«Teleologia»: berrikuspenen arteko aldeak

11 bytes added ,  Duela 1 hilabete
t
euskara argitu edo zuzendu
t (Autoritate kontrola jartzea)
t (euskara argitu edo zuzendu)
{{zuzendu}}
'''Teleologia''' edo '''jomuga''' zerbaiten azalpena bere xede propioaren arabera azaltzen duen arrazoia da. GreziarretikGrezieratik datozen bi hitzetatik eratortzen da: ''Telos'' (helburu'helburua, xedexedea, asmo)asmoa' eta ''logos'' ('arrazoia, azalpena)'. Teleologia naturalak -filosofia—filosofia klasikoan ohikoa zena, baina egun polemika iturri dena-dena— entitate naturalek berezko (intrínseco, intrinsec, intrginsec) helburuak dituztela defendatzen du giza erabilpen eta eritziaziritziaz gain. Adibidez, [[Aristoteles]]ek  baieztatzenbaieztatu zuen ezkur batenezkurraren berezko (intrínseco) ''telos''-a guztiz garatu den haritzgaratutako bateanharitza bilakatzea zela.
 
Nahiz eta aitzineko atomistek teleogiateleologia naturalaren ideia baztertu , jatorri ez pertsonal edo ez gizatiarreko errelato teleologikoak aztertu ziren, sarritan ertaroko[[Erdi filosofietanAroko oinarritzenfilosofia|Erdi zirenakAro]]<nowiki/>ko filosofietan oinarrituak, baina ahanzturan eroritakoak aroAro modernoanModernoan ( 1600-1900). XVIII. mendearen bukaeran [[Immanuel KantekKant]]<nowiki/>ek telos nozioa erabili zuen irizpide erregulatzaile gisa bere " Critica del Juicio" lanean. George Hegelen filosofia gogoetatsuan ere Teleologiak berebiziko garrantzia izan zuen.
 
Filosofo eta zientzialari gariakideek oraindik orain eztabaidan diar dute elkarrizketa teleologikoaren balioaz filosofia eta zientzia modernoa egiteko tenorean. 2012an Thomas Nagelek azalpen ez darwiniar bat proposatu zuen eboluzioaz solasteko lege teleologiko inpertsonalak eta naturalak barnebiltzen zituena, bizitzaren izan eta existentzia azaldu asmoz: Kontzientzia, razionalitatea eta balio objektiboa.
1.675

edits