«Gartzia II.a Santxitz»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Sanoitz -> Santxitz
t (Sanoitz -> Santxitz)
{{Biografia_infotaula_automatikoa}}
'''Gartzia II.a Santxitz'''<ref name="Euskaltzaindia">{{erreferentzia|url=https://www.euskaltzaindia.eus/dok/arauak/Araua_0192.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua=192. araua: Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak}}</ref><ref>[[Gartzia Enekoitz]] (852-882) benetan errege izan bazen (eta horretan iturri guztiak ez datoz bat) ''Gartzia I.a'' izango zen, eta ''Gartzia Santxitz'', orduan, ''Gartzia II.a''. Eta ''Gartzia Enekoitz'' benetan errege izan ez bazen, ''Gartzia Santxitz'' erregea, orduan, ''Gartzia I.a'' izango zen.</ref>{{#tag:ref|Euskaraz ''Antso'' ponte-izena eta jatorriz erdaratikakoa zen ''Santxo'' aldaera ditugu. Euskaltzaindiaren 192. arauko irizpideekin, ''Antso''tik ''*Antsoitz'' egin behar zen, baina azken aldaera hau tradizioan ez da dokumentatu. Euskal Herriko erdarazko izkribuetan ugari aurkitzen ditugun patronimikoak ''Santxitz'' eta ''SanoitzSantxitz'' dira, hauen aldaerekin batera. Jatorrizko ''Sanso'' ponte-izenetik eta ''Sansoitz'' patronimikotik, euskarak izan dituen aldaketa fonetiko ezagunen bitartez, ''Antso'' eta ''SanoitzSantxitz'' sortu ziren (Ikus [[Antso]]). Hala eta guztiz ere, Euskaltzaindiaren 192. arauan ''Antso''ren patronimikotzat ''Santxitz'' hobetsi zen.|group="oh"}} —{{lang-la|Garsea Sanzonis}}— ([[circa|c.]] [[919]]-{{data|970|2|22}}<ref name="can">{{erreferentzia| abizena = Cañada Juste| izena = Alberto | izenburua = Un milenario navarro: Ramiro Garcés, rey de Viguera| urtea = 1981| aldizkaria = Príncipe de Viana| url = http://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/15668.pdf | liburukia = 42 |alea= 162|orrialdea= 21-37|issn = 0032-8472}}</ref>) [[Iruñeko Erresuma|Iruñeko erregea]] ([[925]] - [[970]]) eta [[Aragoiko konderria|Aragoiko kondea]] ([[943]]-[[970]]) izan zen.
 
== Biografia ==
Aita hil zenean, [[925]]ko [[abenduaren 10]]ean, Gartzia Santxitzek sei urte baino ez zituen. Horrexegatik, [[Semero Gartzez]] osaba erregeorde bihurtu zen. Osaba hil zenean, tutoretza krisi larrian egon zen eta baita erresuma ere. Ama Totari esker ([[Abd ar-Rahman III.a]] bere lehengusuarekin batera) egoera bere onera itzuli zen.
 
Harrezkero, nahiz eta Gartzea SanoitzSantxitz adin nagusikoa izan, amaren itzalari esker Iruñekoak nagusitasuna lortu zuen beste erresuma kristauen artean. 933an adin-nagusi bilakatu zenean, Gartziak [[Andregoto Garindoitz]] bere emaztegaiaren tutoretza lortu zuen eta, era berean, Aragoiko konderriaren agintaritza ere.<ref name="mar"/> Egoera 943ra arte iraun zuen, lehenengo ezkontza indargabetu eta jada agirietan Teresa Ramirez bigarren emazteekin batera agertu zenean<ref name="can"/>
 
Gartzia Santxitzen hiru arrebak [[Leongo Erresuma]]ko erregeekin ezkondu ziren<ref name="can"/>: Urraka [[Ramiro II.a Leongoa|Ramiro II.arekin]], Antsa [[Ordoño II.a Leongoa|Ordoño II.aarekin]] eta Oneka [[Alfontso IV.a Leongoa|Alfontso IV.arekin]]. Hori zela eta, nafarrek Leongo Erresumako gerra zibiletan parte hartu zuten: [[Ramiro II.a Leongoa|Ramiro II.a]] hil zenean, nafarrek Tota erregina burua zena, Antso iloba Leongo erregea izateko lagundu zuten. Ordoño "Gaiztoa"k, hura ere Totaren iloba, Antso kaleratu zuenean, Totak Abderramanen laguntza eskatu zuen Antsok tronua berreskuratu dezan.
943 baino lehen, [[Ramiro II.a Leongoa]]ren alaba [[Teresa Leongoa|Teresarekin]] ezkondu zen. Hiru seme-alaba bederen izan zituzten:<ref>{{erreferentzia|abizena=Etxegarai Garaikoetxea |izena=Mikel | izenburua = García Sánchez I | url = http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/garcia-sanchez-i/ar-53030/|argitaletxea = Enciclopedia Auñamendi [en línea], 2020, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus | sartze-data =2020-11-3}}</ref>
* [[Ramiro Gartzia Viguerakoa|Ramiro]], [[Viguerako Erresuma|Viguerako lehen erregea]].<ref name="mar"/> 981eko uztailaren 9an hil zen [[Almanzor]]ren kontra borrokatzen ari zela.<ref name="can"/>
* [[Urraka Gartzeitz (X. mendea)|Urraka]].<ref name="can"/> Lehenik [[Fernán González]] Gaztelako kondearekin ezkondu zen. 970ean alargundu zenean, Iruñera itzuli zen. 972ko uztailean, [[Gilen SanoitzSantxitz Gaskoiniakoa|Gilen Gaskoiniakoarekin]] ezkondu zen.<ref name="mar"/> 1008an hilik zegoen, haren seme [[Antso VI.a Gilen Gaskoiniakoa]]k hala esan baitzuen.<ref>{{erreferentzia|abizena = Salazar y Acha|izena= Jaime de|izenburua = Urraca. Un nombre egregio en la onomástica altomedieval|urtea = 2006|aldizkaria = En la España medieval| alea = 1|orrialdea = 37|issn= 0214-3038| url = http://revistas.ucm.es/index.php/ELEM/article/view/ELEM0606220029A/21565|ref=CITAREFSalazar y Acha2006}}</ref>
* Ximeno Gartzeitz kondea. Kordoban izan zuten gatibu. 978an anaiekin batera joan zen, [[Gartzia Fernanditz]] kondeak hala eskatuta, Covarrubiasera.<ref>Siresako kartularioaren arabera, 978ko abenduaren 15ean, {{lang|la|''Sancius rex et Urraka regina, una cum germanis nostris Ranimiro et Eximino memmores sumus quod genitor noster Garsea rex''}}</ref>
 
9.495

edits