«Acomako sarraskia»: berrikuspenen arteko aldeak

55 bytes added ,  Duela 10 hilabete
sarrera hobetzea
t (zuzenketa ortografikoak egin dizkiot)
(sarrera hobetzea)
{{gertakari infotaula}}
'''Acoma Sarraskia izenak''' [[Espainiako koroa]]<nowiki/>ren izenean konkistatzaileek Acoma[[konkistatzaile]]ek jatorrizko acoma herriko kideei eginegindako zieten kalteari egiten[[sarraski]]a dio erreferentziada. 1599ko[[1599]]ko urtarrilean izan zen. eta orotaraOrotara, 800 eta 1000 bitarte acoma herritar artean hil zituzten,; horietatatikhorietatik 300, zibilak. Erasotik bizirik atera ziren herritarrak 20 urteko [[esklabotza]]<nowiki/>ra zigortu zituzten, eta 24 pertsonari [[Anputazio|anputazioaanputazioak]]<nowiki/>k egin zizkieten, euskal jatorriko [[Juan Oñate]] konkistatzaileak aginduta.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Juan de Oñate – New Mexico History.org|hizkuntza=en-US|url=http://newmexicohistory.org/2013/01/10/juan-de-onate/|sartze-data=2020-06-17}}</ref>.
 
Sarraskia CastillakoGaztelako koroaren izenean lurrak bereganatzen ari ziren kolonizatzaileen eta Amerikako jatorrizko herriaherrietako bat den Kereskeres Acomaacoma nazioaren arteko bataila[[gudu]] baten ondorioz gertatu zen.
 
== Testuingurua ==
1500eko hamarkadaren amaiera aldera, Espainiako koroa Pueblo herriak bizi ziren eremuetan konkista espedizioak egiten hasi zen, [[Espainia Berriko Erregeorderria|Espainia Berria]] deituriko eremuan sartu eta kontrolpean izan asmoz. 1595ean, euskal jatorriko [[Juan Oñate]] konkistatzaileari [[Mexiko Berria|Mexiko Berri]]<nowiki/>ko [[Santa Feko probintzia|Santa Fe]] kolonizatzeko baimena eman zion [[Filipe II.a Espainiakoa|Felipe II]] Espainiako erregeak, gaur egun [[Ameriketako Estatu Batuak|AEB]]<nowiki/>etako Mexiko Berria estatua.
 
Aurreko urteetan Espainiako espedizioak zebiltzan inguruetan eta Acoma herritarrekin elkartrukeak eginak zituzten, gehienak baketsuak. Acoma herritarrak kolonizatzaileak baino gehiago ziren garai horietan. Hala ere, 1598an, Zutacapan, Acoma herriko kazike edo errege eta lider espiritualak, jakin zuen Espainiako emisarioen asmoa Acoma Pueblo indarrez konkistatzea zela. Zutacapanek ere jakin zuen espainiarren asmoa Pueblon bizi ziren herritarrak lur horietatik bota eta beste haran batean herri berri batean bizitzen jartzea zela, espainiarren aginduetara, Espainiako Koroaren menpe [[enkomienda]] gisa ezagutzen zen esklabutza sistemaren pean<ref>{{Erreferentzia|abizena=Rabasa, José, 1948-|izenburua=Writing violence on the northern frontier : the historiography of sixteenth century New Mexico and Florida and the legacy of conquest|argitaletxea=Duke University Press|data=2000|url=https://www.worldcat.org/oclc/52589426|isbn=0-8223-8074-9|pmc=52589426|sartze-data=2020-06-17}}</ref>. Felipe II.arentzat zergak ordaindu beharko zituzten. Acoma herritarrak beren sinesmenak albo batera utzi eta bortxaz katolizismoa bere egitea behartuko zituztela jakin zuten. Acoma herriaren hondasun materialak eta sinesmenak babestu asmoz, agintariak espainiarren erasoari erantzuteko prestatzen hasi ziren.
Juan Oñatek gertatutakoaren berri izan zuenean, Juan Zaldibarren anaia Vicente Zaldibar deitu zuen Acoma herria zigortzeko espedizioa antola zezan, jatorrizko herriek jakin zezaten zer gertatuko zitzaien espainiarrei aurre eginez gero. 70 bat pertsonarekin, Vicente Zaldibar abendu amaieran edo urtarril hasieran atera zen San Juan Pueblo herritik, eta 1599ko urtarrilaren 21ean heldu zen Acomara.
 
