«Catania»: berrikuspenen arteko aldeak

3.073 bytes added ,  Duela 1 hilabete
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
 
==== Hiri barrokoa ====
[[File:Etna eruzione 1669 platania.jpg|thumb|left|250px|<small><center>Hiria astindu zuen 1669ko erupzioa (Giacinto Plataniako freskoa, katedraleko sakristia)</small></center>]]
Catania, neurri handi batean, Siziliako zati hau suntsitu zuten lurrikaren ondorioek eraldatu dute. Bere inguruko lurraldea, itsasora iritsi diren laba koladek estali dute behin baino gehiagotan. Baina Cataniako jendeak setati berreraiki zuen bere hondakinen gainean. Kondairak dio, hiria, bere historian zehar, zazpi aldiz suntsitua izan zela. Azken boladan laba-fluxuen ondorioz hirigunea suntsitu izana historiografia irudimentsu baten emaitza ere bada<ref group="oh">1669ko laba fluxuak, soilik hiriaren harresiak kaltetu zituen mendebalde eta hegoaldean, tokiren batean zenbait metro sartuz eta kostaldetik gertu zegoen Ursino gaztelua inguratuz.</ref>.
Garai historikoetan, Catania, Etnaren produktu piroklastikoek kaltetu zuten K.a. 122an. Antzinako iturriek, errautsen gehiegizko pisuagatik, kolapsatutako sabaiei eta errautsek suntsitutako laboreei erreferentzia egiten diete<ref>Zizeron: ''De natura deorum'' II, 96.</ref>. Hala ere, arkeologia lekukoa da korronteen presentziaz, antzinako hiriaren zati batean sartu zirenak<ref>Ikus, adibidez, HOLM, A.: ''Catania Antica,'' itzulpen hau: LIBERTINIk itzulita ''Catania 1925''; LIBERTINI, G.: ''Antzinako Kataniaren topografia eta azken berrogeita hamar urteetako aurkikuntzak'', «Archeologia e Storia della Sicilia Orientale» aldizkarian 19, 1922-23; C. 19, 1922-23; C. PATTI, Sciuto: Cataniako mapa geologikoa, Catania 1873 cit. en F. Andronico, ''Paesaggio sotterraneo'', Catania 2005, 45-47 orr.</ref>.
 
Berreraikitzean, arazo hau konpontzeko Giuseppe Lanzak, Camastrako dukeak, kale nagusi zabalak diseinatu zituen: Via Etnea, Via Vittorio Emanuele II (une horretan "corso reale" deitzen zena), Via Plebiscito eta Via Giuseppe Garibaldi (une horretan San Filippo bezala ezagutzen dena) kasu. Antzinako monumentu guztiak hiriko hiri-sarean berreraikiak izan ziren artista askori esker, baita ospe nazionalekoak ere, horien artean Giovanni Battista Vaccarini arkitektoaren lana nabarmentzen da, hiriari arrasto barroko argia eman ziona. Hiriaren berpizkundean lagundu zuten beste batzuk Francesco Battaglia, Stefano Ittar, Alonzo di Benedetto eta Girolamo Palazzotto ziren.
[[File:Etna eruzione 1669 platania.jpg|thumb|left|250px|<small><center>Hiria astindu zuen 1669ko erupzioa (Giacinto Plataniako freskoa, katedraleko sakristia)</small></center>]]
 
===== Monumentu barrokoak =====
* Siziliako Arte Garaikideko Museoa (MacS), Beneditar Monasterioko "Badia Piccola" ren barruan, via San Francesco d 'Assisi, 30.
 
