«Herio (mitologia)»: berrikuspenen arteko aldeak

123 bytes added ,  Duela 5 hilabete
t
t
 
== Erioa irudikatzen ==
[[Fitxategi:Wolgemut - 1493 - tanz der gerippe (coloriert).jpg|alt=1493. Dantza makabroa|thumb|251x251px|1493. [[Heriotzaren dantza|Dantza makabroa]]]]Historiaren zehar heriotzarekin lotutako jainkoek forma desberdinak hartu dituzte, aipatzen den kultura eta
 
erlijio espezifikoaren arabera. Psikopompak (hildakoen arimak berezko mundutik eramaten dituztenak), lur azpiko jainkoak eta berpizkunde jainkoak heriotza jainkoak deitu ohi dira erlijio testuetan. Ohizkoa denez hildakoak biltzen edo agintzen dituzten jainkoei dagokien papera dutenei hala deitu zaiei, heriotzaren ordua zehazten duten jainkoei baino.
 
=== Europako Erdi Aroko ikuspegia ===
[[Fitxategi:The Triumph of Death by Pieter Bruegel the Elder.jpg|alt=Pieter Bruegel Zaharra-ren "Herioatzaren garaipena" 1652|thumb|281x281px|''[[Pieter Bruegel Zaharra]]-''ren "Herioatzaren garaipena" 1652]]
Herioaren irudikapena kristautasunaren ikonografian du bere jatorria. Izurrite beltza gizartearen gain izan zuen eragina eta horren inguruko gertakizunak heriotzari gorputza bat eman zioten.
 
==== Izurrite beltzaren eragina ====
[[Izurri Beltza|Izurrite Beltza]] [[Erdi Aroa|Erdi Aroan]] Europan eragin zuen bigarren hondamendia izan zen (lehenengoa 1315-1317 gosete handia izan zen). Honen ondorioz Europako biztanleriaren % 30-% 60 hil zela kalkulatzen da. Guztira, izurriak munduko biztanleria gutxi gorabehera 475 milioi izatetik 350-375 milioira murriztu zen XIV. Mendean. Erdi Aro osoan zehar izurritearen agerraldi gehiago egon ziren, eta beste faktore lagungarri batzuekin 1500. urtera arte behar izan zuten Europako biztanleek 1300.eko maila berreskuratzeko. Denbora haietan ''Danse macabre'', [[Heriotzaren dantza|Dantza makabroa]] (Heriotzaren dantza), irudikatutako ideia Europa osoan hedatu zen. Irudietan hildakoek edo heriotzaren pertsonifikazioek gizarteko esparru guztietako ordezkariak deitzen dituzte hilobira dantzatzeko, normalean aita santu, enperadore, erregea, haur eta langileekin. ''Memento mori'' gisa sortu zen, jendeari bere bizitzako hauskortasuna eta lurreko bizitzako loriak zein hutsalak ziren gogorarazteko. Bere jatorria grabatu den ikusizko eskema zaharrena 1424 eta 1425 artean Parisko Inozente Santuen hilerrian galdu zan horma-irudian zegoena litzake.
 
==== Ars moriendi ====
 
==== Heriotzaren igarlea ====
Elezaharren[[Euskal mitologia|Euskal mitologiak]] jasoak ditun elezaharren arabera Erioren papera hildakoak beste mundura eramatea da. Baina ez du inor hiltzen, hil zorian dagoenaren ondoan agertzen da besterik ez. Ikus dezaketenek gaixoak sendatu edo hilko diren igarri dezakete Herio gaixotik gertu dagoen edo ez ikusita.
 
Txakurren zaunkak eta uluak Erioren gertutasuna adierazi dezake, hori sinesten dutenok "''Erioa urbil da''" diote.<ref>{{erreferentzia|izena=José|abizena=Dueso|urtea=1999|izenburua=El mundo encantado de los vascos|argitaletxea=José Dueso|orrialdea=76|orrialdeak=|ISBN=84-89979-68-5|hizkuntza=es}}</ref>
912

edits