«Elkarrekintza nuklear bortitz»: berrikuspenen arteko aldeak

Testua eta irudiak osatzen ari naiz.
(Artikulua osatzen hasi naiz. Oraindik asko falta da.)
(Testua eta irudiak osatzen ari naiz.)
{{Wikipedia1000}}
{{HezkuntzaPrograma|Fisika eta Kimika}}
 
[[Fitxategi:Fuerzas.png|thumb|250px|Lau funtsezko elkarreraginak azaltzen dituen koadroa.]]
Fisika nuklearrean eta partikulen fisikan, '''elkarrekintza nuklear bortitza''' da atomoaren barneko nukleoien arteko '''indar nuklear bortitza''' sortzen duen mekanismoa, eta ezagutzen diren lau [[Oinarrizko elkarrekintza|oinarrizko elkarrekintzetako bat]] da, [[Elektromagnetismo|elektromagnetismoa]], [[Elkarrekintza ahul|elkarrekintza ahula]] eta [[Grabitazio|grabitazioa]]<nowiki/>rekin batera.
 
Oso irismen laburrekoa da (<math>10^{-15} \text { m}</math> inguru, hots, [[femtometro]] bat), baina elkarrekintza nuklear bortitzabortitzaren intentsitatea elkarrekintza elektromagnetikoaelektromagnetikoarens baino <math>137</math> aldiz sendoagoahandiagoa da, elkarrekintza ahulaahularena baino <math>10^{13}</math> aldiz handiagoa, eta grabitazioagrabitazioarena baino <math>10^{38}</math> aldiz handiagoa.
 
Indar nuklear bortitzak [[hadroi]], mesoi eta [[barioi]] guztietan eragiten du, alegia [[quark]]<nowiki/>ek eta antiquarkek osatutako partikuletan. Indar horren interakzioa [[gluoi]] izeneko [[bosoi]]<nowiki/>ek eragiten dute, [[fotoi]]<nowiki/>ek indar elektromagnetikoan eragiten duten antzera. Indar horrek eragiten du quarkak elkartuta egotea, baita barioiak ([[protoi]]<nowiki/>ak edo neutroiak, esaterako) eta mesoiak ([[pioi]] edo [[kaoi]]<nowiki/>ak kasu) eratzeko ere. Gainera, gai da protoiak eta neutroiak [[nukleo atomiko]]<nowiki/>an mantentzeko, nahikoa intentsoa baita protoien arteko aldaratze-indarrari aurre egiteko; bi protoiren arteko indar nuklear bortitzari dagokion energia megaelektroi-volten (<math>\text {MeV}</math>) ordenakoa da.<gallery widths="220" heights="120" perrow="2">
Indar nuklear bortitzak elkarrekin eusten die materiaren oinarrizko partikulei; hain zuzen, indar nuklear bortitzak elkarrekin biltzen ditu [[neutroi]]<nowiki/>ak eta [[protoi]]<nowiki/>ak [[Atomo nukleo|nukleo atomiko]]<nowiki/>etan.
Fitxategi:Harald Fritzsch, 2011.jpg|Harald Fritzsch
Fitxategi:MurrayGellMannJI1.jpg|Murray GellMan
</gallery>Indar nuklear bortitzari ez dio eragiten partikulen [[karga elektriko]]<nowiki/>ak: protoiek eta neutroiek berdin jasaten dute elkarrekintza bortitza. Indar nuklear bortitza azaltzen duen teoria kromodinamika kuantikoa da (''quantum chromodynamics'', QCD), eta Harald Fritzsch, Heinrich Leutwyler eta [[Murray Gell-Mann]] fisikariek 1973an proposatua.
 
== Historia ==
1.068

edits