«Konstantzako aintzira»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Autoritate kontrola jartzea)
}}
'''Konstantzako aintzira'''<ref>{{Web erref|izenburua=159. araua|url=https://www.euskaltzaindia.eus/dok/arauak/Araua_0159.pdf|argitaletxea=Euskaltzaindia|sartze-data=2010-10-14}}</ref> ([[aleman]]ez: ''Bodensee'') [[Erdialdeko Europa]]n dagoen aintzira da, [[Baden-Württemberg]] estatu [[alemania]]<nowiki/>rraren, [[Turgovia]], [[Schaffhausen kantonamendua|Schaffhausen]] eta [[Sankt Gallen kantonamendua|Sankt Gallen]] kantonamendu [[suitza]]<nowiki/>rren eta [[Vorarlberg]] estatu [[austria]]<nowiki/>rraren artean. ''Suabiako itsasoa'' ezizenaz ezagutzen da.
 
== Deskribapena ==
Konstantzako aintzira Europako erdialdeko eta mendebaldeko ur gezako hirugarren aintzirarik handiena da (eta bigarren handiena bolumenari dagokionez), Geneva lakuaren eta Balaton lakuaren ondoren.
 
63 km (39 milia) luze eta ia 14 km (8,7 milia) ditu bere punturik zabalenean. 536 km2 inguru ditu (207 milia karratu) eta 395 metrora dago (1.296 oin) itsas mailatik. Bere sakonerarik handiena 252 metrokoa da (827 oin), zehazki Goi Lakuaren erdian. Bere bolumena 48 km3 ingurukoa da (12 milia kubiko).
 
Lakuak bi zati ditu: ekialdeko sekzio nagusia, Obersee edo Goi lakua izenekoa, 473 kilometro karratu (183 milia karratu) hartzen dituena, bere ipar-mendebaldeko besoa barne, Überlinger See (61 km2 (24 milia karratu)), eta mendebaldeko sekzio askoz txikiagoa, Untersee edo Behe lakua" deitua, 63 kilometro karratu inguruko azalerarekin (24 milia karratu).
 
Bi laku hauen arteko lotura Seerhein ibaia da (lit.: Rhin lakua. Geografikoki, batzuetan ez da aintziraren zatitzat hartzen, ibaitzat baizik.
 
Konstantzako Behe lakua hiru zatitan banatuta dago: Alemaniako bi zatiak, Gnadensee uhartearen iparraldean eta Mettnau penintsularen iparraldean (Markelfinger Winkel), eta Zeller See uhartea, Radolfzell uhartearen hegoaldean eta uhartearen ipar-mendebaldean. Uhartearen hegoaldean eta bere hegomendebaldeko besoarekin Stein am.
 
== Historia ==
Konstantzako aintzira Rhin glaziarrak sortu zuen izotz garaian. Azken glaziaraldiaren ondoren, duela 10.000 urte inguru, Obersee eta Unterseek oraindik laku bakar bat osatzen zuten. Rhin Garaiaren beheranzko higadurak, lakuaren maila mailaz maila hondoratzea eta Konstanzer Schwelle azaleratzea eragin zuen.
 
Rhin ibaiak, Bregenzer Ach ibaiak eta Dornbirner Ach ibaiak Alpeetatik aintzirara sedimentuak eramaten dituzte, honela, pixkanaka, sakonera gutxituz eta hego-ekialdeko lakuaren hedadura murriztuz.
 
Antzinatean, bi lakuek izen ezberdinak zituzten, eta, ezagutzen ez diren arrazoiengatik, izen bera izatera pasa ziren.
 
== Izena ==
Pomponio Mela geografo erromatarra izan zen aintzirak aipatu zituen lehena. Lacus Venetus deitu zion goikoari eta Lacus Acronius behekoari; Rhin ibaia bietatik igarotzen da. 75 urtearen inguruan. Plinio Zaharra naturalistak, biei, Lacus Raetiae Brigantinus deitu zien, lakuko hiri erromatar nagusiaren omenez, Brigantium (beranduago Bregenz). Izen hau, hemen bizi ziren Brigantii zeltekin lotua dago, tokiak, tribuaren izena jaso zuen edo eskualdeko biztanleek euren kokaleku nagusiaren izena jaso zuten argi ez dagoen arren. Amiano Martzelinok Lacus Brigantiae forma erabili zuen.
 
