«Dokumentazio-sistemak»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
No edit summary
Aspalditik ezagutzendira dituguezagunak informazioaren profesional mota desberdinak, adibidez komunikatzaileak, kazetariak, dokumentalistak, liburuzainak edo artxibozainak <ref>{{Erreferentzia|izena=Teresa|abizena=Agirreazaldegi Berriozabal|izenburua=Dokumentazio zerbitzuak Euskal Herriko komunikabideetan|argitaletxea=Servicio Editorial de la Universidad del País Vasco/Euskal Herriko Unibertsitatearen Argitalpen Zerbitzua|abizena2=Camacho Markina|izena2=Idoia|data=2009|url=https://addi.ehu.es/handle/10810/15243|isbn=978-84-692-3008-4|sartze-data=2020-05-14}}</ref>. Baina azken urteotan izendapen berriak egertu egin dira, hala nola [[Eduki-edizio|content curatoreduki-edizioa]].<ref>{{Erreferentzia|izena=Teresa|abizena=Agirreazaldegi Berriozabal|urtea=2006|izenburua=Informaziorako dokumentazioaren oinarriak|argitaletxea=Bilbo. Udako Euskal Unibertsitatea|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=|data=2006|url=https://www.worldcat.org/oclc/851002448|edizioa=2|isbn=84-8438-078-5|pmc=851002448|sartze-data=2020-05-15}}</ref>
 
'''Dokumentazio-sistemen''' egiturakegitura artxiboek, bibliotekek eta dokumentazio-zerbitzuek osatzen dituzte.
== Artxiboak ==
[[Artxibo (agirien bilduma)|Artxiboa]] jatorriko agiri historikoen bilduma da. Denboran zehar lehen mailako iturriak biltzen ditu, pertsona, familia, erakunde, herri edo eskualde bati buruz, informazio hori historialari, beste ikertzaile edo interesaturik egon daitekeen pertsonen eskura jartzeko. Liburuak, aldizkari eta egunkariak ez bezala, artxiboak gordetzen dituen agiriak ez dira inoiz argitaratu, baina balio historiko eta kultural handia dute. Artxiboa gordetzen den leku edo eraikinari artxibategi edo agiritegi deritzo. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Artxibo (agirien bilduma)|hizkuntza=eu|data=2019-12-13|url=https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Artxibo_(agirien_bilduma)&oldid=7314253|sartze-data=2020-05-14|encyclopedia=Wikipedia, entziklopedia askea.}}</ref>
 
Artxiboak, erakunde (instituzio, administrazio, enpresa) bati lotuak dira eta erakunde horren jardueraren erregistroa gordetzea dute helburu. Dokumentu bakarrak dira (ez argitaratuak), zaharrenak Mesopotamiakoak.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Archivo de documentos|hizkuntza=es|data=2020-05-03|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Archivo_de_documentos&oldid=125728579|sartze-data=2020-05-14|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref>
 
Artxiboak administratiboak, bitartekoak eta historikoak (dokumentuek 50 urte baino gehiago dituztenean) izan daitezke.
 
=== Artxibo nazionalak ===
Dokumentu, instituzioen artxibo ofizialak edo organismo publiko, judizial, politiko eta militarrak, baita kasu batzuetan, pribatuak, batzen dituen instituzioa da Artxibo Nazionala.
 
Oro har, artxibo nazional bateko dokumentuen kopiek edo ziurtagiriek legezko balioa dute. Batez ere Estatuak bere herritarrekin hartzen dituen betebeharretan.
 
==== Espainiako Artxiboak ====
Espainiar Erreinuko lau Artxibo Orokorrak hurrengoak dira:
 
* Simancas (1561)
 
==== Euskadiko Artxibo Nazionala ====
Euskadiko Artxibo Historikoa edota EASN (Euskadiko Artxibo Sistema Nazionala) Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikina da, bai eta [[Euskadiko Artxibo Nazionala|Euskadiko Artxibo Nazionalaren]] egoitza ere. Eusko Jaurlaritzaren ardurapean dago.<br />
==== <u>Artxiboak antolatzeko bi printzipio daude:</u> ====
'''1. Jatorriaren arabera''' gordetzen dituzte dokumentuak, dagozkien espedienteetan eta hauek serieetan.
 
