«Beltz»: berrikuspenen arteko aldeak

425 bytes added ,  Duela 1 urte
Etimologia atala hobetu
(Wikipediako beste sarrera baterako lotura gehitu dut)
(Etimologia atala hobetu)
 
== Etimologia ==
Adituen ustez,<ref>{{erreferentzia|izena=Joseba A.|abizena=Lakarra|urtea=2019|izenburua=Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa (EHHE-200)|argitaletxea=Euskaltzaindia|orrialdea=119.|orrialdeak=|ISBN=978-84-946477-8-9|hizkuntza=eu|egilea2=Manterola, Julen|egilea3=Segurola, Iñaki}}</ref> *''bel'' 'beltz, ilun' erroa eta *''-tz'' atzizkia bereizi behar dira hitzaren osaeran.
 
Erro bera ikus daiteke, gutxienez, ''[[arbel]]'' (*'harri beltz'), ''[[goibel]]'' (*'goi beltz'), ''[[orbel]]'' (*'orri beltz') eta ''[[Ubel (argipena)|ubel]]'' (*'ur beltz') hitzetan, (baita ''[[gibel]]'' eta ''[[sabel]]''-en ere, ziurrenik),. eta horietatikHorietatik ondoriozta daiteke erroak berak zuelabazuela 'beltz, ilun' adiera. Nahiz eta [[akitaniera]]<nowiki/>zko ''belex'' (etaatzizkiaren [[iberiera]]<nowiki/>zkofuntzioa ''beles'')ezezaguna ikusi izan diren haren jatorrizko formatzat (''bele''-ren eratorritzat hartuta eta ezohiko sinkopa baten bidez, agian maiz hitz elkartuetako bigarren osagai izatearen ondorioz; baina orduan ''bele''-k berak **''bere'' beharko zukeen historikokida),. hemen aipatutako beste hitz elkartuek erakusten dute bazela *''bel'' zahar bat.
 
Ikerlari batzuen ustez [[akitaniera]]<nowiki/>zko ''belex'' (ikus baita ere [[iberiera]]<nowiki/>zko ''beles'') zatekeen ''beltz''-en jatorrizko forma, ''bele'' hegazti-izenaren eratorritzat hartuta eta ezohiko sinkopa baten bidez eraldatua, agian maiz hitz elkartuetako bigarren osagaia izatearen ondorioz (*''X-beletz'' > *''X-beltz''); alabaina, ustezko oinarriko *''bele'' hutsak (akitanierazko eta iberierazko idazkunetan <L> bakunaz idatzirik ageri dela kontuan hartuta) **''bere'' emango zukeen eta, beraz, ezin liteke egungo ''[[bele]]'' hitzarekin zuzenean lotu.
Atzizkia, ordea, ''[[Bost|bortz]]'' eta ''[[hortz]]'' hitzetan ere aurkitzen duguna omen da, nahiz eta haren esanahia ez den argitu (ikus baita ere ''ahuñe''/''[[ahuntz]]'', ''bera''/''beratz'' eta, beharbada, ''[[bele]]''/''[[belatz]]'' bikoteak).
 
Hala ere, gorago aipatutako hitz elkartuek erakusten dute izan bazela *''bel'' erro zahar bat.
Nabarmentzekoa da, nolanahi ere, *''bel'' erroa litzatekeela, egungo [[aitzineuskara]]<nowiki/>ren berreraiketa estandarraren barruan, ondare zaharreko adjektibo bakun bakarretarikoa, eta kolore bati dagokion bakarra (ikus ''[[gorri]]'', ''[[hori]]'', ''[[urdin]]'', ''[[zuri]]'').
 
AtzizkiaAtzizkiari dagokionez, ordeaaldiz, ''[[Bost|bortz]]'' eta ''[[hortz]]'' hitzetan ere aurkitzen duguna omen da, nahiz eta haren esanahia ez den argitu (ikus baita ere ''ahuñe''/''[[ahuntz]]'', ''bera''/''beratz'' 'bigun' eta, beharbada, ''[[bele]]''/''[[belatz]]'' bikoteak, halako atzizki bat bazela argiago erakuts lezaketenak).
 
Nabarmentzekoa da, nolanahi erebestalde, *''bel'' erroa litzatekeela, egungo [[aitzineuskara]]<nowiki/>ren berreraiketa estandarraren barruan, ondare zaharreko adjektibo bakun (ez eratorri eta ez konposatu) bakarretarikoa, eta kolore bati dagokion bakarra (ikus ''[[gorri]]'', ''[[hori]]'', ''[[urdin]]'', ''[[zuri]]'').
 
== Erreferentziak ==
Anonymous user