Gaur egungo Bodensee izen alemaniarra, Bodman toki izenetik dator, ziuraski, jatorrian, antzinako goi alemaniar bodamon hitzetik eratorria, "lurzoruetan" esan nahi zuena, laku ondoko lur lauan toki bat adierazten duena. Leku honek, Überlingen aintziraren (Überlinger See) mendebaldeko muturrean kokatua, eskualdez gaindiko izaera bat izan zuen Goi Erdi Aroan, jauregi inperial franko bat bezala (Königspfalz), alamanniar egoitza eta  txanpon-etxea,  izena aintzirara transferitzeko arrazoia hau  izan daiteke ("lakua, honen ondoan baitago Bodman". 833-834 urteetatik aurrera, latindar iturrietan, izena, latinezko bere forma lacus potamicusean agertzen da. Beraz, Walahfrid Strabo bezalako aditu monastikoek, oker onartu zuten Bodman Pfalzen (Potamum latinizatuz) eratorritako izena, grezierazko potamos "ibaia" hitzetik eratorria zela eta "ibai aintzira" esan nahi zuela. Baliteke, baita ere, Rhin ibaia lakuan zehar zihoalako eragina izatea.
 
Wolfram von Eschenbachek, erdi goi alemaniarrean, Bodemensee edo Bodemsee bezala deskribatzen du, azkenean, egungo alemaniar izenerantz eboluzionatu duena, Bodensee. Izena, Bodanrückekin lotuta egon daiteke, Überlingen lakua eta Behe lakuaren arteko muino katea eta Bodmanen etxearen historiarekin.
 
Aintziraren alemaniar izena, Bodensee, beste hizkuntza askok hartu dute, adibidez: holandarra: Bodenmeer, daniarra: Bodensøen, norvegiarra: Bodensjøen, suediarra: Bodensjön, finlandiarra: Bodenjärvi, errusiarra: ''Боденское озеро'', poloniera: Jezioro Bodeńskie, txekiera: Bodamské jezero, eslovakiera: Bodamské jazero, hungariera: Bodeni-tó, kroaziera: Bodensko jezero, albaniera: Liqeni i Bodenit.
 
XV. mendeko Konstantzako Kontzilioaren ondoren, Lacus Constantinus izen alternatiboa erromantzearen (erromatar katolikoa) eremuan erabili zen. Izen hau, jada 1187an Lacus Constantiensis eran frogatua izan zena, Konstantza hiritik zetorren, Rhin ibaiaren bokalean, Oberseetik, honen jatorrizko izena, Constantia, aldi berean, erromatar enperadorearengandik eratorria delarik, Konstantio Kloro (K. a. 300 inguruan). Hortik dator frantsesez: ''Lac de Constance'', italieraz: ''Lago di Costanza'', portugeraz: ''Lago de Constança'', espainieraz: ''Lago de Constanza'', errumanieraz: ''Lacul Constanța'', grekeraz: ''Λίμνη της Κωνσταντίας – Limni tis Konstantias, arabieraz'', بحيرة كونستانس ''buħaira Konstans'' eta turkieraz ''Konstanz gölü''. Erromantze eragineko Ingelesean ere, erromantze eragineko Lake Constance izena egin zen, eta, ondoren, hebreera esportatu zen, beste hizkuntza batzuetara, hala nola: Hizkuntza askotan, bi formak paraleloan existitzen dira, P. romanche: Lai da Constanza eta Lai Bodan, Esperanto: Konstanca Lago eta Bodenlago. [Eskatutako hitzordua]
 
"Suabiako itsasoa" izen poetikoa, aro moderno goiztiarraren eta antzinako egileen ilustrazioaren egileek hartu zuten, ziuraski, Tazito. Hala ere, suposizio hau akats batean oinarritu zen (Teutoburgoko basoaren eta Taunusaren antzekoa): erromatarrek, batzuetan, Mare Suebicum izena erabiltzen zuten Itsaso Baltikorako, ez Konstantzako aintzira. Erromatarrek "sueboak" deritzenak aurkitu zituzten garaian, orduan Elbako tribu germaniar bat itsaso batetik gertu, hau ulergarria zen. Aro Moderno Goiztiarreko egileek, hau alde batera utzi zuten, eta aintzirarik handienaren izena hartu zuten antzinako Suabiako Dukerriaren erdian, egungo Suitzako zatiak ere hartzen zituena. [12] Gaur egun, Suabiako itsasoa (Schwäbisches Meer), Konstantzako aintzirarako termino hiperboliko bezala baino ez da erabiltzen. [13]
 
== Geografia eta klima ==
476

edits