«Nobel Sariak»: berrikuspenen arteko aldeak

999 bytes added ,  Duela 4 hilabete
t
80.24.215.191 wikilariaren aldaketak ezabatuz, Supro23 wikilariaren azken bertsiora itzularazi da.
t (80.24.215.191 wikilariaren aldaketak ezabatuz, Supro23 wikilariaren azken bertsiora itzularazi da.)
Etiketak: lehengoratzea SWViewer [1.4]
{{Wikipedia1000}}
[[Fitxategi:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|Alfred Nobel]]
'''putosNobel ratasSaria''' (suedieraz: Nobelpriset [nʊˈbɛ̂lːˌpriːsɛt]; norvegieraz: Nobelprisen) [[aurrerapen]] [[Akademia|akademi]]<nowiki/>ko, [[kultura]]l edo [[zientifiko]]<nowiki/>ak aitortzeko, [[Suedia]]<nowiki/>ko eta [[Norvegia]]<nowiki/>ko erakundeek hainbat kategoriatan ematen duten nazioarteko [[Sari (argipena)|sari]] multzoa da. [[Alfred Nobel]] [[kimika]]ri, [[ingeniari]] eta [[industria]]l suediarraren nahiari esker bost Nobel sari jarri ziren martxan 1895ean, eta 1901ean eman ziren lehen aldiz Kimika, [[Literatura]], [[Bakearen Nobel Saria|Bakea]], [[Fisika]] eta [[Fisiologia]] edo [[Medikuntza]]<nowiki/>ko sariak. <ref name=":0">{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2018|izenburua="Nobel Prize facts"|argitaletxea=Nobel Foundation|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref><ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2018|izenburua="Nobel Prizes and Laureates"|argitaletxea=Nobel Foundation|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref><ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2010|izenburua="Which country has the best brains?"|argitaletxea=BBC News|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref> Mundu mailan onartuta dago eskuragarri dauden sari entzutetsuenak direla dagozkien alorretan.<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2019|izenburua="Top Award, Shanghai Ranking Academic Excellence Survey 2018"|argitaletxea=Shanghai Ranking|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref><ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2019|izenburua="IREG List of International Academic Awards" (PDF)|argitaletxea=IREG Observatory on Academic Ranking and Excellence|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref><ref>{{erreferentzia|izena=Baruch Aba|abizena=Shalev|urtea=2005|izenburua=100 years of Nobel prizes (Third ed.)|argitaletxea=The Americas Group|orrialdea=p.8|orrialdeak=|ISBN=978-0-935047-37-0|hizkuntza=En}}</ref>
 
1968an, Sveriges Riksbank Suediako [[banku]] zentralak, Sveriges Riksbank [[Ekonomia]] Zientzien Saria ezarri zuen Alfred Nobelen [[oroimen]]<nowiki/>ean. Saria Nobel Fundazioak 1968an Sveriges Riksbanketik jaso zuen [[Dohaintza (argipena)|dohaintza]]<nowiki/>n oinarritzen da, bankuaren 300. urteurrena zela eta. Ekonomia Zientzien lehen saria [[Ragnar Frisch]]<nowiki/>ek eta [[Jan Tinbergen]]<nowiki/>ek jaso zuten 1969. urtean. Ekonomia Zientzien Saria [[Stockholm]]<nowiki/>eko Suediako Zientzien Errege Akademiak eman zuen, 1901az geroztik Nobel Sariak ematen diren [[printzipio]] berberei jarraituz.<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2019|izenburua="The Noble Prize - Did You Know?"|argitaletxea=Nobel Prize|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref>
Suediako Zientzien [[Errege]] [[Akademia]]<nowiki/>k Kimikako zein Fisikako Nobel Sariak eta Sveriges Riksbankek Zientzia Ekonomikoetan ematen dituzte, Alfred Nobelen oroimenean. [[Karolinka]] Institutuko Nobel Batzarrak Fisiologia edo Medikuntzako Nobel Saria, Suediako Akademiak Literaturako Nobel Saria, eta Norvegiako Nobel Batzordeak Bakearen Nobel Saria ematen dituzte.
 
1901 eta 2018 urteen artean, Nobel Sariak (eta Ekonomia Zientzietako Sariak, 1969tik aurrera) 590 aldiz eman ziren, 935 pertsona eta erakundeei.<ref name=":0">{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2018|izenburua="Nobel Prize facts"|argitaletxea=Nobel Foundation|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref> Zenbait aldiz, behin baino gehiagotan jaso dute Nobel Saria, eta horrek 27 [[erakunde]] eta 908 pertsona biltzen ditu. Sari-zeremonia urtero egiten dute Stockholmen, Suedian (Noruegiakoa [[Oslo]]<nowiki/>n ospatzen den Bake Sariaren ekitaldia izan ezik).<ref name=":0" /><ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2017|izenburua="All Nobel Prizes"|argitaletxea=Nobel Foundation|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref> Hartzaile bakoitzak ("laureatua" izenarekin ezagutzen dena) [[urre]]<nowiki/>zko [[domina]],<ref>{{erreferentzia|izena=Elizabeth|abizena=Palermo|urtea=2014|izenburua=Sold for up to US$4.76 million (see Nobel Prize Medal Fetches Record-Breaking $4.76 Million)|argitaletxea=Live Science|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref> [[Diploma (hezkuntza)|diploma]] eta Nobel [[Fundazio (argipena)|Fundazio]]<nowiki/>ak erabakitzen duen [[diru]] kopuru bat jasotzen ditu. (2020. urteaz gero, sari bakoitzak 9.000.000 SEK balioko ditu, edo 935.366 dolar inguru, 848.678 [[euro]] edo 716.224 £).<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=|izenburua="Nobel Prize amount is raised by SEK 1 million"|argitaletxea=Nobel Foundation|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref> 1980a baino lehen egindako dominak 23 [[kilate]]<nowiki/>ko urreaz eginda zeuden, eta ondorengoak 18 kilateko urre berdean, 24 kilateko urrezko estaldurarekin.
 
Saria ez da hil ostean ematen. Hala ere, pertsona bati saria ematen bazaio eta jaso aurretik hiltzen bada, saria oraindik aurkez daiteke.<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2011|izenburua="Montreal-born doctor gets posthumous Nobel honour"|argitaletxea=CBC News|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref> Ezin da saririk banatu hiru pertsona baino gehiagori, nahiz eta Bakearen Nobel Saria hiru pertsona baino gehiagoko erakundeei ematerik badagoen.<ref>{{erreferentzia|izena=Jürgen|abizena=Schmidhuber|urtea=2010|izenburua="Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th century"|url=https://archive.org/details/arxiv-1009.2634|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=En}}</ref>
158

edits