certezas de Benny|hizkuntza=es|url=http://www.granma.cu/cultura/2019-08-23/grandeza-y-certezas-de-benny-23-08-2019-21-08-13|aldizkaria=Granma.cu|sartze-data=2021-03-13}}</ref><ref name=":7" />, Bitartean'', Conjunto Avance'' taldea sortu zuen, eta, beranduago, hirukote bat sortu zuen.<ref name=":1" />
 
=== Lehen urteak Habanan ===
1936an heldu zen [[Habana|Habanara]] lehen aldiz, sei hilabeterako. Baina Vertientes herrira bueltatu zen, eta [[Azukre-kanabera|azukre-kanaberak]] mozten aritu zen.<ref name=":7" /> 1940an Habanara bueltatu zen eta behin betikohan geratu zen hirilauzpabost hartanurtez.<ref name=":0" /> Lau urte igaro zituen gitarra batekin [[kafetegi]], [[taberna]], [[hotel]], [[jatetxe]] eta [[Putetxe|putetxeetan]] abesten.<ref name=":1" />
 
CMQ irratiko lehiaketa batera aurkeztu zen bi aldiz, eta bigarrengo aldian lehen saria irabazi zuen.<ref name=":5" />
1952an Kubara itzuli zen.<ref name=":3" /> Urte hartan [[Cienfuegos]]<nowiki/>eko ''Orquesta Aragón'' taldearekin grabatu zuen<ref name=":1" /> eta [[Bebo Valdés]]<nowiki/>en ''big band''arekin ere abestu zuen.<ref name=":7" /><ref name=":8" /> Ernesto Duarterekin ere lan egin zuen.<ref name=":9">{{Erreferentzia|izenburua=Benny Moré: el Bárbaro del Ritmo - Colombia Informa Un día como hoy|hizkuntza=es|data=2019-02-19|url=http://www.colombiainforma.info/benny-more-el-barbaro-del-ritmo/|aldizkaria=Colombia Informa|sartze-data=2021-03-14}}</ref>
 
1953an bere orkestra propioa sortzea erabaki zuen, Kubako perkusioak sartuz.<ref name=":1" /> 1953ko abuztuaren 3an aurkeztu zuen ''Banda Gigante'' orkestra.<ref name=":3" /> 40 pertsonako taldea zen.,<ref name=":9" /> Taldekoeta hango kide izan ziren, besteak beste, Fernando Alvarez abeslaria, Alfredo ''Chocolate'' Armenteros tronpetista, Generoso Jiménez tronbonista eta Rolando Laserie bateria. Arrakasta handia lortu zuten bai Kuban eta baita nazioartean ere.<ref name=":5" /> 1956 eta 1957 urteetan [[Venezuela]], [[Jamaika]], [[Haiti]], [[Kolonbia]], [[Panama]], [[Mexiko]] eta [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetan]] ibili ziren, eta [[Oscar Sariak|Oscar sarien]] zeremonian ere jo zuten.<ref name=":6" /><ref name=":7" />
 
[[Kubako Iraultza|Kubako Iraultzaren]] ondoren, irlan geratzea erabaki zuen, nahiz eta kanpoan birak egiteko eta diskoak grabatzeko dirutzak eskaini zizkioten.<ref name=":4" /> Night and Day kabaretean abesten hasi zen.<ref name=":9" />
 
Alkoholarekin zuen arazoaren ondorioz, [[Zirrosizirrosi]] hepatiko baten ondoriozbatekin hil zen 1963an.<ref name=":2" /><ref name=":6" />
 
== Diskografia aipagarria ==
699

edits