* Sailkapen taulak irudikatzen du erakundearen egitura.
 
'''2. Iraupen legala''' (gero beharbada historikoa)
 
'''Adibide bezala Nafarroako udalen artxiboetako sailkapen taula ikus dezakegu:'''
 
'''Adibide bezala Nafarroako udalen artxiboetako sailkapen taula ikus dezakegu:'''
{| class="wikitable"
|'''<u>1.00 GOBERNUA</u>'''
|'''<u>2.00 ADMINISTRAZIOA</u>'''
|-
|1.01Kontseilua/Udala
|
|}
KalitateEnpresetako kalitate agiriek enpresetan, edota administrazio elektronikoek, sortzen diren momentutik , dokumentuen kudeaketa profesionala eskatzen dute formatu digitalean.
 
== Bibliotekak ==
Ikuspuntu etimologiko batetik, [[Liburutegi|bibliotekak]] liburuak gordetzen diren lekuak dira. Baina mendeak igaro ahala, ikusmolde hau aldatuz joan da. Gaur egun, bilduma bibliografikoak edota ikus-entzunezkoak ere ageri dira, eta liburutegien zeregina asko zabaldu da. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Liburutegi|hizkuntza=eu|data=2019-11-27|url=https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Liburutegi&oldid=7211013|sartze-data=2020-05-14|encyclopedia=Wikipedia, entziklopedia askea.}}</ref>
 
Bilblioteken jatorria oso antzinakoa da, izan ere, Mesopotamian, Egipton eta Grezian daukate abiaburua. Izena bera ere, grezieratik dator, ''biblíon'' “liburua” eta ''théke'' (euskaraz “teka”) “armairu edo kaxa”. Hau da, liburuak gordetzen ziren lekua.
 
Gaur egun, izugarrizko garrantzia hartu dute bibliotekek, eta esan dezakegu herrialde garatuetan oinarrizko azpiegitura bilakatu direla ere.
Dohaintzak jaso eta dokumentu historikoak erosten ditu. Horrez gain, edukiak bildu, gorde, kontserbatu eta erabiltzaileen eskura jartzen ditu. Aitzindaria ere bada; aholkuak, arauak eta aginduak plazaratzen baititu.
 
BNE (Biblioteca Nacional de España), Erregeak fundatu zuen 1711an, eta 1836an gaur egungo izena hartu zuen. Bere helburua Espainiako Patrimonio Bibliografikoa jaso eta kontserbatzea da.
 
1907an Kataluniako liburutegi nazionala sortu zuten, eta ordutik, kultura kataluniarraren motorra bilakatu zen gaur egun arte. (www.bnc.cat/)
== Dokumentazio-zerbitzuak ==
Dokumentazioak dokumentuen informazioaren errepresentatzea, gordetzea, berreskuratzea eta hedatzea ikertzen du. Informazio-iturriak ustiatzeko sistemak eratzen eta garatzen ditu, ezagutza horiek.
 
 
Dokumentazio zerbitzuak gai espezializatuentzat erabiltzen dira, eta erabiltzaile talde zehatzak dituzte. Euskal Herriko komunikabideen dokumentazio zerbitzuak enpresa barrurako dira, eta komunikabideko bertako langileek erabiltzen dituzte, bereziki, kazetari moduan identifikatuak daudenak. Enpresako erabiltzaileek ez daukate inolako eragozpenik dokumentazio zerbitzuak kontsultatzeko; kanpokoei, ordea, ez zaie baimentzen edota zerbait ezohikoa da.
 
== Erreferentziak ==
<references /><br />
 
[[Kategoria:Agiritegiak]]
[[Kategoria:Bibliotekonomia]]