«Lurrun-makina»: berrikuspenen arteko aldeak

353 bytes added ,  Duela 2 hilabete
t
Erreferentzia
t (Euskal Herriko adibide bat)
t (Erreferentzia)
[[Industria Iraultza]] lurrun-makinaren sorreran oinarritzen da. [[Ingalaterra]]n hasi zen [[XVIII. mendea|XVIII. mendearen]] bukaeran, eta ia [[XIX. mendea|XIX. mendearen]] erdira arte, [[Mendebaldeko Europa|Mendebaldeko Europako]] herrialde nagusietan eta [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetan]] garapen ekonomikoa era nabarmenean bizkortu zuen. 1890 eta 1930 urteen artean ikatzaren errekuntzan oinarritutako lurrun-makinen erabilera murriztuz joan zen, [[erregai]] gisa [[petrolio]]tik eratorritako [[hidrokarburo]]ak erabiltzen dituzten [[Barne-errekuntzako motor|barne-errekuntzako motorrei]] bidea emanez.
 
Asko dira lurrun-makinaren asmakuntza data zehazten saiatu diren egileak baina asmakuntza hau izen bakar bati lotzeko saiakera alferrikakoa izan da. Izan ere, [[Heron Alexandriakoa|Heron Alexandriakoaren]] bildumarikSpiritalia seu Pneumatica idazlanetik<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Alexandriako Hero: bi mila urtedun lurrun makina eta “vending” makina {{!}} Liber Prodigiorum|url=https://www.argia.eus/blogak/ibon-larrazabal/2014/02/11/alexandriako-hero-bi-mila-urtedun-lurrun-makina-eta-vending-makina/|aldizkaria=www.argia.eus|sartze-data=2021-03-06}}</ref> [[James Watt|James Watten]] makina sofistikatuetara, lurrun-makinaren garapen historikoan zehar izen asko azaltzen dira. Aplikazio praktikorik zuten ezagutzen ez zutenden oinarrizko [[Gailu|gailuetatik]] hasita, [[industria]] eta [[Garraio|garraioan]] txertatu zen [[Motor unibertsal|motor unibertsalaren]] garapera lortzeko, egindako hobekuntzak ugariak izan dira, batik bat Ingalaterran eta Industri Iraultza hasi berriaren testuinguruan, [[XVII. mendea|XVII]]. eta XVIII. mendeetan.
 
Batez ere egindako asmakuntzengatik ezaguna den [[Jeronimo Aiantz|Jeronimo Aiantz Beaumont]], [[gudari|militar]], [[margolaritza|margolari]], [[musika]]ri, eta kosmografo [[Nafarroa Garaia|nafarrak]] erregistratu zuen lurrun-makinaren lehen [[Patente|patentea]] 1606. urtean<ref>{{Erreferentzia|izena=Nicolás.|abizena=García Tapia|izenburua=Un inventor navarro, Jerónimo de Ayanz y Beaumont (1553-1613)|argitaletxea=Universidad Pública de Navarra = Nafarroako Unibersitate Publikoa|data=2010|url=https://www.worldcat.org/oclc/704512108|isbn=978-84-9769-260-1|pmc=704512108|sartze-data=2021-03-06}}</ref>. Ez da aspaldi patente honen berri izan zela eta horregatik ez da ezaguna.
29

edits