== BatailaGudua ==
Acoma herriaren eta Espainiako Koroaren izenean ari ziren gizonen arteko borroka nagusia hurrengo goizean hasi zen, 1599ko urtarrilaren 22an. Lehen bi egunetan Acoma herriak espainiarren erasoari eutsi egin zion, Zaldibarrek kanoi txiki batekin Puebloren defentsa hausteko plana garatu zuen arte. Hirugarren egunean, Zaldibar bera eta beste hamai gizon mendira igo eta Puebloren aurka egin zuten tiro kanoiarekin. Artilleria astuna indartsuegia suertatu zen Acoma herriarentzat, eta sute erraldoi bat piztu zen, etxeak errez. Konkistatzaileek asentamentua suntsitu zuten.
 
 
== Ondorioak ==
BatailanGuduan hil ez zirenei eskueskuak edo oinenoinak anputazioak eginmoztu zizkieten, edo esklabu bezalaesklabotzat saldu zituzten.<ref>{{Erreferentzia|abizena=POV|izenburua=Background {{!}} The Last Conquistador {{!}} POV {{!}} PBS|hizkuntza=en-US|data=2008-01-22|url=http://archive.pov.org/lastconquistador/background|aldizkaria=POV {{!}} American Documentary Inc.|sartze-data=2020-06-17}}</ref>. Juan Oñateren sarraskia zabaltzen hasi zen, ta azkenean, Espainiako Felipe II.ak zigortu egin zuen. Espainiarrek bahituta zeuzkaten zenbait acomak ihes egitea lortu zuten 1599 eta 1601 artean, eta beren herria berreraiki zuten, gaur egun, oraindik existitzen dena.
 
== Gaur egungo ikuspegia ==
Oñateren monumentuan eta bisitarien gunean, Estevan Arellano zuzendariak gainbegiratu zuen nola jarri zioten oin berria estatuari. Ondoren ondorengoa adierazi zuen: "Emaidazu atsedena, duela 400 urte izan zen. Ongi dago herra izatea, baina 400 urtez?". 2007ko apirilaren 21ean, AEBetako brontzezko estatuarik handiena jarri zuten [[El Paso (Texas)|El Paso]] hirian, ost metro eta erdiko Juan Oñateren figura. Acoma herritarrak protesta egitera joan ziren eta estatuaren eraikuntzaren aurka posizionatu ziren.
 
2020ko ekainaren 15ean, Alcalde hiriko Oñateren estatua kendu zuten [[Black Lives Matter]] mugimenduaren protestetatik babestu asmoz. Ekainaren 18an, Albuquerque hirian zegoen beste baten aurkako protestak deitu zituzten, eta herritarrak soka baten laguntzaz berau botatzen saiatu zirenean, zuri [[Supremazismo Zuria|supremazist]]<nowiki/>en milizia batek tiroka bi pertsona zauritu zituen<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Juan Oñate euskal jatorriko konkistatzaile krudelaren estatuaren aurkako protestan bi manifestari tirokatu dituzte milizia supremazistek|url=https://www.argia.eus/albistea/juan-onate-konkistatzailearen-estatuaren-aurkako-protestari-bat-balaz-zauritu-dute-eskuin-muturreko-miliziek|aldizkaria=Argia|sartze-data=2020-06-17}}</ref>. Alkateak estatua kentzeko agindu zuen.
 
== Erreferentziak ==
 
<references />
 
[[Kategoria:Sarraskiak]]
[[Kategoria:Espainiak parte hartutako guduak]]
[[Kategoria:1599ko gatazkak]]