«Kreditu-txartel»: berrikuspenen arteko aldeak

5.198 bytes added ,  Duela 6 hilabete
t
 
== Jatorria ==
 
[[XX. mendea]]ren hasieran [[AEB]]etan sortu ziren, hain zuzen ere, [[Chase Manhattan Bank]]eko zuzendariak txartel profesional gisara erabil zedin sortu zuenean. [[1940ko hamarkada]]tik aurrera AEBetan bere erabilera orokortzen hasi zen, eta [[1950eko hamarkada]]tik aurrera gainontzeko herrialdeetara hedatuz joan zen.
=== Kontzeptua ===
Txartel bat erosketetan erabiltzeko kontzeptua [[Edward Bellamy]]<nowiki/>k deskribatu zuen [[1887]]<nowiki/>an ''[[Looking Backward]]'' eleberri utopikoan. Bellamyk kreditu txartel terminoa hamaika aldiz erabili zuen eleberri honetan, nahiz eta gobernuko hiritar baten [[Dibidendu|dibidendua]] gastatzeko txartel bati buruz ari zen, mailegua eskatu beharrean, zordunketa txartel baten antzekoagoa eginez.
 
=== Kargu-txanponak ===
[[Kargu-txanpona|Kargu-txanponak]] eta antzeko artikuluak [[XIX. mendea|XIX. mendearen]] amaieratik [[1930]]<nowiki/>eko hamarkadara arte erabili ziren. Hainbat forma eta tamainatan zetozen: [[zeluloide]]<nowiki/>z (plastiko mota goiztiar bat), [[Kobre|kobrez]], [[Aluminio|aluminioz]], [[Altzairu|altzairuz]] eta beste metal zurixka batzuez egindako materialekin. Zama-txanpon bakoitzak zulo txiki bat izaten zuen, giltzategi batean sartzeko, giltza bat bezala. Zordunketa-txanpon horiek, oro har, sailetako dendetan, hoteletan eta abarretan zordunketa-kontuak zituzten bezeroei ematen zitzaizkien. Zordunketa-txanpon batek, normalean, zordunketa-kontuaren zenbakia eta merkatariaren izena eta logoa izaten zituen<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Life before plastic: Historical look at credit card materials|hizkuntza=en-US|url=https://www.creditcards.com/credit-card-news/credit-collectible-coins-charge-plate-1264/|aldizkaria=CreditCards.com|sartze-data=2020-10-29}}</ref>.
 
Kargu-txanponek salmenta-ordainagirian zordunketa-kontuaren zenbaki bat kopiatzeko modu erraz eta azkarra eskaintzen zuen. Horrek bizkortu egiten zuen kopia-prozesua, lehen eskuz egiten zena. Akats kopurua ere murriztu zuen, salmenta frogagirian zenbakien forma estandarizatu bat baitzuen. Bezeroaren izena ez zegoenez kargu-txanponean, ia edonork erabil zezakeen. Horrek, batzuetan, nortasun okerreko kasu batetara eramaten zuen. 1930eko hamarkadatik aurrera, merkatariak kargurako txanponetatik [[Charga-Plate]] berrira pasatzen hasi ziren<ref>{{Erreferentzia|izena=Charles|abizena=Boston|izenburua=Shopping Days In Retro Boston: Charge Coins Come to Retro Boston|data=2013-03-06|url=http://shoppingdaysinretroboston.blogspot.com/2013/03/charge-coins-come-to-retro-boston.html|aldizkaria=Shopping Days In Retro Boston|sartze-data=2020-10-29}}</ref><ref>{{Erreferentzia|abizena=BAK|izenburua=Charge Cards|hizkuntza=en|url=http://www.thedepartmentstoremuseum.org/2010/11/charge-cards.html|sartze-data=2020-10-29}}</ref>.
 
=== Lehen kreditu-txartelak ===
[[Charga-Plate]], 1928an garatua, kreditu-txartelaren aurrekoetako bat izan zen, eta [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetan]] erabili zen 1930eko hamarkadatik 50eko hamarkadaren amaierara arte. Xafla metalikozko laukizuzen bat zen, bezeroaren izena, hiria eta estatua erliebean grabatuta zituena. Paper txartel txiki bat zeukan atzealdean, sinadura bat egiteko. Transakzioaren erregistroak informazioa erliebean inprimatzen zuen, inprimatzaileak zinta tindatu bat karga-orriaren kontra sakatuz. Charga-Plateak merkatariek jaulkitzen zizkieten, eskala handian, beren ohiko bezeroei, gaur egungo saltoki handietako kreditu-txartelen oso antzera. Kasu batzuetan, plakak denda igorlean gordetzen ziren, bezeroen esku egon beharrean. Baimendutako erabiltzaile batek erosketa bat egiten zuenean, langile batek plaka berreskuratzen zuen dendako artxiboetatik, eta gero erosketa prozesatzen zuen<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Credit Card Imprinter - Dead Media Archive|url=http://cultureandcommunication.org/deadmedia/index.php/Credit_Card_Imprinter|aldizkaria=cultureandcommunication.org|sartze-data=2020-10-29}}</ref>.
 
[[1934]]<nowiki/>an, [[American Airlines]] eta [[Aire Garraioko Elkartea|Aire Garraioko Elkarteak]] prozesua are gehiago sinplifikatu zuten [[Aire Bidaia Txartela]]<nowiki/>ren etorrerarekin. Zenbaki-eskema bat sortu zuten, txartelaren jaulkitzailea eta bezeroaren kontua identifikatzen zituena. Aireko Bidaia Txartel batekin, bidaiariek ''"orain erosi, eta gero ordaindu"'' zezaketen bidaia bat beren kredituaren kontra, eta ehuneko hamabosteko deskontua jaso zezaketen hegazkin-linea onargarrietan. [[1940]]<nowiki/>ko hamarkadan, Estatu Batuetako hegazkin konpainia nagusi guztiek, 17 hegazkin linea ezberdinetan erabil zitezkeen Aire Bidaia Txartelak eskaintzen zituzten. [[1948]]<nowiki/>an, Aireko Bidaia Txartela Aireko Garraioaren Nazioarteko Elkarteko kide guztien artean nazioarteko balioa zuen lehen kreditu-txartela bihurtu zen<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Flying Magazine|hizkuntza=en|data=1953-06|url=https://books.google.es/books?id=aXIHl--RuqkC&pg=PA11&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|sartze-data=2020-10-29}}</ref><ref>{{Erreferentzia|abizena=admin|izenburua=History Of The Credit Card - Credit Card Processing|data=2013-02-14|url=https://www.creditcardprocessingspace.com/history-of-the-credit-card/|aldizkaria=Credit Card Processing Space|sartze-data=2020-10-29}}</ref>.
 
[[Ralph Schneider]]<nowiki/>rek eta [[Frank McNamara]]<nowiki/>k, [[Diners Club]]<nowiki/>eko sortzaileek, [[1950]]<nowiki/>ean zabaldu zuten bezeroek merkatari ezberdinekin txartel bera erabiltzearen kontzeptua. Diners Club-ak lehen zordunketa txartela ekoiztu zuen eta kontu osoa kontu egoera bakoitzarekin ordaintzeko eskatu zuen. Horren ondoren etorri ziren Carte Blanche eta, [[1958]]<nowiki/>an, [[American Express]], kreditu-txartelen mundu mailako sare bat sortu zuena (hasiera batean, kargu-txartelak ziren, geroago kreditu-txartelaren ezaugarriak hartu zituztenak).
 
== Erreferentziak ==
{{Erreferentzia zerrenda|}}
 
== Erreferentziak ==
472

edits