=== XIX. mendeko hiria ===
XIX. mendeko antzokiak eta iturriak eta monumentuak nabarmendu behar dira: lehenengoari dagokionez, 1821ean Pietro Antonio Coppola Antzokia eraiki zen, Cataniako lehen udal antzokia, Civita barrutian kokatua, nagusiki operak antzezteko erabili zena. Antzokia 1887an itxi zen Massimo Vincenzo Bellini antzokia ireki zenean 1890ean, Piazza Vincenzo Bellinin, Parisko Opera nazionalaren estiloari jarraituz, Agnonella barrutian.
Cataniako bigarrenari dagokionez, jada ez dago Piazza Duca di Genovako obeliskoa, Catania herriak 1862an eraiki zuena urte horretan Italiako lehen errege [[Viktor Emanuel II.a Italiakoa|Vittorio Emanuele II.a]]ren (Umberto, Amedeo eta Oddone) hiru semeek hirira egindako bisita gogoratzeko.
1863-1865 biurtekoan, udalak iturriz hornitu zuen hiria, Fortino barrutian, ''Piazza Crocifisso della Buona Morten'' (geroago "Piazza Alfredo Cappellini", 1907koa, eta gaur egun "Piazza Giovanni Falcone"); ''Largo dei Miracolin'','' Largo delle Chianche Mortizze'' delakoan, Monserrato plazan, Guardiakoan, baita Consolazione auzoan ere, guztiak desagertuta.
 
=== XX. mendeko hiria ===
[[File:Palazzo delle poste centrali (Catania).jpg|thumb|right|250px|<small><center>Posta bulego nagusiaren eraikina, Francesco Fichera arkitektoak diseinatua</small></center>]]
 
Cataniako XX. mendeko monumentuen artean, iturriak eta jauregiak daude: lehenengoei dagokienez, Proserpina Iturria, 1904koa dena eta Piazza Stazione Centralen dagoena (gaur egun "Piazza Papa Giovanni XXIII"), 'Tokian' eraikia izan zen hilabete gutxiren buruan, eta Giulio Moschettiren azkenaurreko eskultura da.
Azken honi dagokionez, postetxe nagusiaren eraikuntza 1922an hasi zen, Francesco Fichera arkitektoa baino lau urte lehenagoko proiektu batekin, 1929an amaitua eta hurrengo urtean inauguratua.
1933an ''Palazzo della Borsa'' inauguratu zen, Vincenzo Patanè arkitektoaren proiektu batez eraikia, Giovanni Aiellok lagunduta, klasiko eta barrokoaren arteko estiloan. 1937an, ordea, ''Palazzo di Giustizia'' eraikitzen hasi zen, soilik 1953an amaitu zena, eta, beranduago, ''I Malavoglia iturria'' piazza dell 'Esposizionen, gaur egungo Giovanni Verga piazza.
Garai berean, ''Palazzo Generali'' eraiki zen, hiriko lehen etxe orratza, 19 solairu dituena. 1950eko hamarkadaren hasieran, Domenico Magrla alkatearekin hiru iturri berri eraiki ziren: Lehenengoa ''Conchiglie iturria'' da, Piazzan, Mario Cutellin, eta Domenico Cannizzaroren diseinu baten arabera eraiki zen<ref>CORRENTI, Santi: ''Alla scoperta di Catania'', 1968, 186 orr.</ref>; beste bat, Giovanni Paisiellorena, Dino Carusoren lan oso moderno bat da, zeramika eta laba harrian, eta, azkenik, ''Delfinen iturria'' Piazza Vincenzo Bellinin birkokatzen da, Giovanni Battista Vaccarinik egina, Badia Sant 'Agatako klaustrotik datorrena.
Luigi Piccinatoren Hirigintza Plan Orokorrak ere 1961ean hasi zituen Santa Sofia muinoan Unibertsitate hiria eraikitzeko lanak, hogeita hamarreko hamarkadako aurreko PRG batek aurreikusia. Gaur egun Unibertsitatearen ikerketa-zentro nagusietako bat da.
== Ekonomia ==
Catania Siziliako lehen gune ekonomiko eta industriala da. Hiria ezaguna da bere industria petrokimikoagatik eta sufrearen erauzketagatik. 2000. urtean, erroldaren arabera, Catania Italiako hamalaugarren hiririk aberatsena zen, 6.600 milioi dolarreko BPG (6.304 milioi euro), Italiako BPGaren %0,54, (21.000 $ edo 20.100 € BPG per capita), eta batez besteko BPG langile bakoitzeko 69.000 $ edo 66.100 €<ref>[http://www.regione.basilicata.it/dipattivitaproduttive/default.cfm?fuseaction=linkdoc&doc=519&link=527 La ricchezza del territorio italiano]</ref>.
12.570

edits